İçeriğe atla

Yula (ünvan)

Yula, Müslüman ve Bizans kaynaklarına göre 9. ve 10. yüzyıllarda Macar kabile federasyonunun liderlerinden birinin ve sıralamada ikinci olanın ünvanıydı.[1] En eski Macar kaynaklarında ünvan adı yalnızca kişisel ad olarak kaydedilir (Gyyla, Geula, Gyla, Iula).[1]

Etimoloji

Kelimenin etimolojisi tartışmalıdır.[2] Geleneksel olarak Türk kökenli olduğu kabul edilir,[3][4][5] ancak yakın zamanda başka etimolojik açıklamalar da önerilmiştir. Lóránd Benkő'ye göre kelime Eski Türkçe kökenlidir ve burada kişi- (altay dili: Kaltanjula), boy- (İdil Bulgar: Дуло - Dulo) ve kabile (Peçenek: Yula, Başkurt: Yulaman) adı olarak bulunabilir.[3] Macarcaya, muhtemelen Hazar dilinden bir ünvan olarak aktarılmıştır. Benkő, 'meşale' anlamına gelen Türkçe bir kelimeden türetilmiş bir *ǰula biçimini aldığını belirtti.[3]

Kaynakça

  1. ^ a b Kristó, Gyula (General Editor). Korai magyar történeti lexikon (9-14. század). 
  2. ^ Róna-Tas, András. Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History. 
  3. ^ a b c A Magyar Nyelv Történeti-Etmológiai Szótára, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1967, 1984. p. 1137 30 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.-1138 30 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  4. ^ Entry "gyula" 30 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. in Tótfalusi, István, (2001). Magyar etimológiai nagyszótár (Hungarian Comprehensive Dictionary of Etymology). Budapest: Arcanum Adatbázis
  5. ^ Rady, Martyn (2000). Nobility, Land and Service in Medieval Hungary. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Macarca</span> Macaristanın resmi dili

Macarca (kendi dilinde

Hunca, Avrupa Hun İmparatorluğu'ndaki Hunlar tarafından M.S. 4. ve 5. yüzyıllarda konuşulmuş ölü bir dil veya dil dönemidir. 5. yüzyılda yaşamış Romalı tarihçi ve diplomat Priskos'un çalışmaları Avrupa Hun İmparatorluğu'nun çok uluslu olduğunu ve Huncanın Gotlar gibi devleti oluşturan diğer kavimlerin dilleri ile beraber konuşulmuş olduğunu ortaya koymaktadır. Protodili Asya Huncasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Macarlar</span> Macaristan vatandaşları veya sakinleri

Macarlar, ağırlıklı olarak Macaristan'da, ayrıca azınlık topluluklar halinde Orta Avrupa'da yaşayan ve Fin-Ugor dil ailesine bağlı Macarcayı konuşan halk.

Peçenekçe, 12. yüzyılda yok olana kadar Peçenekler tarafından konuşulmuş Oğuz grubuna ait olduğu düşünülen ölü bir Türk dilidir. Karadeniz'in kuzeyi, Macaristan ve Balkanlar'da konuşulmuştur.

Kabarlar, 9. yüzyılda Hazarlar’dan ayrılarak Macar kabilelerine katılan Türk halkı.

<span class="mw-page-title-main">Sekeller</span>

Sekeller, ağırlıklı olarak Romanya'nın Sekelistan bölgesinde, daha az olarak güney Macaristan'da yaşayan ve Macarların bir alt grubu olan halk. Macarcanın Sekel lehçesini konuşurlar.

<span class="mw-page-title-main">András Róna-Tas</span>

András Róna-Tas, Széchenyi ödüllü Macar dilbilimci, oryantalist, öğretim üyesi, Macar Bilimler Akademisi üyesi. Eski Macar Tarihi, Tibetistik, Türkoloji ve Mongolistik bilimlerinin ünlü araştırmacısı. Macarların Türk dili ve kültürü ile ilişkisinin araştırılmasına büyük katkısı oldu. 1990-1992 yılları arası József Attila Üniversitesi Rektörü.

<span class="mw-page-title-main">Macar mitolojisi</span>

Macar mitolojisi, efsaneleri, masalları, olağanüstü öyküleri, insanüstü varlıkları ve tanrıları içeren bir anlatılar ve derlemeler bütünüdür.

<span class="mw-page-title-main">Iuliu Bodola</span> Macar kökenli Rumen futbolcu (1912-1993)

Iuliu Bodola / Gyula Bodola, forvet pozisyonunda görev yapmış Avusturyalı-Macar eski futbolcu ve teknik direktör.

<span class="mw-page-title-main">Macaristan Prensliği</span> İlk resmi Macar Devleti

Macaristan Prensliği veya Macaristan Dükalığı, Karpat Havzası'nın 9. yüzyıldaki Macar fetihinin ardından 895-896 yılında kurulan, ilk belgelenmiş Macar devletidir. Árpád liderliğindeki bir kabile ittifakı oluşturan yarı göçebe bir halk olan Macarlar Karpatlar'ın doğusundaki eski beylikleri olan Etelköz'den gelmişlerdir. Ancak Macar komutanlarının yönettikleri bölgelerde yarı bağımsız şehir devletleri haline dönüşmesi üzerine Macaristan Prensliğinin askeri başarılarına rağmen gücü gittikçe azalmaya başlamıştır. Bu bölgeler ilerleyen dönemlerde yine Arpad hanedanlığından olan I.István yönetimi altında birleşmiştir. Yarı göçebe olarak yaşamakta olan Macar nüfusu bu dönemle beraber yerleşik yaşamı benimsemeye başlamıştır. I.István dönemine dek kabilelere ayrılan macar toplumu I.István ile beraber devletleşmeye yönelik adımlar atmaya başladı. Macaristan Prensliği böylelikle 1000 yılında I.István tarafından Macaristan Krallığı'nın kurulması üzerine son bulmuştur. Bu sebeptendir ki Macarlar için, 896 ve 1000 yılları arasındaki dönem beylik dönemi olarak kabul görmektedir.

Macaristan'da din, Macaristan 1000 yılında topluca Hristiyan olmuştur günümüzde laik bir devlettir ancak anayasada Hristiyanlık Macar kültürünün önemli bir parçası olduğu yazar.

Macaristan hükümdarları listesi, büyük prensleri (895-1000) ve Macaristan'ın krallarını ve kraliçelerini (1000-1918) içerir.

Macar karşıtlığı, Macarlara karşı yöneltilen hoşnutsuzluk, güvensizlik, ırkçılık veya yabancı düşmanlığıdır. Macar halkına, diline ve kültürüne karşı nefret, keder, güvensizlik, gözdağı verme, korku ve düşmanlığı içerebilir.

<span class="mw-page-title-main">Jesza Poszony</span> Imre Pozsonyi, eski bir Macar futbolcu ve teknik direktördür

Imre Pozsonyi, eski bir Macar futbolcu ve teknik direktördür.

<span class="mw-page-title-main">Macar Kabileleri</span>

Macar kabileleri veya Macar boyları, Ural Dağları bölgesinden gelen bu klanlar 9. yüzyılın sonlarında Karpat Havzası'nı işgal edene ve ardından Macaristan Prensliği'ni kurana kadar, Macarların yaşadığı temel siyasi birimlerdi.

<span class="mw-page-title-main">II. Béla</span> Macaristan kralı (1108-1141)

II. Béla, , 1131'den itibaren Macaristan ve Hırvatistan Kralıdır. İsyancı babası Álmos ile birlikte Álmos'un kardeşi Macaristan Kralı Coloman'ın emriyle gözleri kör edildi. Béla, Coloman'ın oğlu II. István döneminde manastırlarda büyüdü. Çocuksuz kral II. István, Béla'yı Helena ile evlendirdi. II. Béla'nın hükümdarlığı boyunca Helena kocasının eş yöneticisi olacak görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Ağa (ünvan)</span> Osmanlı-Türk saygı unvanı, ayrıca Osmanlıda askeri-inzibati orun

Ağa, ayrıca Aga, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki bazı sivil veya askeri görevlilerin adından sonra kullanılan Türkçe kökenli bir “sivil” ya da “askeri“ ünvandır. İtibarlı yöneticilere, birçok kuruluşun başındaki amirlere, yörelerin idaresini ellerine almış kimselere verilen bir ünvan. Aynı zamanda bazı mahkeme görevlilerine ağa ünvanı verildi. Ağalar, Osmanlı İmparatorluğu'nda çok önemli bir sosyal statüye sahipti. Ağalar, diğer imparatorluk halkının üstünde sayılırdı ve imparatorluk halkının diğer üyeleri tarafından özel saygının gösterilmesini isterlerdi. Ayrıca, ağaların çoğu zengin ve güçlü ailelerden gelirdi. Günümüzde de halk arasında ağa gücünü zenginlikten alan kişilere veya bazen de geniş topraklara sahip veya aşiret lideri durumunda olan kişilere ağa denir.

Macaristan'da Doğu Ortodoksluğu, Macaristan'daki Doğu Ortodoks Hristiyanlığının topluluklarını, kurumlarını ve kuruluşlarını ifade eder. Tarihsel olarak Doğu Ortodoksluğu, Orta Çağ ve erken modern Macaristan Krallığı'nda önemli bir mezhepti. Modern zamanlarda, Doğu Ortodoksluğu esas olarak bazı etnik azınlıkların dinidir. 2001 ulusal nüfus sayımında, yalnızca 15.928 kişi kendilerini Ortodoks Hristiyan olarak tanımladı.

<span class="mw-page-title-main">Csángólar</span> etnik grup

Csángólar, çoğunlukla Romanya'nın Moldavya bölgesinde, özellikle de Bacău İlçesinde yaşayan, Roma Katolik inancına sahip etnik Macarlardır. Moldavya'da Csángóların yaşadığı bölge Csángó Bölgesi olarak biliniyor. Eski bir Macar lehçesi olan geleneksel dilleri Csángó, şu anda Csángó nüfus grubunun yalnızca bir azınlığı tarafından kullanılıyor.

<span class="mw-page-title-main">Macar folklorunda Şamanistik kalıntılar</span>

Macar şamanizmi, Macar halk masallarının, şarkılarının, dilinin, karşılaştırmalı kültürlerinin ve tarihi kaynaklarının etnografik verilerini analiz etmek ve araştırmak için tasarlanmış etnolojideki karşılaştırmalı yöntemlerle keşfedilir.