İçeriğe atla

Zalmay Halilzad

Zalmay Halilzad
زلمی خلیلزاد
Zalmay Halilzad, 2011
ABD'nin Afganistan Özel Temsilcisi
Uzlaşıdan sorumlu
Görev süresi
5 Eylül 2018 - 18 Ekim 2021
BaşkanDonald Trump
Joe Biden
Yerine geldiğiMakam oluşturuldu
Yerine gelenThomas West
26. Amerika Birleşik Devletleri
Birleşmiş Milletler Büyükelçisi
Görev süresi
30 Nisan 2007 - 22 Ocak 2009
BaşkanGeorge W. Bush
Barack Obama
Yerine geldiğiJohn Bolton
Yerine gelenSusan Rice
Amerika Birleşik Devletleri
Irak Büyükelçisi
Görev süresi
21 Haziran 2005 - 26 Mart 2007
BaşkanGeorge W. Bush
Yerine geldiğiJohn Negroponte
Yerine gelenRyan Crocker
Amerika Birleşik Devletleri
Afganistan Büyükelçisi
Görev süresi
2 Eylül 2004 - 20 Haziran 2005
BaşkanGeorge W. Bush
Yerine geldiğiRobert Finn
Yerine gelenRonald E. Neumann
Kişisel bilgiler
Doğum Zalmay Mamozy Halilzad
22 Mart 1951 (73 yaşında)
Mezar-ı Şerif, Afganistan
Vatandaşlığı  ABD
 Afganistan
Partisi Cumhuriyetçi Parti
Evlilik(ler) Cheryl Benard
Çocuk(lar) 2
Bitirdiği okul Beyrut Amerikan Üniversitesi
Chicago Üniversitesi
Columbia Üniversitesi
Mesleği Diplomat · siyasetçi
Dini İslam

Zalmay Mamozy Halilzad (Peştuca: ځلمی خلیل زاد, Darice: زلمی خلیلزاد; d. 22 Mart 1951), Amerikalı diplomat ve dış politika uzmanı. Halilzad, Eylül 2018'den Ekim 2021'e kadar ABD'nin Afganistan Uzlaşma Özel Temsilcisi olarak görev yaptı.[1] Halilzad, Başkan George W. Bush tarafından ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi olarak atandı ve 2007-2009 yılları arasında bu görevde bulundu. Halilzad, görevinden ayrıldığı sırada hükûmetteki en yüksek rütbeli Amerikalı müslümandı.[2] Bundan önce Halilzad, Bush yönetiminde 2004-2005 yılları arasında Afganistan Büyükelçisi ve 2005-2007 yılları arasında Irak Büyükelçisi olarak görev yaptı.

Afganistan'ın başkenti Kabil'de büyüyen Halilzad, ABD'ye lise değişim öğrencisi olarak geldi ve daha sonra Chicago Üniversitesi'nde doktorasını tamamladı. Reagan yönetimi sırasında Dışişleri Bakanlığı'nda görev yapan Halilzad, ABD'nin Sovyet-Afgan Savaşı'na müdahalesi konusunda danışmanlık yaptı. Halilzad daha sonra Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde (CSIS) danışman olarak ve Washington, D.C. merkezli bir uluslararası iş danışmanlığı firması olan Gryphon Partners ve Halilzad Associates'in başkanı olarak görev yaptı.

Halilzad'ın 2014 Afganistan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde potansiyel bir aday olduğu söylendi, ancak aday olmayı reddetti.[3] Halilzad, Trump tarafından 5 Eylül 2018'de Afganistan Uzlaşma Özel Temsilcisi olarak atandı ve 18 Ekim 2021'e kadar Başkan Joe Biden'a bağlı olarak bu görevde kaldı.[4] Halilzad bu pozisyonda, ABD-Taliban anlaşmasına aracılık etmeye ve ABD'nin Afganistan'dan nihai çekilmesini kolaylaştırmaya yardımcı oldu.[1][5][6]

İlk yılları ve eğitimi

Halilzad, Afganistan'ın Mezar-ı Şerif kentinde doğdu ve ülkenin başkenti Kabil'de büyüdü.[7] Noorzai kabilesinden etnik bir Peştun olan Halilzad,[8] eğitimine Kabil'deki devlet okulu Ghazi Lycée'de başladı.

Amerika Birleşik Devletleri'nde ilk olarak Ceres, Kaliforniya'da AFS Kültürlerarası Programlar ile lise değişim öğrencisi olarak zaman geçirdi. Daha sonra Lübnan'daki Beyrut Amerikan Üniversitesi'nden lisans ve yüksek lisans derecelerini aldı. Halilzad doktorasını Chicago Üniversitesi'nde yaptı ve burada önde gelen nükleer caydırıcılık düşünürlerinden ve stratejistlerinden Albert Wohlstetter ile yakın bir çalışma içinde oldu. Wohlstetter, Halilzad'a hükûmet ve RAND içinde bağlantılar sağladı.[9] Halilzad, RAND Corporation'a en az 28 makale ile katkıda bulundu.

Kaynakça

  1. ^ a b Crowley, Michael (18 Ekim 2021). "Zalmay Khalilzad, Biden's Envoy for Afghanistan, Steps Down". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  2. ^ Mashal, Mujib; Jakes, Lara (2 Mart 2020). "At Center of Taliban Deal, a U.S. Envoy Who Made It Personal". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  3. ^ Trofimov, Yaroslav; Hodge, Nathan (7 Aralık 2012). "Former U.S. Envoy Returns to Kabul Politics". Wall Street Journal (İngilizce). ISSN 0099-9660. 10 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  4. ^ "U.S. envoy to Afghanistan Zalmay Khalilzad resigns - CBS News". www.cbsnews.com (İngilizce). 18 Ekim 2021. 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  5. ^ "Zalmay Khalilzad, Special Representative for Afghanistan Reconciliation". web.archive.org. 22 Kasım 2018. 22 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  6. ^ "Biden administration asks US negotiator with Taliban to stay on". Al Jazeera (İngilizce). 11 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  7. ^ News, A. B. C. "Who Is Zalmay Khalilzad?". ABC News (İngilizce). 25 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  8. ^ "Resolving the Afghan Presidential Dispute". Australian Institute of International Affairs (İngilizce). 3 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  9. ^ "International House: Alumni In The News". web.archive.org. 11 Kasım 2007. 11 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Afganistan</span> Batı, Orta ve Güney Asyanın birleştiği yerde bulunan devlet

Afganistan ya da resmî adıyla Afganistan İslam Emirliği, Orta Asya'nın güneyinde denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Doğu ve güneyde Pakistan; batıda İran; kuzeyde Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan; kuzeydoğuda ise Çin ile komşudur. 652.000 km² yüz ölçümlü, kuzey ve güneydoğusunu düzlüklerin oluşturduğu dağlık bir ülkedir. Başkenti ve en büyük şehri Kâbil'dir. Yaklaşık 40 milyonluk nüfusunun çoğunluğunu Peştunlar, Tacikler, Hazaralar ve Özbekler oluşturur. Ülke, uluslararası alanda Afganistan İslam Cumhuriyeti olarak tanınmaktadır. ABD'nin Afganistan'dan çekilmesine akabinde gerçekleşen Taliban saldırıları ile 15 Ağustos 2021'de Taliban'ın başkent Kâbil'i ele geçirmesi sonucunda kurulmuş olup, yönetimin devri konusundaki tartışmalar ve görüşmeler devam etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Taliban</span> Afganistan merkezli İslamcı hareket

Taliban, Afganistan'da yönetimi elinde bulunduran Diyubendi İslamcı hareket ve askeri organizasyondur. Kendilerine Afganistan İslam Emirliği demekte olup ülke içinde bir savaş sürdürmüştür. İslam şeriatını yayma amacıyla Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında kurulan Taliban'ın 2016'dan beri lideri Mevlevi Hibetullah Ahundzade'dir. Grup; eroin gibi narkotiklerin ticaretinin yanı sıra haraç toplama, fidye ve alıkoyma gibi faaliyetlerle finanse edilmektedir. Ayrıca 2010'ların ortalarında, önceki hükûmetin yönetiminde yasadışı olan madencilik faaliyetlerinin kontrolünü ele geçirmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan İslam Cumhuriyeti</span> Afganistanda hüküm sürmüş eski bir devlet

Afganistan İslam Cumhuriyeti, Afganistan Savaşı sırasında 2004-2021 yılları arasında Afganistan'da var olan bir İslam cumhuriyetiydi. 2001'de ABD'nin Afganistan'ı işgal etmesinin ardından Taliban liderliğindeki Afganistan İslam Emirliği'nin ele geçirilmesi sonrası 2004 yılında kuruldu. 15 Ağustos 2021'de ülkenin büyük bölümünün kontrolü Afganistan İslam Emirliği'ne geçti. Afganistan'ın uluslararası olarak tanınan tek meşru devleti olduğu iddia edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan-Türkiye ilişkileri</span>

Afganistan-Türkiye ilişkileri, Türkiye Cumhuriyeti'nin Afganistan İslam Emirliği'yle süregelen uluslararası politikalarını içerir.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan Savaşı (2001-2021)</span> ABDnin Afganistana girmesiyle başlayan süreç

Afganistan Savaşı, 2001 Ekim'inin 7. gününde başlamıştır. Amerika Birleşik Devletleri tarafından 11 Eylül saldırıları gerekçesi ile yapılmıştır. ABD Başkanı George W. Bush'un "terörle mücadele" politikası kapsamında yaptığı bir savaştır. Harekât Usame bin Ladin'in yakalanmasına değin sürecekti. Aynı zamanda Taliban ve diğer Taliban yandaşı güçlerin ortadan kaldırılması ile harekât sona erecekti. Böylelikle Afganistan'da iç güvenlik sağlanmış olacaktı.

<span class="mw-page-title-main">Muhammed Zahir Şah</span> Afganistan Kralı (1914-2007)

Muhammed Zahir Şah, 8 Kasım 1933'ten 17 Temmuz 1973'te tahttan indirilene kadar hüküm süren son Afganistan Kralıydı. 40 yıl boyunca görev yapan Zahir, 18. yüzyılda Durrani İmparatorluğu'nun kuruluşundan bu yana Afganistan'da en uzun süre görev yapan hükümdardı.

<span class="mw-page-title-main">Kâbil Uluslararası Havalimanı</span> Kâbilde yer alan uluslararası havalimanı

Kâbil Uluslararası Havalimanı veya eski ismiyle Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı (2014-2021), Afganistan'ın başkenti Kabil'deki uluslararası havalimanıdır. Khwaja Rawash Havalimanı ve Kabil Havalimanı olarak da bilinir. Ticari hava trafiğinin yanı sıra, ISAF'ın görev süresinin bir parçası olarak aynı zamanda bir askerî havalimanı olarak diğer NATO ülkeleri ve ABD tarafından kullanılmaktaydı. Şehir merkezine üç kilometre uzaklıktadır ve deniz seviyesinden yaklaşık 1.800 m yükseklikte yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Afgan Ulusal Ordusu</span>

Afganistan Kara Kuvvetleri, Afgan Silahlı Kuvvetlerinin kara harp koluydu. Afganistan İslam Cumhuriyeti altında, Kabil'deki Savunma Bakanlığı'na bağlıydı ve büyük ölçüde ABD liderliğindeki NATO kuvvetleri tarafından eğitildi. Bu kuvvet 2002 yılında kurulmuştur. Afganistan Silahlı Kuvvetleri komutası altındaki en büyük kuvvetiydi.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan İslam Emirliği (1996-2001)</span> Taliban tarafından kurulan "de facto" devlet

Afganistan İslam Emirliği 1996'da kurulup 2001'deki Afganistan Savaşı ile çöken Taliban rejimi tarafından yönetilen Afganistan'ın Taliban rejimi tarafından adlandırılan ismi. Afganistan İslam Emirliği'nin görevde bulunmuş tek emiri Muhammed Ömer, iki başbakanı ise Muhammed Rabbani ile Muhammed Abdülkabir'dir. 2001 yılında çıkan Afganistan Savaşı sırasında 13 Kasım 2001 yılında başkent Kabil'in düşmesiyle yıkılmıştır. 15 Ağustos 2021 tarihinde başkent Kabil'in ele geçirmesiyle beraber Taliban Afganistan'ın yönetimini tekrar ele almıştır ve de facto hükûmetidir.

<span class="mw-page-title-main">Bagram Hava Üssü</span>

Bagram Hava Üssü, Afganistan'da yer alan ve geçmişte Amerika Birleşik Devletleri ile koalisyon güçlerinin 20 yıla yakın bir süre boyunca kullandığı hava üssüdür. Çarikar'ın 11 kilometre kadar güneydoğusunda, Kâbil'in 47 kilometre kadar kuzeyinde yer alır.

<span class="mw-page-title-main">John Bass</span>

John R. Bass Amerikalı diplomat. 2014-2017 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin Türkiye Büyükelçisi olarak görev aldı. Bundan önce 2009-2012 yılları arasında ABD'nin Gürcistan büyükelçiliği görevinde bulundu.

<span class="mw-page-title-main">Afganistan ordu tarihi</span>

Afganistan ordusu, ilk kez 1709'da Kandehar'da Hotakîler'in ve ardından Dürrânîler'in kurulmasıyla ortaya çıkmıştır. Afgan ordusu, ülkenin Abdurrahman Han tarafından yönetildiği 1880'de İngilizlerin yardımıyla yeniden yapılandırılmıştır. 20. yüzyılın başlarında Kral Emanullah Han'ın yönetimi sırasında ve daha sonra Kral Muhammed Zahir Şah'ın kırk yıllık yönetimi sırasında modernize edildi; Sovyetler Birliği, 1950'ler ve 1970'ler arasında neredeyse tüm silah, eğitim ve askeri ihtiyaçları sağladı. 1978'den 1992'ye kadar, Sovyet destekli Afgan Silahlı Kuvvetleri, o zamanlar Amerika Birleşik Devletleri, Pakistan ve diğer ülkeler tarafından desteklenen çok uluslu mücahit gruplarla şiddetli çatışmalara girdi. Başkan Necibullah'ın 1992'de istifa etmesi ve Sovyet desteğinin sona ermesinden sonra, Afgan ordusu farklı gruplar tarafından kontrol edilen kısımlara ayrıldı. Bu dönemi, liderleri Pakistan Silahlı Kuvvetleri tarafından eğitilen ve etkilenen Taliban rejimi izledi.

Bu madde, 1709'da ilk Afgan devleti olan Hotak İmparatorluğu'nun kuruluşundan bu yana Afganistan devlet başkanlarını listeler.

<span class="mw-page-title-main">2021 Taliban saldırısı</span> Afganistandaki askeri saldırı

2021 Taliban saldırısı, Taliban ve müttefik militan grupların Afganistan İslam Cumhuriyeti ve müttefiklerine karşı 1 Mayıs 2021'de başlayan ve 15 Ağustos 2021'de Kabil'in Düşüşü ile biten büyük bir saldırıydı. Saldırı sonucunda Taliban ülkeyi ele geçirdi ve Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu.

<span class="mw-page-title-main">Ahmed Mesud</span>

Ahmed Mesud, Pencşir direnişi'nin liderliğini yapan Afgan politikacı. Aynı zamanda SSCB karşıtı askeri bir lider olan Ahmed Şah Mesud'un oğlu. 2016'nın Kasım ayında Massoud Vakfı'nın CEO'su olarak atandı. 5 Eylül 2019'da babasının Pencşir Vadisi'ndeki türbesinde babasının halefi olarak ilan edildi.

<span class="mw-page-title-main">Kabil'in Düşüşü (2021)</span> Ağustos 2021de Talibanın Kabili ele geçirmesi

Kabil'in Düşüşü, Afganistan'ın başkenti Kabil'in 15 Ağustos 2021 tarihinde Taliban güçleri tarafından ele geçirilmesidir. Mayıs 2021'de Afgan hükûmetine karşı başlatılan askeri saldırının sonucudur. Şehrin ele geçirilmesinin ardından saatler sonra Afganistan Cumhurbaşkanı Eşref Gani ülkeden kaçtı. ABD birliklerinin ülkeden çekilmesinin ardından Afganistan'ın vilayet başkentlerinin çoğu, 29 Şubat 2020'den itibaren art arda düştü.

<span class="mw-page-title-main">Emrullah Salih</span> 2021den beri Afganistan başkanı

Emrullah Salih, Şubat 2020'den Ağustos 2021'e kadar Afganistan'ın birinci başkan yardımcısı olarak görev yapan ve 2018'den 2019'a kadar içişleri bakanı vekili olarak görev yapan Afgan bir politikacıdır. Ayrıca 2018'den 2019'da kadar Afganistan İçişleri Bakanı vekili olarak görev yaptı ve 2004'ten 2010'daki istifasına kadar Ulusal Güvenlik Müdürlüğü (NDS) başkanlığı ɡörevinde bulundu.

<span class="mw-page-title-main">Amerika Birleşik Devletleri askerlerinin Afganistan'dan çekilmesi (2020-2021)</span>

Amerika Birleşik Devletleri Silahlı Kuvvetleri'nin, Bağımsızlığın Korunması Harekâtı'nı ve NATO'nun Kararlı Destek Misyonu'nu tamamlayarak 31 Ağustos 2021'e kadar Afganistan'dan tamamen çekilmesi planlanmaktadır. ABD ve müttefik kuvvetlerin 11 Eylül saldırılarının ardından 2001 yılında Afganistan'ı işgal etmesi sonucu ortaya çıkan savaş; ABD'nin en uzun askerî angajmanı oldu.

<span class="mw-page-title-main">2021 Kâbil havalimanı saldırıları</span>

2021 Kâbil Havalimanı Saldırıları, Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı'nın Abbey Kapısı yakınlarında gerçekleşen iki intihar saldırısıdır. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın terör tehdidi nedeniyle ABD'lilere havalimanından ayrılmalarını söylemesinden saatler sonra geldi. Saldırılarda 13 ABD askeri ve 169 Afgan sivil dahil olmak üzere en az 182 kişi öldü.

Laila Haidari, 1978 yılında doğmuş, Afgan aktivist ve restoran işletmecisidir. 2010 yılında Afganistan'ın Kabil kentinde kurduğu bir uyuşturucu rehabilitasyon merkezi olan Mother Camp'i işletiyor. Ayrıca Mother Camp'i finanse eden bir Kabil kafesi olan Taj Begum'un da sahibi. Taj Begum bir kadın tarafından işletiliyor ve bekar erkek ve kadınların birlikte yemek yemesine izin veriyor. Kafe, tabuları yıktığı için sık sık baskınlara uğruyor. Haidari, 2018 tarihli Laila Köprüde adlı belgesel filmin konusudur.