İçeriğe atla

Wąsosz, Podlaskie Voyvodalığı

Wąsosz
Köy
Polonya üzerinde Wąsosz
Wąsosz
Wąsosz
Wąsosz'un Polonya'daki konumu
Koordinatlar: 53°31′19″K 22°19′13″D / 53.52194°K 22.32028°D / 53.52194; 22.32028
Nüfus
 • Toplam1.600

Wąsosz [ˈvɔ̃sɔʂ] Polonya'nın kuzeydoğusundaki Podlaskie Voyvodalığı'ndaki Grajewo İlçesinde bir köydür.[1] Gmina Wąsosz'un merkezidir. Grajewo'nun Yaklaşık 17 kilometre (11 mi) güney-batısı ve bölgesel başkent Białystok'un 73 kilometre (45 mi) kuzey-batısında bulunur. Köyün nüfusu 1.600'dür.

Wąsosz, 13 Mayıs 1436'da Prens Władysław'dan şehir haklarını aldı, ama haklarını 1870'te Rus yönetimi'ndeyken kaybetti. Zaten iyi gelişmiş olan kasaba, 1655-1656 İsveç Tufanında yerle bir edildi, ama ardından yeniden inşa edildi. Belediye Binası 1789'da kuruldu. Hemen hemen tüm sokaklar aşağı yukarı aynı zamanda asfaltlandı. Carmelite manastırı, Wąsosz'da 1605'e kadar geriye giden bir süreçte kuruldu, ancak keşişlerin Ocak Ayaklanması'nın kurbanlarına sunduğu yardıma misilleme olarak yetkililer tarafından 1864'te kapatıldı. Boyunlarından zincirlenmiş olarak Katorga'ya gönderildiler.[2]

4-5 Temmuz 1941 gecesi, Nazilerin Doğu Polonya ve SSCB'yi işgali sırasında, bir grup insan Wąsosz pogromu denen olayda Wąsosz'da yaşayan birkaç düzine Yahudiyi öldürdü.[3]

Wąsosz'daki en etkileyici ilgi noktalarından biri, Eski Pazar Meydanı'nda bulunan, dini resimlerle süslenmiş üç sunağı olan 1508'den kalma geç Gotik kilisesidir.[2]

Kaynakça

  1. ^ "Central Statistical Office (GUS) - TERYT (National Register of Territorial Land Apportionment Journal)" (Lehçe). 1 Haziran 2008. 11 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ a b Wąsosz - Zamierzchłe czasy. Internet Archive (Lehçe)
  3. ^ "Not Only in Jedwabne: Accounts of the Annihilation of the Jewish Shtetlach in North-eastern Poland in the Summer of 1941". Holocaust Studies. 19 (1): 1-38. 2013. doi:10.1080/17504902.2013.11087369.  Birden fazla yazar-name-list parameters kullanıldı (yardım); Yazar |ad1= eksik |soyadı1= (yardım)


  • Bender, Sara (2013). "Not Only in Jedwabne: Accounts of the Annihilation of the Jewish Shtetlach in North-eastern Poland in the Summer of 1941". Holocaust Studies. 19 (1): 1–38. doi:10.1080/17504902.2013.11087369.

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Polonyalılar</span> Polonya halkından veya bu halkın soyundan olan kimse

Polonyalılar veya Lehler, ortak bir tarihi, kültürü paylaşan, Lehçe dilini konuşan ve Polonya'da doğmuş veya sonradan vatandaşı olup, kültüre adapte olmuş kişilerin bulunduğu topluluk. Polonyalıların Polonya'daki nüfusu, 37.394.000 olarak tahmin edilmektedir. Bunların yalnızca 36.522.000 kadarı Lehçe konuşandır. Avrupa, Amerika ve Avustralasya'da geniş bir Polonyalı diasporası bulunmaktadır. Günümüzde Polonyalıların en yoğun olduğu Polonya kentleri Varşova ve Silezya'dır.

<span class="mw-page-title-main">Treblinka imha kampı</span>

Treblinka imha kampı, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası tarafından işgal altındaki Polonya'da inşa edilen ve işletilen en ölümcül ikinci imha kampıydı. Varşova'nın kuzey doğusunda, günümüzde Mazovya voyvodalığı olan Treblinka köyünün 4 km güneyindeki bir ormanda bulunuyordu. Kamp, Nihai Çözüm'ün en ölümcül aşaması olan Reinhardt Operasyonu'nun bir parçası olarak 23 Temmuz 1942 ile 19 Ekim 1943 tarihleri arasında faaliyet göstermiştir. Bu süre zarfında gaz odalarında 700.000 ila 900.000 Yahudi'nin ve 2.000 Roman'ın öldürüldüğü tahmin edilmektedir. Treblinka'da Auschwitz-Birkenau dışındaki diğer Nazi imha kamplarından daha fazla Yahudi öldürülmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Polonya'nın idari birimleri</span>

Polonya'nın idari bölümleri, üç hiyerarşik düzey halinde düzenlenmiştir. Polonya idari olarak voyvodalık (województwo), bu voyvodalıklar ilçelere (powiat) ve ilçelerde sırayla belediyelere (gmina) ayrılmaktadır. Büyük şehirler ise hem ilçe hem de belediye statüsüne sahiptir. 2020 yılı itibarı ile 16 voyvodalık, 380 ilçe ve 2.478 belediye bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Polonya'nın voyvodalıkları</span>

Polonya'nın voyvodalıkları, Polonya'nın birinci düzey idari bölümleridir.

<span class="mw-page-title-main">Podlakya</span>

Podlakya Voyvodalığı, Polonya'nın voyvodalıklarından biridir. Yüzölçümü 20,180 km² olan voyvodalığın nüfusu 2014 yılı itibarı ile 1,192.660'tır. Voyvodalığın merkezi Białystok'tur.

<span class="mw-page-title-main">Białowieża Ormanı</span>

Białowieża Ormanı bir zamanlar Avrupa Ovası boyunca yayılmış olan uçsuz bucaksız ilkel ormanların en son ve en büyük örneklerindendir. Orman Avrupa'nın en ağır toprak hayvanı olan Avrupa bizonunun 800 tanesine ev sahipliği yapar. UNESCO'nun İnsan ve Biyoküre Programı 1976 yılında Polonya Białowieża Biyosfer Rezervi'ni ve 1993 yılında Belarus Belovezhskaya puschcha Biyosfer Rezervi'ni belirlemiştir. 2015 yılında, Belarus Biyosfer Rezervi 216.200 hektar alan kaplamaktadır ve geçiş, tampon ve çekirdek bölgeleri içermektedir. Orman bir UNESCO Dünya Mirası Alanı ve bir AB Natura 2000 Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiştir. Dünya Miras Komitesi Haziran 2014'teki kararıyla "Belovezhskaya pushcha/Białowieża Forest, Belarus, Poland" olan UNESCO Dünya Mirası alanının adını "Białowieża Forest, Belarus, Poland" olarak onayladı. Polonya ile Belarus arasındaki sınırı kapsar ve Brest'in 70 kilometre kuzeyinde ve Białystok'un 62 kilometre güneydoğusunda yer alır. Białowieża Orman Dünya Mirası alanı toplam 141.885 ha alanı kapsar. İki ülke arasındaki sınır ormandan geçtiği için, yürüyüşçüler ve bisikletçiler için bir sınır geçişi mevcuttur.

<span class="mw-page-title-main">Chełmno imha kampı</span>

Chełmno imha kampı, II. Dünya Savaşı sırasında inşa edilen ilk Nazi imha kampı. Kamp Chełmno'nun 50 kilometre kuzeyinde yer alan Łódź yakınlarında yer alır. Nazi Almanyası 1939'da Polonya’yı işgalini takiben, ülkeyi yeni bir bölgeye ekledi. Kamp özellikle kitlesel katliamlar ve etnik temizlik yapmak için kuruldu. Bu dönemde ayrıca holokostun ve Reinhard Operasyonu'nın da en ölümcül dönemleriydi. Polonyalı Yahudiler ve yerel kişiler bu kampta yok edildi. 1943 yılında kampın ölüm yöntemlerinde değişiklikler yapıldı.

<span class="mw-page-title-main">İmha kampı</span>

İmha kampları, II. Dünya Savaşı dönemindeki Holokost sırasında Nazi Almanyası tarafından milyonlarca Yahudiyi sistematik bir şekilde öldürmek için inşa ettirilmiştir. Polonyalılar, savaştaki Sovyet esirleri ve Çingeneler gibi diğer etnik gruplar da imha kamplarında öldürülmüştür. İmha kamplarındaki kurbanlar en çok gaz odalarında öldürülmüştür. Öldürülmeler ya bu özel amaç için yapılmış kalıcı tesislerde ya da gaz kamyonetlerinde gerçekleşmiştir. Auschwitz-Birkenau ve Majdanek gibi bazı Nazi toplama kampları, 1945 yılında savaşın bitiminden önceki dönemde ikili bir amaca hizmet etmiştir: zehirli gazla imha ve açıktan ölmek üzere olan insanları çok yoğun bir şekilde çalıştırma.

<span class="mw-page-title-main">Pruszków</span>

Pruszków, Polonya'nın merkezinde, 1999'dan beri Masovya Voyvodalığı'na bağlı olan şehir. Daha önce 1975-1998 yılları arasında Varşova Voyvodalığı'nda bağlı idi. Pruszków, Varşova kent bölgesinin batı kenarı boyunca yer alan Pruszków İlçesi'nin başkentidir. Kasabanın nüfusu, 20. yüzyılın başlarında 16.000'den, Polonya Merkez İstatistik Ofisi'nin gerçekleştirdiği 2014 nüfus sayımında 60.068'e yükselmiştir.

Białystok Ghetto'su, II. Dünya Savaşı sırasında Alman işgali altında bulunan Polonya sınırları içerisinde yeni adıyla Bezirk, Białystok mevkiinde, Nazi Almanya'sı tarafından oluşturulmuş bir Yahudi Ghetto'sudur. Kurulmaya başlandığı ilk tarih 26 Temmuz 1941'dir. Białystok ve çevre bölgelerinden getirilen yaklaşık 50.000 Yahudi, şehrin küçük bir alanında izole edilmiştir. Ortasından geçen Biała Nehri Getto'yu iki bölüme ayırmaktadır. Getirilen çoğu Yahudi Alman Savaş makinesine yardım etmesi için zorunlu çalıştırma işletmelerine yollanmış ve buralarda büyük tekstil fabrikalarında ya da kimyasal maddeler üreten fabrikalarda çalışmaya zorlanmışlardır. Getto, 1943 yılının kasım ayında dağıtılmış, sakinleri ise trenlerle Treblinka İmha Kampı'na ya da Majdenak Toplama Kampı'na gönderilmiştir. Getto'da yaşayan binlerce kişiden sadece birkaç yüz kişi; şehrin Polonya bölgesinde kalan kısmında saklanarak, direniş hareketiyle Getto'dan kurtulmayı başararak veya Getto'nun içerisinde hayatta kalarak savaşı atlatmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Yunanistan'daki Yahudilerin tarihi</span>

Yunanistan'daki Yahudilerin tarihi, MÖ 4. yüzyıla kadar izlenebilir. Yunanistan'da yaşayan en eski ve en karakteristik Yahudi grubu, "Yunan Yahudileri" olarak da bilinen Romanyotlardır. "Yunan Yahudisi" terimi ağırlıklı olarak Yunanistan'ın bugünkü modern bölgesinde yaşayan Yahudi kökenli veya inançlı herhangi bir kişi için kullanılır.

<i>Wehrmacht</i> savaş suçları

1935 ile 1945 yılları arasında Nazi Almanyası'nın silahlı kuvvetleri olan Wehrmacht, II. Dünya Savaşı sırasında Polonya, Yunanistan, Sırbistan ve Sovyetler Birliği başta olmak üzere işgali altındaki bölgelerde çeşitli savaş suçları işledi. Wehrmacht'ın dahil olduğu ilk önemli çarpışma, 1 Eylül 1939'da başlayan Polonya Seferi'ydi. Nihai Çözüm'ün mimarı olan Reinhard Heydrich, Nisan 1939'da Wehrmacht ve Einsatzgruppen'in istihbarat bölümleri arasında işbirliği gerçekleşmesini çoktan sağlamıştı. Ordunun Polonya'daki eylemleri daha sonra gerçekleşecek olan imha savaşının başlangıcıydı, Wehrmacht sivillerin ve potansiyel partizanların toplu olarak katledilmesinde yer almaya ilk kez Polonya'da başladı.

<span class="mw-page-title-main">Litvanya'da Holokost</span>

Litvanya'da Holokost, Nazi işgâli altındaki Litvanya SSC'nde kurulmuş Reichskommissariat Ostland'a bağlı Generalbezirk Litauen alanında yaşayan Litvanya (Litvak) ve Polonya Yahudileri'nin neredeyse tümünün imha edilmesine sebep oldu. Yaklaşık 208.000-210.000 Yahudinin arasında tahminen 190.000-195.000'i, çoğu Haziran ile Aralık 1941 arasında öldürülmek üzere İkinci Dünya Savaşı'nın sonundan önce öldürüldü. Üç senelik Alman işgâli boyunca Litvanya'daki Yahudi nüfusunun %95'inden fazlası katledildi; bu, Holokost'un yer aldığı tüm diğer ülkelerden daha eksiksiz bir yıkımdı. Tarihçiler, bu imha oranını Yahudi olmayan yerel paramiliter oluşumlarının soykırımda Nazilerle kitlesel oranda işbirliklerinde bulunmalarına bağlamıştır, ancak bu işbirliklerinin nedenleri tartışılmaya devam etmektedir. Holokost, Litvanya tarihinde bu kadar kısa bir sürede şimdiye kadarki en büyük can kaybıyla sonuçlandı.

<span class="mw-page-title-main">Polonya'da Holokost</span>

Polonya'da Holokost, Nazi Almanyasının Avrupa çapında çoğunlukla 101.Yedek Ordnungspolizei Taburu eliyle işlediği Holokost'un o dönem Alman işgâlinde bulunan Polonya'daki tezahürlerini kapsar. Bu soykırım kapsamında üç milyon Polonya Yahudisi, yani Holokost'ta katledilmiş tüm Yahudilerin yarısı, öldürüldü.

<span class="mw-page-title-main">Ukrayna'da Holokost</span>

Ukrayna'da Holokost, II. Dünya Savaşı boyunca işlenmiş Holokost'un Reichskommissariat Ukraine, Kırım Genel Hükümeti, Reichskommissariat'ın doğusunda yer alan ve Nazi askerî işgâli altında bulunan topraklar, Romanya işgâli altında bulunan Transdinyester Valiliği, Romanya işgâli altında sonra Romanya tarafından ilhâk edilen Kuzey Bukovina ve o dönem Macaristan'a ait Karpat Rutenya'daki tezahürlerini kapsar. Bütün bu topraklar günümüz Ukrayna devletine ait. 1941 ile 1944 yılları arasında, Sovyetler Birliği'nde yaşayan bir milyondan fazla Yahudi, Nazi Almanyası'nın "Nihai Çözüm" imha politikaları kapsamında katledildi. II. Dünya Savaşı öncesinde Sovyet Yahudilerinin çoğunun Ukrayna'nın en büyük parçasını oluşturduğu Çit Yerleşimi'nde yaşamasından dolayı bu Yahudilerin çoğu Ukrayna'da öldürüldü.

<span class="mw-page-title-main">Ciepielów Katliamı</span>

Ciepielów Katliamı, 8 Eylül 1939'da gerçekleşen, Polonya'nın işgali sırasında Wehrmacht'ın işlediği en büyük ve en iyi belgelenmiş savaş suçlarından biridir. O gün, Ciepielów yakınlarındaki orman, Polonya Yukarı Silezya 74. Piyade Alayı'ndan Polonyalı savaş esirlerinin toplu olarak öldürüldüğü yerdi. Katliam, Albay Walter Wessel komutasındaki Alman Ordusu'nun 15. Motorize Piyade Alayı, 29. Motorize Piyade Tümeni askerleri tarafından gerçekleştirilmiştir.

Lizdejki kuzeydoğu Polonya'da, Litvanya sınırına yakın, Suwałki İlçesi, Podlaskie Voyvodalığı içindeki Gmina Rutka-Tartak idari bölgesinde bulunan bir köydür. Yaklaşık 5 kilometre (3 mi) Rutka-Tartak'ın güneybatısında, 25 kilometre (16 mi) Suwałki'nin kuzeyinde ve 133 kilometre (83 mi) bölgesel başkent Białystok'un kuzeyinde yer alır.

Makowskie [maˈkɔfskʲɛ] Polonya'nın kuzeydoğusundaki Łomża İlçesi'nde, Podlaskie Voyvodalığı içindeki Gmina Jedwabne bölgesinde bir köydür. Jedwabne'nin Yaklaşık 8 kilometre (5 mi) doğusu, Łomża'nın 26 kilometre (16 mi) kuzey-doğusu ve bölgesel başkent Białystok'un 54 kilometre (34 mi) batısında bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Gierzwałd</span> Polonyada köy

Gierzwałd kuzey Polonya'da, Varmiya-Mazurya Voyvodalığı'nın Ostróda İlçesinde bir köydür. Gmina Grunwald adlı gmina'nın merkezidir. Köy, Ostróda'nın yaklaşık 19 kilometre (12 mi) güneydoğusu ve bölgesel başkent Olsztyn'in 38 kilometre (24 mi) güneybatısında bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Domkowo</span> Polonyada köy

Domkowo kuzey Polonya'da, Varmiya-Mazurya Voyvodalığı'ndaki Ostróda İlçesi içindeki Gmina Grunwald idari bölgesinde bulunan bir köydür. Köy, Ostróda'nın yaklaşık 17 kilometre (11 mi) güney-doğusu ve bölgesel başkent Olsztyn'in 38 kilometre (24 mi) güneybatısında bulunur.