İçeriğe atla

Zar kanatlılar

Hymenoptera
Yaşadığı dönem aralığı: 235-0 myö
Üst triyas-Günümüz[1] 
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem:Animalia
Şube:Arthropoda
Sınıf:Insecta
Takım:Hymenoptera
Linnaeus, 1758
Alt takımlar
Apocrita
Symphyta

Hymenoptera veya Zar kanatlılar, Holometabola üsttakımına bağlı dört adet ince ve saydam kanatlara sahip olan bir hayvan takımıdır.[2] Takım karıncaları, bal arılarını, yaban arılarını ve yaprak arılarını içerir.

Türkçede türlerinin çoğu "arı" olarak bilinirken, ufak bir kısmı da "karınca" adıyla anılırlar. Zar kanatlıların çoğu diğer böceklerde asalak olduğu için biyolojik mücadelede etkin rol oynarlar.[]

Özellikleri

Küçükten orta boya kadar olabilen böceklerdir. En büyük türleri tropik eşek arıları olan Pepsinae alt familyası türleridir (boy: 86 mm; kanat açıklığı: 11 mm). En küçük türleri Myrmaridae ve Trichogrammatidae familyasından türlerdir (0,1 mm).[]

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. ^ "Hymenoptera". paleobiodb.org. 22 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2021. 
  2. ^ "ITIS". 30 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Böcek</span> eklembacaklılar sınıfı

Böcekler eklem bacaklılar (Arthropoda) şubesinin sınıfı ve tür ve takson bakımından en kalabalık hayvan sınıfıdır. 1.000.000'dan fazla olan tür sayılarıyla Dünya'daki en fazla türe sahip canlılardır. Dünya'nın hemen hemen her yerinde bulunur ve bazen çok yoğun popülasyonlarda görülebilirler. Her yıl birkaç bin böcek türü tanımlanmaktadır. Toplam tür sayısının 2.000.000 ila 30.000.000 kadar olduğu tahmin edilmektedir. Tür, cins, familya gibi taksonomik kategoriler bakımından 6-10.000.000 sayıya ulaşırlar ve Dünya'daki hayvanların %90 kadarını oluştururlar.

<span class="mw-page-title-main">Karınca</span> Böcek ailesi

Karınca, karıncalar (Formicidae) familyasını oluşturan, yaban arıları ve arılarla birlikte zar kanatlılar (Hymenoptera) takımında yer alan, sosyal yaşam gösteren böceklere verilen ortak addır. Karıncalar, Kretase Dönemi'nin ortalarında, 110 ile 130 milyon yıl önce yaban arısına benzeyen hayvanlardan türemiş ve çiçekli bitkilerin ortaya çıkışından sonra çeşitlenmiştir. Günümüzde 12.000'den fazla türü sınıflandırılmıştır ve yaklaşık 14.000 civarında türü olduğu sanılmaktadır. Dirsekli antenleri ve ince bellerini oluşturan düğümsü yapıları ile kolaylıkla tanınırlar.

<span class="mw-page-title-main">Düz kanatlılar</span>

Orthoptera, Polyneoptera üsttakımına bağlı bir hayvan takımıdır. Başlarının ucunda çok parçalı iki anten ile yanlarda büyükçe iki petek göz bulunur. Bazılarının baş tepelerinde de 2 veya 3 adet nokta göz mevcuttur. Ağız parçaları kesici, çiğneyicidir. Çoğu bitkisel besinlerle, azı böceklerle beslenir. Ön kanatları dar ve parşömen sertliğindedir. Arka kanatlara örtü vazifesi yaparlar. Arka kanatlar geniş ve zar şeklindedir.

<span class="mw-page-title-main">Arı</span> zar kanatlılardan, bal ve bal mumu yapan bir böcek

Arı, zar kanatlılar takımına ait Apoidea familyasını oluşturan tüm böcek türlerine verilen isimdir.

<span class="mw-page-title-main">Kın kanatlılar</span> böcek takımı

Coleoptera veya Kın kanatlılar, Holometabola üsttakımına bağlı boyları 1 mm - 15 cm arası olan bir böcek takımıdır. Renk ve biçimleri farklılık gösterir. Ortak özellikleri, ön kısımlarının sert ve kalın kanat örtülerine dönüşmüş olmasıdır. Antenleri çeşitli şekildedir. Ağızları ısırıcı ve çiğneyicidir. Mağarada yaşayanlar hariç hepsinin gözü vardır.

<span class="mw-page-title-main">Peygamberdevesi</span> Mantodea alttakımında yer alan, 1.800 böcek türünün ortak adı

Peygamberdevesi (Mantodea), Polyneoptera üsttakımına bağlı bir böcek takımıdır. Dönencel ve sıcak bölgelerde yaşar, başka böcekler üzerinden beslenir.

<span class="mw-page-title-main">Sinek</span> Böcek takımı

Diptera veya Sinek, Holometabola üsttakımına bağlı bir hayvan takımıdır.

<span class="mw-page-title-main">Yusufçuk</span>

Yusufçuk, odonata takımına ait, kanatlarını dinlenmeleri sırasında yanlara açık olarak yatay tutmalarıyla kızböceklerinden ayrılan bir alt takımdır. Büyük birleşik gözleri, güçlü saydam kanatları, göz alıcı renkleri ve uzunca vücutlarıyla tanınırlar. Vücutları kuvvetli yapıda ve hiçbir zaman düz değildir. Hareketleri daha hızlı ve devamlıdır. Bağırsak solunumu yaparlar. Göller ve durgun sularda sıkça bulunurlar.

<span class="mw-page-title-main">Yaban arısı</span> Apocrita alttakımından arı veya karınca olmayan tüm böcekler

Yaban arısı, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımındaki Apocrita alttakımından kanatlı böceklerdir. Kladistik olarak asıl arıların bulunduğu Anthophila kladını ve karıncaların bulunduğu Formicidae familyasını da içerir. Bilinen cinsler arasında Vespula ve Dolichovespula ile Vespa yer alır. Yaygın kullanımda daha çok sadece Vespula, Dolichovespula ve Polistes cinsleri yaban arısı olarak nitelendirilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Apocrita</span>

Apocrita, zar kanatlılar takımından böcek alt takımı. Tarihi ve geleneksel olarak Aculeata ile Parasitica olarak iki ana gruba ayrılırlar.

<span class="mw-page-title-main">Vespoidea</span>

Vespoidea, böcekler (Insecta) sınıfının zar kanatlılar (Hymenoptera) takımında yer alan bir üst familyadır. Bu grubun üyeleri yaban arıları ve karıncalardır. Diğer bir adı da sarıncalıdır.

Vipio alpi, Braconidae familyasından asalak arı türüdür.

<span class="mw-page-title-main">Halter (sinek)</span>

Halter, arka ya da ön kanatların değişimiyle oluşmuş, uçuşta denge sağlayan organ olarak özelleşmiş bir çift yapıdır.

<span class="mw-page-title-main">Adli entomoloji</span>

Adli entomoloji veya adli böcek bilimi ya da biyokriminal entomoloji, adli tıbba yardımcı olan ya da onun yetersiz kaldığı durumlarda, ceset üzerinde bulunan böcek ve diğer eklembacaklıların ergin ve larvalarından, maktulün ("cesedin") ölüm zamanını doğruya yakınlıkta ya da yaklaşık olarak tahmin etmeye çalışan bir bilim dalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Trips</span>

Trips, saçak kanatlılar (Thysanoptera) denen böcek takımından eklembacaklıların ortak adıdır.

<span class="mw-page-title-main">Yaprakarıları</span> zar kanatlılar takımındaki Symphyta alt takımının böcekleri

Yaprak arıları; karıncalar, arılar ve yaban arıları ile birlikte Zar kanatlılar takımındaki Symphyta alt takımının böcekleridir. Yaprakarıları özellikle, bilinen yaklaşık 7.000 tür içeren en büyük üst aile olan Tenthredinoidea üst ailesi ile ilişkilidir; bütün alt takımda ise 800'den çok cins içerisinde yaklaşık 8000 tür tanımlanmıştır. Symphyta alt takımı, Hymenoptera takımındaki çeşitli bazal gruplardan oluşan parafiletiktir.

<span class="mw-page-title-main">Vespa mandarinia</span> Asyaya özgü eşek arısı türü

Vespa mandarinia veya Asya dev eşek arısı, dünyadaki en büyük eşek arısı türüdür. Ilıman ve tropikal Doğu Asya, Güney Asya, Hindiçin ve Uzak Doğu Rusyası'nın bazı bölgelerine özgüdür. Ayrıca 2019'un sonlarında Kuzey Amerika'nın Pasifik Kuzeybatı bölgesinde 1 kez, 2020'de iki kez görülmüştür. Ovalardan ve yüksek rakımlı iklimlerde yaşamayı tercih etmeyen bu tür, alçak dağlarda ve ormanlarda yaşamayı tercih eder. V. mandarinia, kemirgenlerin önceden kazdığı mevcut tünellere veya çürümüş çam köklerinin yakınındaki alanlara yuvasını yapar. Temel besini büyük böcekler, diğer böceklerin kolonileri, ağaç özü ve bal arısı kolonilerinden gelen ballardır. Bu türün vücut uzunluğu 45 mm, kanat genişliği 75 mm ve iğnesinin uzunluğu 6 mm'dir. İğnesini kullanarak güçlü zehrini enjekte eder.

Böceklerin evrimiyle ilgili en son anlayış, "Moleküler biyoloji, böcek morfolojisi, paleontoloji, böcek taksonomisi, evrim, embriyoloji, biyoinformatik ve bilimsel hesaplama" adlı bilim dallarının çalışmalarına dayanmaktadır. Böcek sınıfının yaklaşık 480 milyon yıl önce Ordoviçyan'da, aynı zamanda karasal bitkilerin ortaya çıktığı tahmin edilmektedir. Böcekler bir grup kabuklu hayvandan evrimleşmiş olabilir. İlk böcekler toprağa bağlıydı; ancak yaklaşık 400 milyon yıl önce Devoniyen dönemindeki ilk hayvanlar, bir soy böcek uçuşu geliştirdi. En eski böcek fosilinin 400 milyon yaşında olduğu tahmin edilen Rhyniognatha hirsti olduğu öne sürülmüştür ancak fosilin böcek kimliğine itiraz edilmiştir. Küresel iklim koşulları, Dünya tarihi boyunca ve böceklerin çeşitliliği ile birlikte birkaç kez değişti. Pterygotes Karbonifer'de büyük bir radyasyona maruz kalırken, Endopterygota Permiyen'de başka bir büyük radyasyona maruz kaldı.

Tiphia Bahattini ya da halk arasında bilinen adıyla Bahattin Böceği, Tiphiidae familyasından bir zar kanatlıdır. 2017 yılında bu tür Atatürk Üniversitesi'nde görev yapan Prof. Dr. Erol Yıldırım tarafından Diyarbakır'da keşfedilmiştir. Prof. Dr. Erol Yıldırım bulduğu bu zar kanatlıya babasının isteği üzerine, babasının ismi olan Bahattin isimini vermiştir.

<span class="mw-page-title-main">Strepsiptera</span>

Strepsiptera , tanımlanmış yaklaşık 600 tür içeren on bir familyaya sahip bir böcek takımıdır. Arılar, yaban arıları, yaprak pireleri, gümüş balıkları ve hamamböcekleri gibi diğer böceklerde endoparazitlerdir. Çoğu türün dişileri, konakçının vücuduna girdikten sonra asla dışarı çıkmaz ve sonunda da konakçının içinde ölür. Erken evre larvaları, boş bir canlı konak bulmaları gerektiği için ortaya çıkarlar. Kısa ömürlü erkekler konakçıda alıcı bir dişi aramak için ortaya çıkmalıdır. 300-350 milyon yıl önce ayrıldıkları kın kanatlılarla en yakın akraba olduklarına inanılıyor ancak fosil kayıtlarında yaklaşık 100 milyon yıl önce orta Kretase'ye kadar görünmüyorlar.