İçeriğe atla

Yayla (Kırım)

Ay Petrin Yaylası

Yayla (Tüm- türk. Yaz) - Yaz; türk. - yüksek dağlarda bulunan yayla) - Kırım dağlarının orman örtüsünden yoksun olan yayla parçası. Genellikle yaz aylarında mera alanı olarak kullanılır.[1][2] Alanın yeterince yatay olması dikkat çekicidir. Verimli toprak örtüsü ve yaz aylarında yüksek nemi nedeniyle yaygın olarak mera olarak kullanılmaktadır. Diğer sıradağlardan farklı olarak Yayla sivri tepeli değildir.[3] Dağ zirvesi boyunca kolay rotalar oluşturmak mümkündür. Yaylada, çobanlar her mevsim kolayca yaşayabilirler.

Etimoloji

Yayla kelimesi Türk kökenlidir. Örneğin Kırım Tatarcası'nda Yayla Türkçe Plato anlamına gelir. Kelimenin kökü Türkçe "yaz" kelimesidir.[4] Orta Asya ve Kafkasya Türkçesi konuşan halklar da yaylak terimini kullanmaktadır.

Genel bilgiler

Alan, dağ çayırları ile çevrili bir yamaç platosudur. Çim ve çiçekli bitkilerin bolluğu dikkat çekicidir. Jura döneminden kalma kireç taşı ve kumtaşlarından oluşan düz arazide su akışı gözlenmez. Tüm yağmur ve kar suları toprak tarafından emilir ve karst oluşumlarına (mağaralar, karst obrukları) neden olur. Çaylar ve göller Kırım yaylalarında neredeyse hiç yoktur. Bu nedenle, orman örtüsü de zayıftır. Mevcut nem, bölgede dağlık ılıman iklim peyzajı oluşturmak için yeterlidir. Bölgede nadir de olsa iğne yapraklı ağaçlar görülebilir. Yayla bölgesinde orman örtüsünün eksik olmasının nedenlerinden biri, yüzlerce yıldır ormanların yok edilmesi ve bu alanların otlak olarak kullanılmasıdır.[5]

Eski insan faaliyetlerinin izlerine dayanarak, Kırım Platosu'nun Taş Devri boyunca kullanılan bir alan olduğu söylenebilir. Bölge, nem açısından yaz ayları Kırım'ın en nemli bölgesidir. Yaz ortasında, yayladaki hava keskin bir şekilde değişebilir, sıcak hava soğuk ve rüzgarlı hava ile yer değiştirir. Yağmur ve sis gözlenir. Kırım'ın en soğuk bölümü Ay Petrin Yaylası'dır. Ortalama Temmuz sıcaklığı +16 °C, ortalama Ocak sıcaklığı −3 °C (bazen -5,5 °) olarak belirtilir.[6] 1960'lı yıllardan sonra bölgede meracılık yasaklandı. Alanın mera olarak kullanılması toprak erozyonuna neden olmaktadır.[7]

Kaynakça

  1. ^ Яйла.БЭС 5 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.}}
  2. ^ Яйла// 18 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Толковый словарь русского языка Ушакова. 2012
  3. ^ "Крымская яйла — «крыша» Крыма". 23 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2020. 
  4. ^ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка, «Астрель», Москва, 2004, ISBN 5-271-05484-5
  5. ^ "Караби Яйла — пустыня в Крыму | Крымские Горы". 25 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2020. 
  6. ^ "Arşivlenmiş kopya". 27 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2020. 
  7. ^ «В горах и на равнинах Крыма» 26 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., В. Г. Ена, Симферополь, изд. «Таврия», 1973 г.

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Erozyon</span> toprağı bir yerden başka bir yere taşıyan dışsal süreçler

Erozyon, diğer adıyla aşınım, yer kabuğunun üzerindeki toprakların, başta akarsular olmak üzere türlü dış etkenlerle aşındırılıp, yerinden koparılması, bir yerden başka bir yere taşınması ve biriktirilmesi olayına denir.

<span class="mw-page-title-main">Yayla</span> yüksek yerlerdeki derin akarsu vadileriyle yarılmış, deniz yüzeyinden yüksekte kalan, düz arazi şekli

Yayla veya plato, yüksek yerlerdeki derin akarsu vadileriyle yarılmış, deniz yüzeyinden yüksekte kalan, düz arazi şeklidir. Yükseklikleri beş yüz metreden birkaç bin metreye kadar çıkabilir. Örneğin Türkiye'deki Erzurum-Kars Yaylası'nın yüksekliği 2000 metre civarında olmasına rağmen Orta Asya'da bulunan Pamir Yaylası'nın yüksekliği 4000 m civarındadır.

<span class="mw-page-title-main">Maki</span> Genellikle Akdeniz iklimi bölgesinde yetişen bitki topluluğu

Maki, Akdeniz ikliminin egemen olduğu bölgelere özgü, ortalama 1-2 metre boyundaki küçük ağaç ya da çalıların oluşturduğu bitki örtüsü. Bu bitki örtüsüyle kaplı alanlara makilik denir. Makilikler, eskiden ormanlık olan alanların yangın ya da insanlar tarafından yok edilmesi sonucu oluşmuştur. Orman kendini yenilemeden ortamı kaplayan maki türleri ağaç fidanlarının büyümesini engellerler.

<span class="mw-page-title-main">İklim</span> Belirli bir bölgedeki hava koşullarının uzun dönemler boyunca istatistikleri

İklim, bir yerde uzun bir süre boyunca gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgâr, yağış, yağış şekli gibi meteorolojik olayların ortalamasına verilen addır. Hava durumundan farklı olarak iklim, bir yerin meteorolojik olaylarını uzun süreler içinde gözlemler. Bir yerin iklimi o yerin enlemine, yükseltisine, yer şekillerine, kalıcı kar durumuna ve denizlere olan uzaklığına bağlıdır. İklimi inceleyen bilim dalına klimatoloji adı verilir. İklim türleri, sıcaklık ve yağış rejimi gibi durumlara bakılarak sınıflandırılabilir. Ancak günümüzde en çok kullanılan sınıflandırma sistemi, aslen Wladimir Köppen tarafından geliştirilmiş olan Köppen iklim sınıflandırmasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Tropik yağmur ormanı</span>

Tropikal yağmur ormanı ekvatoral bölgede yer alan, sıcaklık ortalaması 20-30 derece arasında değişilik gösteren, yıllık yağış ortalaması 2000-4000 milimetre arasında değişen bir yağmur ormanları türlüdür. Latin Amerika, Orta Afrika ve Güneydoğu Asya'da geniş alan kaplarlar.

Taşeli Platosu, Güney Anadolu'da Orta Toroslarda yer alır. Batıda Akseki, doğuda ise Mut-Silifke hattı ile sınırlanır. Antalya Körfezi ile Mersin Körfezi arasında yarımadayı andıran kaba bir çıkıntı oluşturur. Eski zamanlarda "Taşlık Kilikya" anlamında "Cilicie Trachée" adı kullanılırdı.

<span class="mw-page-title-main">Yağış</span> havadaki su buğusunun yoğunlaşma sonunda sıvı ya da katı durumda yere düşmesi

Yağış, hava kütlelerinin soğuk bir hava tabakası ile karşılaşarak, soğuk bir yerden geçerek ya da yükselerek soğuması sonucunda içerisindeki su buharının yoğuşarak sıvı veya katı halde yeryüzüne inmesi olayıdır. Plüvyometre adı verilen bir âletle ölçülür. Yıllık yağış miktarı mm, cm ve m olarak, günlük yağış miktarı ise kg/m² ile ifade edilir. Yıllık toplam yağış miktarının bir alanda oluşturduğu yükseklik baz alındığı için uzunluk birimleriyle ifade edilir. Birçok farklı formda meydana gelebilir, bunlar yağmur, kar, graupel, dolu ve sulusepkendir.

<span class="mw-page-title-main">Konya Ovası</span>

Konya Ovası, İç Anadolu Bölgesi'nin orta ve güney kesiminde yer alıp, büyük bölümü Konya ili içinde yer alan çanak biçimli ovadır.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye iklimi</span>

Türkiye, iklim kuşaklarından ılıman kuşak ile subtropikal kuşak arasında yer alır. Türkiye'nin coğrafî konumu ve yer şekilleri sonucunda iklimi, farklı özellikte iklim tiplerinin oluşmasına yol açmıştır. Kıyı bölgelerinde denizlerin etkisiyle daha ılıman iklim özellikleri görülür. Dağların yüksekliği ve uzanışı deniz etkilerinin iç kesimlere ulaşmasını engeller. Bu nedenle iç kesimlerinde karasal iklim özellikleri görülür.

<span class="mw-page-title-main">Bozkır</span>

Bozkır veya step, fiziki coğrafyada kurakçıl otsu bitkilerden oluşan, sıcak ve ılıman iklimlerdeki ağaçsız ekolojik bölge.

<span class="mw-page-title-main">Madra Dağları</span>

Madra Dağları ya da Madra Dağı, Ege Bölgesi’nin Asıl Ege Bölümü ile Marmara Bölgesi’nin Güney Marmara Bölümü’nün sınırlarında yer alır. Madra Dağı, Balıkesir ilinin İvrindi, Havran, Burhaniye, Gömeç ve Ayvalık ilçeleri ile İzmir ilinin Bergama ilçesi topraklarında yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Mera</span> hayvanların otlatılması için kullanılan kısa boylu buğdaygil ve baklagil bitkileriyle kaplı arazi

Mera, otlak, meyilli, engebeli ve taban suyunun derinde olduğu yem bitkilerinin bulunduğu alanlara ve hayvancılık amacı ile kullanılan alanlara verilen addır. Çayırlara göre daha kısa boylu, seyrek otların bulunduğu meralar kaba yem alanlarıdır.

<span class="mw-page-title-main">Binboğa Dağları</span> sıradağlar

Binboğa Dağları Akdeniz Bölgesi içinde Orta Toroslarda yer alan ve 4. Zaman'da oluşmuş dağlardır. Binboğa Dağları Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgeleri arasında kalır. Doğusunda Afşin Ovası batısında ise Dibek Dağı bulunur. Güneyinden Göksun Çayı geçer. Büyük bölümü K. Maraş sınırlarında olan dağın, batı bölümü Kayseri topraklarıdır. Çoğunlukla kireçtaşlarından oluşan dağın yamaçları eğimlidir.

<span class="mw-page-title-main">Kargapazarı Dağları</span>

Kargapazarı Dağları Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Erzurum sınırlarındaki sıradağlardır. 8–10 km genişliğe, 30–35 km uzunluğa sahip dağın en yüksek yeri 3288 m'dir. Pasinler, Oltu, Narman, Tortum, Yakutiye topraklarında, KD–GB doğrultusunda uzanır.

<span class="mw-page-title-main">Akçaşehir, Karaman</span> Karaman merkez ilçesinde bir belde

Akçaşehir Karaman iline bağlı bir kasabadır. 28 Şubat 1967 tarihinde belediye teşkilatı kurulmuştur. Güneydoğusundaki Ayrancı ilçesine 20, kuzeyindeki Karapınar ilçesine 38, doğusundaki Ereğli ilçesine 53 km uzaklıkta bulunur. Söz konusu il ve ilçelere asfaltlanmış kara yolları aracılığı ile ulaşım yapılabilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">İsviçre coğrafyası</span>

İsviçre coğrafyası Batı ve Orta Avrupa'da bulunan, dağlık ve Denize kıyısı olmayan ülke İsviçre'nin coğrafi özelliklerini kapsar. 5 ülke ile sınır komşusudur: doğusunda Avusturya ve Lihtenştayn, batısında Fransa, güneyinde İtalya ve kuzeyinde Almanya. İsviçre kuzey-güney doğrultusunda 220 km, doğu-batı doğrultusunda 350 km uzunluğa sahiptir.

Küleç Camii, Kırım Hanlığı sırasında inşa edilmiş bir camidir. Caminin yukarı kesimlerinde, Çürük Nehir vadisinin üzerindeki aynı adı taşıyan köyde Aziz Ahmed Efendi'nin mezarı bulunmaktadır. Cami ile birlikte bir medrese de inşa edildi. Cami kompleksinin ilk yazılı kayıtları 17. yüzyıla kadar uzanmaktadır, ancak araştırmacılar yapım zamanının daha erken bir döneme, muhtemelen 15.-16. yüzyıllara kadar tarihlenebileceğine inanmaktadır. Kırım'da Sovyetler Birliği'nin kurulmasından sonra cami kapatıldı ve 1950'lerin başında cami kompleksi tamamen yıkıldı.

<span class="mw-page-title-main">Doğu Avrupa orman bozkırı</span>

Doğu Avrupa orman bozkır ekolojik bölgesi, Ukrayna'nın ortasından Rusya'nın Ural Dağları'na kadar doğu Avrupa boyunca 2.100 km uzanan geniş yapraklı orman toplulukları ve otlakların (bozkır) bir birleşimidir. Doğu Romanya, Moldova ve Bulgaristan'ın batı ucunda da benzer özellikler sergileyen izole edilmiş alanlar bulunmaktadır. Bölge, kuzeydeki ılıman ormanlar ile güneydeki bozkır arasında bir geçiş bölgesi oluşturur. Orman bozkırları, Rusya'da yağış ve buharlaşmanın yaklaşık olarak eşit olduğu bir alandır. Ekolojik bölge, nemli kıtasal bir iklime sahip Palearktik biyocoğrafik bölgesindedir. 727.269 kilometrekare (280.800 sq mi) alan kapsar.

Besitçay Devlet Koruma Alanı, Azerbaycan'ın Ermenistan sınırına yakın bir konumda yer alan bir koruma alanıdır. Nadir Doğu çınarını korumak amacıyla 1974 yılında 107 hektarlık bir alanda kurulmuştur. Koruma alanı Ekim 1980'de 10 hektar kadar küçültüldü. Koruma alanı, Küçük Kafkasya'nın güneydoğu kesimindeki Besitçay çevresindeki alanı kapsamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Nida Platosu</span> Giritte bir yayla

Nida Platosu Yunanistan Girit'te İda Dağı'nda bir yayla. Yaklaşık 1350 metre yüksekliğine ulaşan ova jeolojik anlamda bir karst ve polyedir. Kuzeyden batıya toplam 3, batıdan doğuya ise yaklaşık 2 kilometre genişliğindedir.