İçeriğe atla

Zarife Aliyeva

Prof. Dr.

Zarife Aliyeva
Zərifə Əziz qızı Əliyeva
Doğumunun 90. yılı anısına basılan puldaki fotoğrafı.
Doğum28 Nisan 1923(1923-04-28)
Şahtahtı, İliç Rayonu, Nahçıvan Özerk SSC, Azerbaycan SSC, SSCB
Ölüm15 Nisan 1985 (61 yaşında)
Moskova, Rusya SFSC, SSCB
Defin yeriFahri Hiyabanı Mezarlığı
MilliyetAzeri
Vatandaşlık Sovyetler Birliği
Mezun olduğu okul(lar)Azerbaycan Devlet Tıp Üniversitesi
Moskova Merkez Doktorları Geliştirme Enstitüsü
Tanınma nedeniAzerbaycan Cumhuriyeti'nin 3. Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in eşi, 4. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in annesi ve Azerbaycan SSC'nin sağlık bakanı Aziz Aliyev'in kızı. Trahom ve oftalmolojinin güncel sorunlarını inceleyen, önleyen ve tedavi eden dünyadaki ilk bilim insanlarından biri.
Evlilik
Haydar Aliyev
(e. 1948; ö. 1985)
Çocuk(lar)Sevil Aliyeva
İlham Aliyev
ÖdüllerAzerbaycan SSC'nin Onurlu Bilim Adamı (1980)
SSCB Tıp Bilimleri Akademisi M. I. Averbach Ödülü (1981)
Resmî sitezarifa-aliyeva.az
Kariyeri
DalıGöz doktoru, oftalmolog
Çalıştığı kurumAzerbaycan Millî İlimler Akademisi asil üyesi
Oftalmologlar Genel Birliği Derneği Başkanı
Azerbaycan Oftalmoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi
Vestnik Oftalmolog Dergisi Yayın Kurulu Üyesi
Mesleki Patoloji Laboratuvarı Başkanı
Azerbaycan Oftalmoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü
Azerbaycan Hekimleri İyileştirme Enstitüsü Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı
Aziz Aliyev [az] (babası)
Leyla Aliyeva (annesi)

Zarife Aliyeva (AzericeZərifə Əziz qızı Əliyeva - Zarife Aziz kızı Aliyeva; 28 Nisan 1923, Şahtahtı - 15 Nisan 1985, Moskova), Azerbaycanlı göz doktoru, oftalmolog, Azerbaycan SSC'nin emekli bilim insanı, doktor (1976), profesör (1979) ve Azerbaycan Millî İlimler Akademisi asil üyesi (1983) idi.[1]

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in eşi ve dördüncü Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in annesidir.

Hayatı

Zarife Aliyeva, 28 Nisan 1923'te her ikisi de doktor olan Aziz Aliyev ve Leyla Aliyeva'nın kızı olarak Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Nahçıvan Özerk SSC'ne bağlı olan İliç Rayonu'nda (bugünkü adı Şerur Rayonu) doğdu. Babası 1939–1941 yılları arasında Azerbaycan SSC'nin sağlık bakanlığı görevinde bulundu. Yine doktor olan Tamerlan Aliyev, Cemil Aliyev ve müzisyen Gulnara Aliyeva'nın kız kardeşi olan Zarife Aliyeva, 1932-1942 yıllarında lisede okudu.

1949-1950 yılları arasında Azerbaycan Oftalmoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nde araştırmacı, 1969'dan itibaren Aziz Aliyev'in adını taşıyan Azerbaycan Hekimleri İyileştirme Enstitüsü'nde oftalmoloji doçenti olarak görev yaptı, 1982'den 1985'e kadar mesleki patoloji laboratuvarının başkanlığını yaptı, yönetici olarak çalıştı.

1954'te, daha sonra Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı olacak Haydar Aliyev ile evlendi. 18 Ekim 1955'te kızı Sevil Aliyeva ve 24 Aralık 1961'de ise ileride Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanı olacak oğlu İlham Aliyev doğdu.[1]

15 Nisan 1985'te kanser sebebiyle Moskova'da hayatını kaybeden Zarife Aliyeva'nın naaşı, 1994 yılında Moskova'daki Novo-Devichye Mezarlığı'ndan Bakü'ye getirilmiş ve Fahri Hiyabanı Mezarlığı'ndaki babası Aziz Eliyev'in mezarının yanına defnedilmiştir.

Eğitimi

1947'de N. Narimanov adına kurulmuş olan Azerbaycan Devlet Tıp Üniversitesi'nden mezun oldu, 1948'de Moskova Merkez Doktorları Geliştirme Enstitüsü'nde Oftalmoloji kursu aldı. 1950 ve 1953 yılları arasında asistan, 1960 yılından itibaren tıp bilimleri adayı ve 1977'den itibaren tıp bilimleri doktorudur.[1]

Tıbbi faaliyetleri

Zarife Aliyeva, Azerbaycan'da oftalmolojinin gelişmesinde istisnai hizmetler gerçekleştirmiştir. Azerbaycan'da bir zamanlar özellikle kimya ve elektronik endüstrisinde yaygın olan trahom ile ilgili göz hastalıklarını ve oftalmolojinin güncel sorunlarını inceleyen, önleyen ve tedavi eden dünyadaki ilk bilim insanlarından biriydi.[1]

12 monografi, ders kitabı ve yardımcı öğretim kitapları, yaklaşık 150 bilimsel çalışması bulunan Aliyeva'nın, 1 buluşun ve 12 rasyonalizasyon önerisinin sahibidir. Zarife Aliyeva, yüksek nitelikli sağlık personeli yetiştirmek için büyük çaba göstermiştir.[1]

Ukrayna'nın Irpin kentindeki Dostluk Parkı'nda Zarife Aliyeva heykeli.

Azerbaycan İlimler Akademisi Fizyoloji Enstitüsünde, görsel organın mesleki patolojisinin incelenmesi için uzmanlaşmış bir araştırma laboratuvarı, düşük yoğunluklu toksik üretim alanlarında fizyolojik, klinik, fonksiyonel ve histolojik mekanizmaların görsel organ üzerindeki etkilerini incelemek için bir dizi değerli çalışma yürütmüştür. Zarife Aliyeva'nın inisiyatifi ve liderliğinde birçok kimyasalın gözler üzerindeki zararlı etkileri bu laboratuvar ortaya çıkarılmıştır.[2] "Akut viral konjonktivit", "Keratit, damar hastalıkları, retina, optik sinir, katarakt", "Glokom ve gözün hipertansiyonu", "Görme organında hasar", "Gözyaşı akışının fizyolojisi ve histolojisi", "Diyabet" üzerine araştırmalar yapıp eserler verdi. Diyabette göz hastalıkları, göz mikrocerrahisi, göz bebekleri sınır adaptasyonu ve koruyucu işlevi üzerindeki bulguları, oftalmoloji dünyasındaki doktorlar tarafından büyük bir ilgi ile karşılandı. Aliyeva, gözyaşı aparatının hastalıklarının incelenmesine özel önem verdi, "Canlı yolların fizyolojisi", "Canlı yolların cerrahi tedavisi", "Gözyaşı kanallarının koruyucu cerrahi yöntemleri" gibi eserleri ile Azerbaycan lakrimolojisinin temelini attı.[3]

Moskova'daki Novo-Devichye Mezarlığı'nda Zarife Aliyeva'nın ilk mezarının bulunduğu yerdeki anıt.

Zarife Aliyeva'nın "Lakrimal pasajların fizyolojisi", "Lakrimal pasajların cerrahi tedavisi", "Lakrimal kanalların koruyucu cerrahi yöntemleri" ve başka birçok çalışmaları bugün hâlâ geçerliliğini korumaktadır. İridoloji ve iridoterapi sorunları ile de ilgilenmiş, bu alanda iki monografi yazmıştır. Zarifa Aliyeva'nın bu kitapları, iridoloji alanında yazılmış dünyadaki ilk eserlerdir.[4]

Kurum üyelikleri

Akademisyen Zarife Aliyeva, Oftalmologlar Genel Birliği Derneği Başkanlığı, Sovyet Barışı Savunma Komitesi, Azerbaycan Oftalmoloji Derneği Yönetim Kurulu ve Vestnik Oftalmolog (Moskova) dergisinin yayın kurulu üyesiydi.

Aldığı ödüller

1980'deki yüksek bilimsel başarılarından dolayı Azerbaycan Bilim Adamı unvanını aldı ve 1981'de SSCB Tıp Bilimleri Akademisi M. I. Averbach Ödülü'ne layık görülen ilk kadın oldu.

Günümüz kültürüne etkisi

Zarife Aliyeva'nın 80. yaşı anısına adanmış posta pulu. (2003)
Posta pulu (2008).

Fahri Hiyabanı Mezarlığı'ndaki mezarının üzerine bronz bir heykel dikildi. Bakü'deki Oftalmoloji Enstitüsü ve Nahçıvan şehir polikliniği onun adını almıştır. Bakü'nün Binagadi semtine onun adını taşıyan bir dinlenme parkı yapılmıştır. Bakü ve Nahçıvan'daki birer caddeye Zarife Aliyeva'nın adı verilmiştir. Ayrıca Yasamal semtinde Zarife Aliyeva'nın adını taşıyan bir lise de bulunmaktadır.

2010 yılında inşa edilen bir ham petrol tankerine, anısı için adı verilmiştir.[5]

Türkiye'nin başkenti Ankara'nın Yenimahalle ve Keçiören ilçeleri arasındaki bir parka adı verilmiştir.[6]

  • Azerbaycan'ın önde gelen devlet adamlarından Sağlık Bakanı Aziz Aliyev'in kızıdır.
  • Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in eşidir.
  • Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in annesidir.
Azerbaycan Ulusal İlimler Akademisi A. I. Garayev'in adını taşıyan Fizyoloji Enstitüsü önünde akademisyen Zarife Aliyeva'nın bölümü.

Kitapları

Kaynakça

  1. ^ a b c d e "Bu gün aprelin 28 görkəmli oftalmoloq alim, akademik Zərifə xanım Əliyevanın anadan olmasının 87-ci ildönümüdür" [Bugün 28 Nisan, önde gelen göz doktoru akademisyen Zarife Aliyeva'nın doğumunun 87. yıldönümü] (Azerice). 28 Nisan 2020. 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  2. ^ Şmelyeva, V. V. "Haqqında - Ana itirmişik ana yaşında" (Azerice). 16 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  3. ^ "Haqqında - Oftalmologiyamızın tükənməz xəzinəsi" (Azerice). 31 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  4. ^ "Академик Зарифа Алиева внесла важный вклад в развитие медицинской науки Азербайджана" [Akademisyen Zarifa Aliyeva, Azerbaycan'da tıp biliminin gelişmesine önemli katkılarda bulundu] (Rusça). 28 Nisan 2020. 8 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  5. ^ "ZARIFA ALIYEVA Crude Oil Tanker, IMO: 9420617, MMSI: 248821000". 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  6. ^ "Zarife Aliyeva Parkı". 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  7. ^ "Zərifə xanım Əliyevanın kitabları". 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Haydar Aliyev</span> 3. Azerbaycan cumhurbaşkanı

Haydar Alirıza oğlu Aliyev Azerbaycanlı siyasetçi, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü cumhurbaşkanı, Nahçıvan Yüksek Meclisi'nin 3. Başkanı. Aynı zamanda Azerbaycan'ın görevdeki cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in babasıdır. Azerbaycan'ın "ümummilli lider" ve "ulu önder" unvanlarını taşımaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Mehmed Emin Resulzâde</span> Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetinin kurucusu

Mehmed Emin Resulzâde, Azeri devlet adamı ve Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurucusu.

<span class="mw-page-title-main">Ebulfez Elçibey</span> 2. Azerbaycan cumhurbaşkanı

Ebulfez Elçibey veya Ebulfez Aliyev, akademisyen, 2. Azerbaycan cumhurbaşkanı, Azerbaycan Halk Cephesi Partisi'nin kurucusu ve ilk genel başkanı.

<span class="mw-page-title-main">Bakü Devlet Üniversitesi</span>

Bakü Devlet Üniversitesi, Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de bulunan bir devlet üniversitesidir. 1919'da kurulan üniversitenin, en ünlü mezunları Azerbaycan'ın eski cumhurbaşkanları Ebulfez Elçibey ve Haydar Aliyev'dir.

<span class="mw-page-title-main">Elmar Memmedyarov</span> Azerbaycanlı siyasetçi ve eski dışişleri bakanı

Elmar Memmedyarov Muharrem oğlu, d. 2 Temmuz 1960, Bakü), Azerbaycanlı diplomat ve siyasetçi. 2004-2020 yılları arasında Azerbaycan Dışişleri Bakanı olarak görev aldı.

<span class="mw-page-title-main">Mihriban Aliyeva</span> Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Yardımcısı

Mihriban Arif kızı Aliyeva, 21 Şubat 2017 itibarıyla Azerbaycan Cumhuriyetinin ilk cumhurbaşkanı yardımcısı ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in eşi. Yeni Azerbaycan Partisi Genel Başkan Yardımcısı. Mihriban Aliyeva aynı zamanda Haydar Aliyev vakfının başkanı ve UNESCO iyi niyet elçisidir.

İhtiram Aliyev, Azerbaycan'ın Ulusal Kahraman'ı.

Etibar Aliyev, Azerbaycan Ulusal Kahramanı madalyasına sahip asker.

<span class="mw-page-title-main">Sahibe Gafarova</span> Azerbaycanlı Cumhuriyeti Millî Meclisi Başkanı

Sahibe Gafarova Azeri siyasetçi, öğretmen, doçent ve profesör. 10 Mart 2020 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi başkanı olarak görev yapmaya başlamıştır.

Haydar Aliyev Sarayı, eski adıyla Cumhuriyet Sarayı veya Sovyet döneminde Lenin Sarayı, Bakü'de yer alan 2.500 kişilik konser ve gösteri sarayı. Saray, 2003 yılında Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in ölümünden sonra yeniden adlandırıldı. Sarayın tasarımcısı Aliş Lambaranski olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Ceyhun Bayramov</span> Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı

Ceyhun Bayramov, Azerbaycanlı hukukçu ve siyasetçi. 16 Temmuz 2020'den beri Azerbaycan Dışişleri Bakanı olarak görev almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Hicran Hüseynova</span> Azerbaycanlı devlet görevlisi ve siyasetçi

Hicran Hüseynova, Azerbaycanlı devlet görevlisi ve siyasetçidir. Aile, Kadın ve Çocuk Devlet Komitesi başkanlı (2006-2020) ve Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisinin 6. dönem üyesidir.

Azerbaycan Cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi sebeplerle geçici olarak görevinden ayrılması hallerinde, birinci Cumhurbaşkanı yardımcısı Cumhurbaşkanına vekâlet eder ve Cumhurbaşkanına ait yetkileri kullanır.

<span class="mw-page-title-main">2020 Bakü Zafer Geçidi</span> Askeri zafer geçidi

2020 Bakü Zafer Geçidi, Azerbaycan'ın başkenti Bakü'deki Azatlık Meydanı'nda 10 Aralık 2020'de düzenlenen askerî geçit töreni. Azerbaycan'daki resmî makamlarca Vatanseverlik Savaşı olarak nitelendirilen 2020 Dağlık Karabağ Savaşı'nın Azerbaycan'ın zaferiyle sonuçlanması onuruna düzenlendi. Geçit, savaş sırasında askerî teçhizat, insansız hava araçları ve uçakların yanı sıra Ermeni savaş ganimetleri ve Türk askerleri ve subayları ile birlikte askerî teçhizat, insansız hava araçları ve uçaklarla birlikte yürüyen 3.000 askerî personelle yapıldı. Yakındaki Bakü Körfezi'nde jetler ve helikopterler tarafından şehrin üzerinde manevralar yapıldı. Azerbaycan'ın savaştaki kilit müttefiklerinden olan Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Bakü'ye devlet ziyareti kapsamında askerî geçit törenine de katıldı.

<span class="mw-page-title-main">Zaur Guliyev</span> Azerbaycan askeri subayı

Zaur Hikmet oğlu Guliyev, Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerinin Deniz Kuvvetlerine bağlı Deniz Piyade Taburunda görev yapan bir Azeri askeri subayıdır. 2020 Dağlık Karabağ Savaşı sırasında askeri faaliyetine göre Vatan Savaşı Kahramanı unvanını aldı.

Gülare Aziz kızı Aliyeva, Azeri kökenli Sovyet müzisyen ve piyanisti. Aliyeva 1966'da sanat tarihi alanında doktora derecesi aldı ve 1977'de Azerbaycan SSC Onurlu Sanat İşçisi unvanına layik görüldü.

<span class="mw-page-title-main">Kerim Veliyev</span> Azerbaycanlı asker

Kerim Tevfik oğlu Veliyev, Azerbaycan Savunma Bakan Vekili — Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı (2021-), Azerbaycan Savunma Bakan Yardımcısı — Personel Ana Dairesi Başkanı (2019-2021), Azerbaycan Savunma Bakanının Personel üzere Yardımcısı — Personel Ana Dairesi Başkanı (2014-2019).

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan-Özbekistan ilişkileri</span> Devletler arası ilişkiler

Azerbaycan-Özbekistan ilişkileri, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Özbekistan Cumhuriyeti arasındaki mevcut ikili ilişkileri tarif eder.

<span class="mw-page-title-main">Kasımov kardeşleri</span>

Kasımov kardeşleri, 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında Bakü'deki binaların çoğunun inşaatını gerçekleştiren "Kasımov kardeşleri ve K." inşaat şirketinin ortak sahipleriydi. Kardeşler İsmailiye Sarayı, Saadet Sarayı, Yeni Avrupa Oteli ve Mitrofanov'un evi gibi anıtsal yapılar inşa etmiştir. Fuat Ahundov'a göre, Musa Nağıyev'in Bakü'deki evlerinin çoğunu inşa eden Kasımovlar, günümüz İstiklaliyet ve 28 Mayıs caddelerinde yükseltilmiş tüm binaların inşaat işlerini yürütmüştür. Ayrıca kardeşler hayır işleri ile de meşgul olmuştur.

Zerife İsmail kızı Budagova Azerbaycanlı bilim insanıydı. Filoloji Bilimleri Doktorası (1963), Profesör (1968), Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi Sorumlu Üyesi (1980), Azerbaycan kadınları arasında Filoloji Bilimleri Doktoru unvanını alan ilk kadın bilim adamı ve Dil Bilimleri Enstitüsü'nün ilk kadın müdürü (1988–1989) olmuştur.