İçeriğe atla

Çulım

Çulım
Çulım akarsuyu
Çulım akarsuyu
Konum
Ülke(ler)Obi
Genel bilgiler
KaynakSibirya, Rusya
Uzunluk1799 km

Çulım (Rusça: Чулым) — Sibir (RF Krasnoyarsk krayı va Tomsk vilayeti) alanındaki akarsu. Ob akarsuyunun ön ırmağı. Uz. 1799 km, havzasının alanı 134 bin km². Kuznetskten başlayan Beliy ve Çyorniy İyus akarsularının katılmasından hasıl olmuştur. Esasen, kardan çok su almaktadır. Ortalama su sarfiyatı 785 m³/san. Ekim— Kasım aylarında buzlanır. Nisandan sonra buzları erimeye başlar. Çulım akarsuyu boyunda Nazarovo, Açin, Asino şehirleri yerleşmiştir.

Etimoloji

Çulım havzası

Çulım kelimesi Türkçe kökenli bir sözdür. Rusça anlamı (тюрк. «бегущий снег») olup yani uğraşan kar demektir.

Tarih

Çulım akarsuyu Ob ile birleşip Arktik bölgesi ve Arktik Okyanusuna dökülür

İsveç kâşif Johan Peter Falk 18. yüzyılda Çulım akarsuyu kıyısında yaşayan Türklerin avcılıkla geçimlerini sağladığını yazar.[1]

Çulım akarsuyu dolayında günümüzde de dilleri ve kültürleri yok olmak üzere olan Türk topluluklarından Çulımlar yaşamaktadır.

Kaynakça

  • Yevsееvа N. S. Gеоgrаfiya Tоmskоy оblаsti. (Prirоdnıyе uslоviya i rеsursı). — Tоmsk, 2001, 223 с. ISBN 5-7511-1930-X

Ayrıca bakınız

Foto galeri

Kaynakça

  1. ^ K. David Harrison (2007) When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge, p. 70-72, Oxford University Press US yayınevi, ISBN 0-19-518192-1, 304 sayfa [1] 31 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Obi Nehri</span> Sibiryanın güneyinden başlayan ve Arktik Okyanusuna dökülen akarsu

Obi Nehri Sibirya'nın güneyinden başlayan ve Arktik Okyanusu'ne dökülen akarsu. Nehir oldukça geniş ve düz yataklara sahip olduğundan şehirler arası yolcu ve yük taşımaya elverişlidir. Kışın nehir suları donar ve kara aracı geçişine uygun hâle gelir.

<span class="mw-page-title-main">Sibirya</span> Rusyanın, Ural Dağlarından Büyük Okyanusa kadar uzanan toprakları

Sibirya, Rusya'nın, Ural Dağları'ndan Büyük Okyanus'a kadar uzanan topraklarına verilen ad. Sibirya, Kazakistan ve Orta Asya'yı meydana getiren diğer cumhuriyetleri de ihtiva eder. Yaklaşık olarak 13 milyon km²'lik bir yüzölçümüne sahiptir. Sibirya bölgesinde 30 milyon civarında insan yaşar. Kuzeyinde Arktik Okyanusu, doğusunda Pasifik Okyanusu, güneyinde Kazakistan, Moğolistan ve Mançurya ülkeleri bulunur. Batısında ise Ural Dağları bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Akarsu</span>

Akarsu, yeryüzünde ya da yer altında belirli bir yatak içinde, eğim boyunca sürekli veya zaman zaman akan sudur. Çoğunlukla tatlı sudan oluşan akarsular, tatlı su gölleriyle birlikte insanlığın temel su ihtiyacını karşılamak için kullanılırlar. Bunun yanında gıda, enerji ve turizm sektörleri tarafından da kullanılırlar.

<span class="mw-page-title-main">Yenisey</span> Moğolistandan gelen, Sibiryadan geçen ve Kuzey Kutbu Okyanusuna akan nehir

Yenisey Nehri Arktik Okyanusu'na boşalan en büyük nehir sistemidir. Angara (Ангара) ve Selenga kolları ile birlikte dünyanın en uzun beşinci akarsuyu olma özelliğini taşır.

<span class="mw-page-title-main">Çulımca</span>

Çulımca Rusya'da Sibirya'nın ortasında genellikle Krasnoyarsk krayı, Novosibirsk oblastı ve Tomsk oblastında konuşulan bir Türk lehçesidir. Bu lehçenin tüm konuşurları Rusçayı da bilir. Sovyetler Birliği zamanında Rusça konuşmaları için yapılan baskılar sonucunda çoğu Çulım Türkü, Çulımcayı öğrenememiş, unutmuş ve böylece Çulım Türkçesinin konuşanları azalmıştır. Çulımlar Sibirya'da Kızılyar bölgesi ve Tom bölgesinde yaşarlar. Kendi aralarında kendi dillerini ifade etmek için Ös sözünü de kullanırlar.

<span class="mw-page-title-main">Çulım Tatarları</span>

Çulım Tatarları Rusya'nın Tomsk Oblastı'nda, Ob nehri ile Çulım nehirlerinin birleştiği yerin güneyinde ve Krasnoyarsk Krayı'nda yaşayan bir Türk halkıdır. Bu bölge, Altay ve Tuva özerk bölgelerinin 400 km. kadar kuzeyindedir. Dilleri Türk dilleri grubuna ait Çulım Tatarcası'dır. Konuştukları dile Ös adını verirler. 2002 nüfus sayımına göre sayıları 1000'den azdır.

<span class="mw-page-title-main">Çu Nehri</span> Rusya, Kazakistan ve Kırgızistanda bir ırmak

Çu veya Çuy Nehri, kuzey Kırgızistan ve güney Kazakistan'dan akan, ortalama uzunluğu 1,186 kilometre olup Kırgızistan'nın en uzun nehridir.

Hamsıra —, Tuva Cumhuriyetinde, Biy-Hem de denilen Büyük Yenisey akarsuyunun bir koludur.

Biy Rusça: Бия)— Altay Cumhuriyeti ve Altay krayında, Ob akarsuyunun büyük kollarından biridir.

<span class="mw-page-title-main">Köprüçay</span> Akdeniz Bölgesinde nehir

Köprüçay, eskiden Eurimedon, Isparta Sütçüler yakınlarında Toros dağlarından doğan, dar ve derin kanyonlardan geçerek Serik yakınlarında Akdeniz'e dökülün akarsu. Antik zamanlarda adı Eurymedon'dur. Köprü Çayı'n; havza alanı 2.357 km2, yıllık debisi 3065 hm³, uzunluğu 178 km, ağız yüksekliği 0 m (Akdeniz), kaynak rakımı 2.151 m'dir.

Tegüldet — Rusya Federasyonu'nda, Tomsk idari bölgesi içinde yer alan Tegüldet beldesinin yönetim merkezi olan köy.

<span class="mw-page-title-main">Tegüldet rayonu</span> Tomsk Oblastınin 16 rayonundan birisi

Tegüldet rayonu, Tomsk Oblastı'nin 16 rayonundan birisidir. Tomsk'un güneydoğu kesiminde yer almaktadır. İlçenin alanı 12271,41 km² 'dir. İdari merkezi 4,200 kişilik nüfusuyla Tegüldet köyüdür. Rayonun toplam nüfusu ise: 6,377 ; 6,937 ; 8,000. Tegüldet rayonunun nüfusu Tomsk bölgesinin toplam nüfusunun % 0.59'sini oluşturmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Selkuplar</span>

Selkuplar, . Rusya'da, Batı Sibiryada yaşam süren halk.

Mras-su Şor ağzı — Türk dillerinin Sibirya grubu ve Hakasya grubu içinde konuşulan bir ağızdır. Hem Hakasçanın hem de Şorcanın bir ağzı konumundadır. Her iki Türk şivesinin bağlam noktasındadır.

Andreas Dulson Sovyet Alman dilbilimci, profesör.

<span class="mw-page-title-main">Tom (akarsu)</span>

Tom — RF Hakasya Cumhuriyeti'ndeki akarsu, Ob akarsuyunun en büyük ırmağı. Uz. 827 km, havzasının alanıi 62000 km². Abakan dağlarının batı yan bağrından başlar. Kar-yağmur sularından doyar. Ortalama su sarfiyatı 1110 m³/saniye. Ekim.— Aralık başlarından Nisan sonlarına kadar buzludur. Büyük ırmakları (kolları): — MrasSu, Kondoma, Unga; sağda — Us. Tomsk havzasında Kuznetsk kömür havzası mevcut. Tomsk akarsu boyunda Novokuznetsk, Kemerovo, Tomsk şehirleri yerleşmiştir.

Sıstıg akarsuyu - Tıva Cumhuriyeti Toju bölgesi Sıstıg-Hem köyü yakınında bir akarsu. Uzunluğu - 138 km. Akarsu havzası ise 4450 km² dolayıdır. Yıllık ortalama su tükemi — 60 m³/s. Güçlü kar ve yağmur yağışları olmaktadır.

Busın veya Busein - Tıva Cumhuriyeti ve Moğolistanda bir akarsu.

Öök - Tıva Cumhuriyetinde merkezi Turan şehri olan Piy Hem bölgesinde bir akarsu. Yenisey akarsuyunun kollarından birisidir. Vadisi arkeolojik açıdan zengindir.

<span class="mw-page-title-main">Anamur Çayı</span> Mersinde akarsu

Anamur Çayı , Mersin ili, Anamur ilçesinde bulunan akarsu. Toros Dağları'ndan yeraltı akarsuyu olarak doğar, 35 km sonra Anamur merkezden Akdeniz'e dökülür.