İçeriğe atla

Uryankay Krayı

Uryankay Krayı
Таңды Урянхай
1914-1921
Uryankay Krayı bayrağı
Bayrak
Başkent Kızıl(şehir)
Resmî dil(ler)Tuvaca, Rusça
Tarihçe 
• Kuruluşu
1914
• Dağılışı
1921
Nüfus
• Tahminî
60.000
Öncüller
Ardıllar
Uranhay Cumhuriyeti
Tuva Halk Cumhuriyeti

Uryankay Krayı(Tuvaca:Таңды Урянхай, Çince: 唐努烏梁海, Basitleştirilmiş Çince : 唐努 乌梁海, Pinyin : Tángnǔ Wūliánghǎi) 1914-1921 yıllarında Ruslar tarafından bölgeye verilen isimdir. 1912 yılına kadar toprak, Çin'i yöneten ve "Tannu-Uryankhai" olarak adlandırılan Mançu Jin hanedanı tarafından yönetildi.[1]

Hakkında

"Uryankhai" terimi Moğolcadır. 17. ve 20. yüzyılın başlarındaki Rus belgelerinde Tuvanlara Uryankhay, Uryankhayli adı verildi.[2] Uryankhai toprakları hakkında ilk bilgiler 1616 yılında Altan hanlarının devletine gönderilen Rus elçileri V. Tyuments ve I. Petrov tarafından verildi. 1838-1839'da Rus altın arayıcıları bu topraklara gelmeye başladı. Büyük ve Küçük Cezayir'de altın aramaya başlarlar. 1903-1904'te F. Kon bölgenin folklorunu inceledi. Rus köylülerinin bölgeye yeniden yerleştirilmesi 1870'te başladı ve 1909'a kadar burada yaşayan 9.000 Rus vardı. 1906-1910'da Rus hükûmeti, Uryankhai'nin doğal kaynaklarını keşfetmek için birkaç sefer düzenledi.[1]

1912-1913'te Çin'deki Sincan Devrimi'nden sonra, Tuva noyanları (Ambyn-noyon Kombu-Dorju, Chamzi Khambi-lama, noyon Daa-khoshuna Buyan Badyrgi ve diğerleri) defalarca çarlık hükûmetine Tuva'yı Rus himayesine devretmesi için başvurdu.

4 Nisan 1914'te Uryankhai bölgesinin 5 koşunu (bölgesi) üzerinde bir Rus himayesi kuruldu. Arazi Yenisey eyaletine dahil edildi. Irkutsk genel valisine Tuva'da siyasi ve diplomatik işler emanet edildi. Arazinin idaresi resmen ambın-noyanın elindeydi. Aslında, toprak Uryankhai'deki bir Rus komiseri ve yeniden yerleşim bürosunun bir yetkilisi tarafından yönetiliyordu. Başkentleri 1914'te Kızıl şehiriydi.[3] O zaman bölgenin nüfusu 73.000 idi.[4]

Uryankay ülkesi idari olarak 7 bölüme ayrıldı. Bunlar Beyse, Daa, Maadi, Oyunnarsk, Salchaksk, Todjinsk ve Choodu'dur. 1921'de burada Tannu-Tuva Halk Cumhuriyeti ilan edildi.[2] 1926'da devlet Tuva Halk Cumhuriyeti olarak tanındı. 1944'te cumhuriyet, Tuva Özerk Oblastı olarak RSFSR topraklarına dahil edildi.[2] 1961'de Tuva'nın adı MSSR, 1993'te Tuva Cumhuriyeti olarak değiştirildi.[5]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ a b "Урянхайский край / Uryanxay diyarı" (Rusça). megabook.ru. 11 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2020. 
  2. ^ a b c "Урянхайский край" (Rusça). spsl.nsc.ru. 31 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2020. 
  3. ^ "История создания города в центре Азии / Asiyanın mərkəzində yaradılmış şəhərin tarixi" (Rusça). tuva.asia. 24 Aralık 2009. 2 Ocak 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2020. 
  4. ^ "Урянхайский край // «Историческая энциклопедия Сибири»" (Rusça). irkipedia.ru. 17 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2020. 
  5. ^ "Tuva" (İtalyanca). rbvex.it. 10 Aralık 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2020. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Tuva Cumhuriyeti</span> Rusya Federasyonu’nda Güney Sibiryada özerk bir Türk cumhuriyeti

Tuva Cumhuriyeti veya Tıva Cumhuriyeti ; Rusya Federasyonu’nda Güney Sibirya'da özerk bir Türk cumhuriyetidir. Tuva cumhuriyeti, adını, Türk halklarından biri olan Tuvalardan alır. Tıva Cumhuriyeti olarak da Türkiye Türkçesinde kullanımı vardır. Moğolistan'a komşu olan cumhuriyetin yüzölçümü 170.500 km²'dir. Nüfusu 313.612 kişidir. Konumu ise kuzeyinde Rusya Federasyonuna bağlı Krasnoyarsk Krayı, kuzeybatısında Hakas Özerk Cumhuriyeti, batısında Altay Özerk Cumhuriyeti, güneyinde Moğolistan, doğusunda Buryatya çevrelemiştir. Çevresindeki ülkelere göre Türk nüfusunun en yoğun olduğu Güney Sibirya ülkesidir.

<span class="mw-page-title-main">Altay Krayı</span> Rusyanın Sibirya bölgesinde idarî birim

Altay Krayı, Rusya'nın Sibirya Federal Bölgesi'nde yer alan ve Altay-Sayan Dağları bölgesinde Obi, Abakan-Yenisey civarında bulunan kraydır. Kuruluşu 28 Eylül 1937'dir.

Rusya Federasyonu, 85 federe yapıya, birliğe dahil birime, bölünmüştür. Bu yapılanmanın 22 tanesi cumhuriyetlerden oluşur. Cumhuriyetlerde, toplumun çoğunluğunu etnik kökeni Rus olmayan halk oluşturur, fiziki sınırlar bu şekilde belirlenmiştir. Bir cumhuriyette yerel halkın etnik kökeni cumhuriyete isim veren milliyet olarak bilinir. On yıllarca süren Rusya içi göçler nedeniyle artık bu milliyet o cumhuriyetin nüfusunda çoğunluğu temsil etmeyebilir ama yine de o belirli etnik milliyetin cumhuriyeti olarak kabul görür.

<span class="mw-page-title-main">Tuva Halk Cumhuriyeti</span> Komünist, 20. yüzyıl türk devleti

Tuva Halk Cumhuriyeti, 1921-1944 yılları arasında Güney Sibiryada şimdiki Tuva Cumhuriyeti topraklarında bağımsız yaşamış bir Türk cumhuriyetidir. 11 Ekim 1944'te SSCB'ye bağlanmıştır. Kuruluşta Tandı Uranhay ülkesindeki Tañnı Tuva Cumhuriyeti adı sonra Tuva Halk Cumhuriyeti olarak değiştirilmiştir. Tuva meclisinin ilk başkanı Buyan Badırgıdır.

<span class="mw-page-title-main">Krasnoyarsk Krayı</span> Rusyanın Sibirya bölgesinde idarî birim

Krasnoyarsk Krayı, Rusya'nın Sibirya Federal Bölgesi'nde bulunan kray. Krayın idarî merkezi Krasnoyarsk'tır. Yüzölçümü 2.366.797 km²'dir. Yakutistan ve Batı Avustralya'dan sonra dünyanın en büyük üçüncü idari-bölgesel birimidir.

<span class="mw-page-title-main">Tandı (il)</span>

Tandı iliTuvada bir belediyeli bölgesidir. Yönetim Merkezi — Bay-Haak yerleşimidir.

<span class="mw-page-title-main">Turan (şehir)</span>

Turan, Tuva Cumhuriyeti'nde bir şehir. Tuva Cumhuriyeti'nin başkenti Kızıl'a 70 km kuzaybatısındadır. 1945 yılında şehir durumuna yükselmiştir. 1989 yılı nüfusu 5976 kişi iken Rus nüfusunun Tuva'dan ayrılması üzerine 2002 yılına göre nüfus 5598 kişi olmuştur. Bu şehirde bir havaalanı bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Buyan Badırgı</span>

Monguş Buyan-Badırgı, Tuva sosyal aktivist ve Tuva devleti kurucusu. Tuva siyasi tarihinin en parlak ve güçlü simalarından birisidir.

<span class="mw-page-title-main">Çöön-Hemçik (il)</span>

Çöön-Hemçik İli Rusya Federasyonu özerk Tuva Cumhuriyetinin 17 idari yönetiminden bir il belediyesidir. Çöön-Hemçik ilinin yönetim merkezi Çadaana yerleşim merkezidir.

<span class="mw-page-title-main">Tandı Uranhay</span>

Tandı Uranhay, (Tuva Türkçesi: Таңды Урянхай

Noyan göl veya Noyon göl - Tıva Cumhuriyetinde ülkenin kuzeydoğusundaki Toju bölgesinde bir göl.

Khertek Amirbitovna Ançımaa-Toka, Tuva-Sovyet politikacı, 1940–44 yılları arasında Tuva Halk Cumhuriyeti'nin Küçük Kurul adlı meclisinin başkanı.

<span class="mw-page-title-main">Kuzeybatı Çin</span>

Kuzeybatı Çin, Çin Halk Cumhuriyeti'nin coğrafi bölgelerinden biridir. Sincan ve Ningksia özerk bölgelerini ve Şensi, Kansu ve Çinghay eyaletlerini kapsar.

<span class="mw-page-title-main">Don Sovyet Cumhuriyeti</span>

Don Sovyet Cumhuriyeti (Rusça: Донская советская республика, trans. Donskaya Sovetskaya Respublika, kısa ömürlü Sovyet cumhuriyeti. 23 Mart 1918'de Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlı olarak kurulmuş, yaklaşık 2 ay sonra yıkılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Sincan (Çin Cumhuriyeti eyaleti)</span>

Sincan Eyaleti veya Xinjiang Eyaleti, Çin Cumhuriyeti'nin eski bir eyaletidir. İlk başta 1884 yılında Çing Hanedanı'nın bir eyaleti olarak kurulmuş Xinjiang Eyaleti'nin kapsadığı toprakların çoğu artık 1955 yılında Çin Halk Cumhuriyeti devleti tarafından kurulmuş Sincan (Xinjiang) Uygur Özerk Bölgesi'nde bulunur. Kuomintang'ın Çin İç Savaşı'nı kaybetmesi sonrasında Xinjiang Eyaleti'nin özgün eyalet hükûmeti, "Sinkiang Eyalet Hükümeti Ofisi" (新疆省政府辦事處) ismi altında Taipei'ye taşındı, fakat 1992 yılında bu kuruluş feshedildi.

Kujuget Seree oğlu Şoygu, Sovyet partisi üyesi ve devlet adamı, SBKP Tuva bölge komitesinin sekreteri, Tuva Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun ilk başkan yardımcısıdır. Altı yıl boyunca Tuva'da cumhuriyetçi sosyo-politik gazete "Şın"ın editörlüğünü yapmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Donduk Kuular</span>

Donduk Kuular Tuvalı bir keşiş, politikacı ve Tuva Halk Cumhuriyeti başbakanıydı.

<span class="mw-page-title-main">Tuva Halk Devrim Ordusu</span>

Tuva Halk Devrim Ordusu (THDO) (Rusça: Тувинская народно-революционная армия; Tuvaca: Тываның Араттың Революстуг Шерии) Tuva Halk Cumhuriyeti'nin silahlı kuvvetlerini oluşturan Tuva Halk-İnkılap Partisi'nin askeri kanadı idi.

<span class="mw-page-title-main">Uranhay Cumhuriyeti</span>

Uranhay Cumhuriyeti Çing Hanedanında 1911 Devrimi ile hanedanlık yıkılınca bağımsızlığını ilan eden Tuvalar tarafından kurulmuştur. "Uranhay" terimi Moğolcadır bölge uzun dönem moğol egemenliğinde kaldığı için Çinliler ve Ruslar da bu terimi kullanmışlardır.