İçeriğe atla

Şeki helvası

Şeki helvası
Ülke(ler)Azerbaycan
TürüTatlı
TipiHelva

Şeki helvası (AzericeŞəki halvası), Azerbaycan'ın Şeki bölgesine özgü bir helvadır.

Kökeni

Şeki helvasının kendine has tarifi ve özellikleri olmasına rağmen, bu helva türünün eski Mezopotamya'da ortaya çıktığı düşünülmektedir.[1][2]

Şeki helvasının menşei hakkında Şeki'de bilinen bazı hikâyeler bulunmaktadır. Bir rivayete göre Şeki hanının tatlı tatlıları seven aşçıları tarafından hazırlanmış ve çok tatlı bir şey yapılması emredilmiştir. Bunun üzerine aşçılar Şeki helvası hazırlamış ve bu yörede çok sevilmiştir. Başka bir rivayete göre bu helvanın kökeni Tebrizli bir tüccar olan Meşadi Hüseyin'in Şeki'ye gelip yerel tüccarlara helvanın tarifini bildirmesiyle Tebriz'den gelmektedir.[3]

Hazırlanışı

Şeki helvasının rişte, doldurma ve şurup olmak üzere üç ana bölümü bulunmaktadır. Ana malzemeleri pirinç unu, şeker, soyulmuş fındık, kişniş tohumu, kakule ve safrandır.[4]

Şeki helvası için özel gerekliliklerden biri, yalnızca bir su değirmeninde öğütülmüş pirinç unu kullanmaktır.[5] Diğer özelliği ise yoğrulan hamurun on bir delikli özel bir huniden kızgın ızgaraya dökülerek bir dakikada pişirilmesiyle yapılan ızgara şeklindeki rişte içermesidir.[4][5][6]

İçi ufalanmış fındık, öğütülmüş kakule ve kişniş tohumlarından yapılır.[1][6] Yuvarlak bir bakır tepsiye 8-10 kat rişta dizildikten sonra iç harcı eklenir ve üzeri 5-10 kat rişte ile kapatılır.[4][6] Üst katman, şebekeyı anımsatan kare şeklinde safranla süslenmiştir. Genellikle 10-20 dakika kömürde pişirilir.[4] Şeki helvasının üzerine sıcak şerbet dökülerek 8-10 saat dinlenmeye bırakılır.[1][4][5]

Kaynakça

  1. ^ a b c "Halva: a culinary speciality in Azerbaijan". Euronews (İngilizce). 25 Temmuz 2017. 9 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2023. 
  2. ^ "Halva making in Azerbaijan". www.azerbaijans.com (İngilizce). 22 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2023. 
  3. ^ "Sheki's Mysteries – Stained Glass and the Sweetest Halva". Visions of Azerbaijan Magazine (İngilizce). 28 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2023. 
  4. ^ a b c d e Ahmedov, Ahmed-Jabir (1986). Azərbaycan kulinariyası, Азербайджанская кулинария, Azerbaijan Cookery - cookbook, in Azeri, Russian & English. Bakü: Ishig. s. 154. 
  5. ^ a b c "A tasty journey through Azerbaijan: Sheki and Ganja cuisine". Azerbaycan Devlet Haber Ajansı (İngilizce). 22 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2023. 
  6. ^ a b c Abdullayeva, Fahriye (14 Eylül 2012). "Shaki pakhlava". Mədəniyyət (Azerice). Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı. 28 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Azerice</span> Azerbaycanın resmî dili olan Türk dili

Azerice, Azerbaycanca veya Azerbaycan Türkçesi, Türk dilleri dil ailesinin Oğuz grubu içerisinde yer alan ve bir Türk halkı olan Azerilerin ana dilini oluşturan dil. En çok konuşucusu İran Azerbaycanı'nda bulunan dil, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmî dilidir. Rusya'ya bağlı özerk bir cumhuriyet olan Dağıstan'ın ise resmî dilleri arasında yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Helva</span> Bir çeşit tatlı

Helva, Türkiye'de, Balkan ülkelerinde ve pek çok Orta Doğu ülkesinde yaygın bir tatlı. Temel malzemeleri un ya da irmik, yağ, şeker, süt, kaymaktır. Türk mutfağında özellikle un helvası, irmik helvası ve tahin helvası yaygındır. Hindistan ve Bangladeş'te bezelye ve havuçtan mamul koyu kıvamlı bir akıcı tatlı olarak da yapılmaktadır. Türkiye gelenek ve göreneklerine göre doğumlarda, ölümlerde, askere giderken, hac dönüşünde, okula başlayan çocuklar için, yeni bir eve sahip olunca, okul bitince, yağmur dualarında, kuzunun sütten kesilme günü olan "yoğurt bayramı"nda, "çiğdem düğünü"nde çeşitli helvalardan biri yapılır ve eşe dosta dağıtılır. İslam kültüründe, 3 Aylar diye bilinen aylarının ilk gününde ev helvası yapılarak küçük kaseler içerisine konularak kapı atlamadan her komşuya dağıtılır.

<span class="mw-page-title-main">Höşmerim</span> Türk mutfağına (Marmara, Ege, İç Anadolu, Doğu Marmara, Doğu Karadeniz yörelerine) ait tatlı

Höşmerim ya da Hoşmerim, Marmara başta olmak üzere Ege, İç Anadolu bölgelerinde üretilen bir çeşit irmik helvasının adıdır; Türkiye'nin bazı illerinde ise un helvasına höşmerim denilmektedir. Rize'de ve diğer bazı Doğu Karadeniz yörelerinde de Kaymaklı taze süt süzgeçle süzülerek bir tavaya boşaltılır. Sonrasında tavaya mısır ununun, peynir ve tuzun eklenmesiyle Hoşmerim-Hoşmer (Höşmerim-Höşmer) yapılır. Doğu Karadeniz'de geleneksel olarak güneş duasına çocuklarca çıkıldıktan sonra evlerden toplanılan un, yağ, tuz, süt gibi yiyeceklerden helva ve höşmer yapılıp yenir.

<span class="mw-page-title-main">Şeki (rayon)</span>

Şeki, Azerbaycan'da rayon. Merkezi Şeki şehridir.

<span class="mw-page-title-main">Pişmaniye</span> Türk mutfağından tatlı

Pişmaniye (Osmanlıca:Peşmîne) veya diğer adlarıyla pişmani, helvâ-yı kettân, peşîmânî helvâ, tel helva, çekme helva, tel tel, tepme helva, keten helva; Anadolu'da beyaz şeker, buğday unu, tereyağı, bitkisel margarin ile yapılan geleneksel bir tatlı türüdür.

<span class="mw-page-title-main">Şeki</span> Azerbaycanda şehir

Şeki, Azerbaycan'ın kuzeyinde, başkent Bakü'nün 370 km kuzeybatısında Büyük Kafkas Sıradağları eteğinde yer alan ve Şeki Rayonu'nun merkezi olan kenttir. 1968 yılına kadar Nuxa adlandırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Muhallebi</span> Türk mutfağından sütlü tatlı

Muhallebi, süt kullanılarak yapılan ve soğuk servis edilen bir çeşit tatlı. Sakızlı muhallebi, su muhallebisi gibi çeşitleri bulunmaktadır. Efsanelerde tatlının kökeni Sasani İmparatorluğu'na dayandırılmaktadır.

Hasıda ya da Hasuda, Doğu Anadolu bölgesinde hesida, hasude ve hasıta gibi adlarla, Bingöl'de ise maliyez olarak bilinen bir tatlı çeşididir. Erzurum mutfağına aittir. Iğdır ve Kars şehirlerinin yöresel helvasıdır. Ayrıca bazı Doğu Anadolu Bölgesi şehirlerinde de mevcuttur.

<span class="mw-page-title-main">Türk mutfağı</span> Türk gastronomi geleneğine dahil bütün yiyecek ve içecekler

Türk mutfağı, Türkiye'nin ulusal mutfağıdır. Orta Asya, Selçuklu ve Beylikler ile Osmanlı kültürünün mirasçısı olan Cumhuriyet Dönemi Türk Mutfağı hem Balkan ve Orta Doğu mutfaklarını etkilemiş hem de bu mutfaklardan etkilenmiştir. Ayrıca Türk mutfağı yörelere göre de farklılıklar gösterir. Karadeniz mutfağı, Güneydoğu mutfağı, Orta Anadolu mutfağı gibi birçok yöreler kendilerine ait zengin bir yemek haznesine sahiptirler.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan Ulusal Mutfağı</span> Azerbaycanın ulusal mutfağı

Azerbaycan mutfağı Azerbaycan'ın ulusal mutfağıdır. Avrupa ve Orta Doğu mutfaklarını etkilemiş hem de bu mutfaklardan etkilenmiştir. Ayrıca Azerbaycan mutfağı yörelere göre de farklılıklar gösterir.

<span class="mw-page-title-main">Un helvası</span> Türk mutfağından bir tatlı

Un helvası, kavrulmuş una, şeker ve suyla hazırlanan şerbet dökülerek hazırlanan bir Türk tatlısıdır.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı mutfağı</span> Osmanlıdaki mutfak, yemek ve sofra kültürü

Osmanlı mutfağı Osmanlı dönemindeki mutfak kültürüdür. Kökeni Selçuklu mutfağına dayanır. Osmanlı Mutfağı'nı, Osmanlı saray mutfağı ve Osmanlı halk mutfağı şeklinde ikiye ayırmak doğru olacaktır. Halk mutfağı, saray mutfağı kadar gösterişli olmamasına rağmen lezzet ve çeşitlilik yönünden oldukça zengin bir menüye sahip olmuştur.

Samira Azer kızı Efendiyeva veya sahne adıyla Samira Efendi ya da sadece Efendi, Azeri şarkıcı.

<span class="mw-page-title-main">Almanya-Azerbaycan ilişkileri</span>

Azerbaycan ile Almanya arasındaki diplomatik ilişkiler, Almanya'nın Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanımasından sonra 1992'de kuruldu.

<span class="mw-page-title-main">Paluze</span>

Paluze (Felûzec), nişasta ve şekerle yapılan ve üzerine dövülmüş ceviz serpilerek servis edilen bir tür Osmanlı tatlısıdır. Kıbrıs mutfağında yer alır. Geleneksel Türk tatlılarındandır. Bolu yöresinde palize, Şanlıurfa yöresinde palıza, Aydın yöresinde pelvize, Samsun ve yöresinde palüze Mersin yöresinde paluza, denilmektedir. Diyarbakır mutfağında yer alır.

Melceü’t-Tabbâhîn (Aşçıların Sığınağı)(ملجأ الطباخين), Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şâhâne hocalarından Mehmed Kâmil’in yazdığı ve 1844’te taşbaskı halinde yayımlanan ilk yemek kitabıdır. Çorbalar, kebaplar, et yemekleri, külbastılar, yahniler, köfteler, pilakiler, börekler, sıcak ve soğuk tatlılar, zeytinyağlılar, pilavlar, hoşaflar, şuruplar vs. olmak üzere on iki fasıldan oluşmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Levzine</span>

Levzine, malzemeleri çekilmiş badem, bal, su, tane badem olan Osmanlı mutfağında olan bir badem unu helvası veya badem ezmesidir. Lûz (لوز), Arapça badem demektir.Lâmiî Çelebi’nin Ferhâd ile Şîrîn Mesnevîsinde adı geçen tatlılardan biridir. Levzine helvasına Osmanlı Sürnameleri’nde adından sıkça bahsedilir. 1539 yılında Kanuni’nin şehzadelerinin Edirne Sarayı’ndaki ziyafet yemeğinde rastlanır. Levzine helvası lokmalık baklava dilimi şeklinde kesilir. Her bir dilimin üzerine yağsız bir tavada kavrulmuş iç badem saplanır.Erbil mutfağında yapılan tatlılardan biridir.

<span class="mw-page-title-main">Umman mutfağı</span>

Umman mutfağı Arap, İran, Hint, Asya, Doğu Akdeniz ve Afrika mutfaklarından etkilenmiştir. Yemekler genellikle tavuk, balık ve kuzu etinin yanı sıra pilavdan yapılır. Umman'daki yemeklerin çoğu, zengin bir baharat, bitki ve turşusu karışım içerir.

<span class="mw-page-title-main">Cuma Camii (Şeki)</span> Azerbaycandaki tarihî cami

Şeki Cuma Camii, 1900-1914 yıllarında yapılmış tarihi-mimari bir camidir. Azerbaycan'ın Şeki kentindeki Yukarı Baş Devlet Tarihi-Mimari Koruma Alanı topraklarında yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Zulfugarov'un mollakhanası</span>

Zülfüqarov'un mollakhanası — Azerbaycan'ın Şeki şehrinde, Yuxarı Baş Devlet Tarih-Mimari Koruma Alanı'nda bulunan tarihi bir konuttur. Bina 1888 yılında tüccar Hacı Mehemmed Zülfüqar oğlu tarafından yaptırılmıştır.