İçeriğe atla

Türkiye'de yerel seçimler

Türkiye'de yerel seçimler, Türkiye'de 1930'dan itibaren yapılan yerel seçimlerin ve sonuçlarının yer aldığı liste.

Tarihçe

1923 yılında kurulmasının ardından 1946 yılına kadar Cumhuriyet Halk Partisi'nin iktidarda olduğu tek parti rejimiyle yönetilen Türkiye Cumhuriyeti'nde ilk çok partili yerel seçim 1930'da yapıldı. 1934, 1938 ve 1942 yıllarında yapılan 3 yerel seçim de tek partili dönemde yapılan yerel seçimler olarak kayıtlara geçti. II. Dünya Savaşı sonrasında çok partili siyasal hayata geçen Türkiye'de 1946 ve 1950 ve 1955 yıllarında yapılan yerel seçimlerden sonra 1960 Askeri Darbesi nedeniyle demokratik hayat sekteye uğradı. 1961 Anayasası'nın kabulüyle birlikte yerel yönetimlere dair seçim mevzuatı değişti. Değişiklik uyarınca, belediye başkanları halk tarafından doğrudan seçilmeye başladı. 1963 yılındaki belediye başkanlığı seçimleri ilk kez tek dereceli yapıldıktan sonra 1968, 1973 ve 1977 yıllarında da yerel seçimler yapıldı. 1980 Askeri Darbesi nedeniyle tekrar kesintiye uğrayan yerel seçimler 1984, 1989, 1994, 1999, 2004, 2009, 2014 ve 2019 yıllarında düzenli olarak yapılmaya devam etti.

Liste

Kaynak:[1]
Seçim 1. Parti İlçe sayısı İl sayısı 2. Parti İlçe sayısı İl sayısı 3. Parti İlçe sayısı İl sayısı 4. Parti Belediye sayısı İl sayısı
2024CHP337 35 AK Parti356 24 Yeniden Refah39 2 DEM Parti65 10
2019AK Parti511 CHP240 İYİ24 MHP233
2014AK Parti800 CHP226 MHP116 BDP97
2009AK Parti1442 CHP503 MHP483 DTP96
2004AK Parti1750 CHP467 MHP247 DYP388
1999DSP193 MHP499 FP488 ANAP779
1994DYP889 ANAP793 RP329 SHP436
1989SHP652 DYP550 ANAP570 RP74
1984ANAP868 SODEP280 DYP233 HP92
1977CHP714 AP699 MSP48 MHP55
1973CHP551 AP619 DP104 MSP32
1968AP681 CHP289 CGP24
1963AP500 CHP337 YTP55
1955DPBağımsızlarTKP
1950DP356 CHP248 MP8
1946CHPDP
1942CHP
1938CHP
1934CHP
1930CHPSCF

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "[YerelNET] SEÇİM SANUÇLARI". [YerelNET]. 24 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2019. 

İlgili Araştırma Makaleleri

Millî Kalkınma Partisi, Türkiye'nin çok partili rejimdeki ilk muhalefet partisidir. Nuri Demirağ tarafından kurulmuştur.

Adalet Partisi, hem 1961-1981 yılları arası hem de iki darbe arasında faaliyet yürütmüş liberal muhafazakâr olarak tanımlanan eski bir Türk siyasi partidir.

<span class="mw-page-title-main">İstanbul belediye başkanları listesi</span> Vikimedya liste maddesi

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanları, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerinde, İstanbul şehrinin yönetiminden en üst düzeyde sorumlu görevde bulunmuşların listesi.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye'de tek partili dönem</span>

Türkiye'de tek partili dönem, 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanıyla başladı. Millî Kalkınma Partisi (MKP) kuruluncaya kadar, kısa aralıklar dışında 1923-1945 yılları arasında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) tek yasal siyasi partiydi. Demokrat Parti (DP) karşısında 1946'daki ilk çok partili seçimleri kazandıktan yaklaşık dört yıl sonra, CHP 1950 seçimlerinin neticesinde iktidarını kaybetti. Tek partili dönemde Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, çok partili demokrasiye geçiş için CHP'ye karşı muhalefet partilerinin kurulmasını istedi; 1930'da Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) kuruldu ancak olaylı İzmir mitingi sonrası parti kendi kendini feshedilmeye zorlandı ve kurucusu tarafından lağvedildi. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) 1924'te Kâzım Karabekir tarafından kuruldu, ancak üyelerinin 1925'te Şeyh Said İsyanı'na karıştığı iddiasıyla ve TCF'nin "parti, dini düşünce ve inançlara saygılıdır" maddesi gerekçe gösterilerek yasaklandı. Atatürk'ün cumhurbaşkanlığı süresince 2 kere çok partili bir sistem kurma çabalarına rağmen, bu yalnızca Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın 1930'da kapatılması sonrası 15 sene aradan sonra 1945'te gerçekleşti.

<span class="mw-page-title-main">1946 Türkiye genel seçimleri</span> TBMM 8. dönem milletvekillerini belirleyen seçim

1946 Türkiye genel seçimleri, 21 Temmuz 1946 tarihinde 8. dönem milletvekillerini belirlemek için yapılan genel seçimlerdir. 5 Haziran'da Milletvekili Seçim Yasası değiştirilmiş ve Cumhuriyet tarihinde ilk defa tek dereceli seçim esasında gerçekleştirilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Cumhuriyet Halk Partisi</span> Türkiyede bir siyasi parti

Cumhuriyet Halk Partisi, 9 Eylül 1923 tarihinde Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde kurulan ve Türkiye'de faaliyet gösteren bir siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması "CHP" şeklindedir. Simgesi Altı Ok'tur. TBMM'de 128 milletvekili ile ana muhalefeti temsil eden partidir. Genel başkanı Özgür Özel'dir.

<span class="mw-page-title-main">Tek parti rejimi</span> sadece bir partinin hükûmeti kurma hakkına sahip olduğu devlet

Tek parti rejimi, devlet yönetimiyle özdeşleşen bir siyasi partinin tek başına yasama meclisi ve hükûmeti oluşturduğu rejimlere verilen addır. Mutlak hakim tek parti dışındaki tüm partiler ya yasa dışıdır ya da tek parti rejiminde partiler bulunuyorsa da; bu partiler seçimlere yalnızca sınırlı ve kontrollü katılım hakkına sahiptir. Ülkede başka siyasi partilerin kurulmasının yasak olmadığı, mecliste yürütme ve yasamada farklı partilerin koltuk sahibi olabildiği ancak devletin tek partiyle yönetildiği de facto durumlara ise tek parti yönetimi denir.

<span class="mw-page-title-main">Şişli belediye başkanları listesi</span> Vikimedya liste maddesi

1954 yılına kadar İstanbul'un Beyoğlu ilçesine bağlı bir bucak olarak yönetilen Şişli, o yıl ilçe yapıldı. Bu dönemde Kâğıthane de ilçe sınırları kapsamındaydı. 1984'e kadar Şişli, İstanbul Belediyesine bağlı şube olarak şube müdürlerince yönetildi. 1984 yılında büyükşehir ve ilçe belediyeleri için çıkartılan Yerel Yönetimler Kanunu çerçevesinde Şişli Belediyesi kuruldu. 1984 yerel seçimlerinde Şişli belediye başkanını belirlemek için yapılan seçimleri %51,19'luk oy oranıyla kazanan Anavatan Partisi'nden Mehmet Emin Sungur, ilçe tarihinin ilk belediye başkanı oldu. 1980'lerde ilçe sınırları içindeki tüm yerleşim yerlerinin kentsel alana katılmasıyla Ayazağa ve Kâğıthane köy statüsünden çıkarak belediye yetki alanına dahil oldu. 1987'de yapılan idari bir düzenlemeyle Kâğıthane, Şişli'den ayrılarak ilçe hâline geldi.

<span class="mw-page-title-main">1963 Türkiye yerel seçimleri</span> Türkiyenin yerel yöneticilerini belirleyen seçim

1963 Türkiye yerel seçimleri, 17 Kasım 1963 tarihinde yapılmıştır. 1961 Anayasası'nın kabulünden sonra yapılan ilk yerel seçimdir.

<span class="mw-page-title-main">1946 Türkiye yerel seçimleri</span> Türkiyenin yerel yöneticilerini belirleyen seçim

1946 Türkiye yerel seçimleri, 26 Mayıs 1946 tarihinde gerçekleştirilen ve 1930 seçimlerinden sonra Türkiye'nin çok partili olarak yapılan ikinci yerel seçimleridir. Belediye başkanları halk tarafından doğrudan değil, halkoyuyla seçilerek oluşturulan meclisin kendi içerisinden birini başkan olarak belirlemesi yoluyla seçilmiştir. Bu seçim aynı zamanda, tek bir gün içerisinde tamamlanan ilk yerel seçimdir.

<span class="mw-page-title-main">1930 Türkiye yerel seçimleri</span> Türkiyenin yerel yöneticilerini belirleyen seçim

1930 Türkiye yerel seçimleri, Eylül ve Ekim aylarında gerçekleştirilen Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk çok partili seçimdir. Belediyeler Yasası'nın 4 Nisan 1930 tarihinde yürürlüğe girmesinin ardından yapılan seçime Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) ve yeni kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) katıldı. Bu seçimlerde belediye başkanları, belediye meclis üyeleri arasından ve meclis üyeleri tarafından iki kademeli olarak seçildi. Bu seçimlerin önemli bir özelliği de kadınların da ilk kez seçme ve seçilme hakkına sahip olmasıydı. Nitekim seçimlerde kadın-erkek ayrımı yapılmaksızın 18 yaşını tamamlamış olan tüm vatandaşların seçme, 25 yaşını tamamlayanların ise seçilme hakkına sahip olması kanunla birlikte gerçekleşti. Seçimden sadece bir ay önce kurulmasına rağmen birçok ilde hızlıca teşkilatlanan SCF, devlet memurlarının ve CHF görevlilerinin baskılarından ötürü yeteri kadar oy alamamasına karşın 502 seçim bölgesinin 24'ünde kazanan parti oldu. Halkın bir bölümünün CHF'nin politikalarından hoşnut olmadığını gösteren bu seçimler sonrasında CHF'nin SCF üzerindeki baskısının artarak devam etmesi üzerine, SCF kurucusu Fethi Bey tarafından 3. ayını doldurduktan kısa bir süre sonra feshedildi.

<span class="mw-page-title-main">1943 Türkiye genel seçimleri</span> TBMM 7. dönem milletvekillerini belirleyen seçim

1943 Türkiye genel seçimler, 28 Şubat 1943 tarihinde 7. dönem milletvekillerini belirlemek için yapılmış genel seçimlerdir. 15-20 Şubat 1943 tarihleri arasında ise ikinci seçmenlerin birinci seçmenler tarafından belirlenmesine ilişkin seçimler yapılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Samsun belediye başkanları listesi</span> Vikimedya liste maddesi

Samsun Büyükşehir Belediyesi başkanları listesi, 1869'da Samsun Şehremaneti adıyla kurulan, cumhuriyetin ilanından sonra adı Samsun Belediyesi olan ve 1993'te büyükşehir statüsü kazanan Samsun Büyükşehir Belediyesinde görev yapan belediye başkanlarının bir listesidir.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye'de kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınması</span> Atatürk devrimleri sonucu, yerel seçimlerde 1930, genel seçimlerde 1934ten beri kullanılan siyasi hak

Kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınması, 1930’larda, Türkiye’de kadınların siyasi haklarını kazanması için gerekli yasaların çıkarılmasını ifade eder. Kadınların siyasi hayatta seçme ve seçilme hakkını elde etmesi; toplumsal hayatta gerçekleşen Atatürk Devrimleri’nden birisidir.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı, beş yılda bir Mart aynın son pazar günü yapılan yerel seçimlerle belirlenir.

Beyaz ihtilal, Türkiye'de çok partili döneme geçilmesi ile birlikte Demokrat Parti tarafından 14 Mayıs 1950 genel seçimleri için kullanılan ifade. CHP'nin iktidarı kaybetmesi "ihtilal" olarak, bunun şiddet ve kansız bir şekilde demokratik bir usul olan seçimle yapılması "beyaz" olarak nitelendirilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Makedonya'da seçimler</span>

1989'da o zamanki Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti'nde siyasi çoğulculuğun ortaya çıkmasından sonra, siyasi partilerin kurulmasına izin verildi ve 1990'da ilk özgür ve çok partili seçimler yapıldı. Kuzey Makedonya'da, Kuzey Makedonya Meclisi üyeleri, cumhurbaşkanı seçimleri ve meclis üyeleri ve belediye başkanları için yerel seçimler yapılır.

1930 Türkiye yerel seçimleri'nde Urfa Belediyesinin ve 7 ilçenin belediye başkanının belirlenmesi için belediye meclis üyelerinin seçimi yapılmıştır. Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın Urfa'da teşkilatlanması tamamlanmadığı için seçime tek partiyle girilmiştir. 15 Ekim'de başlayan seçimleri Urfa il merkezinde Cumhuriyet Halk Fırkası kazanmıştır. Urfa'ya bağlı ilçelerde ise belediye başkanlığı seçimleri yapılmamıştır. Birecik ve Suruç ilçelerinin yönetiminin kaymakamlık uhdesinde yürütüleceği belirtilmiştir. Seçimler sonucunda toplanan belediye meclisi, Urfa Belediye Başkanlığına Celal Nedim Kürkçüoğlu'nu seçmiştir.

1930 Türkiye yerel seçimleri'nde Manisa Belediyesi ile 10 ilçenin ve bir beldenin belediye başkanlarının belirlenmesi için belediye meclis üyelerinin seçimi yapılmıştır. 6 Ekim 1930 tarihinde başlayan seçimler, 18 Ekim 1930 tarihinde sona ermiştir. Manisa il merkezinde gerçekleştirilen seçimlerde 2.926 kadın ve 7.120 erkek olmak üzere toplam 10.046 oy kullanılmıştır. İl merkezinde belediye meclisi için Cumhuriyet Halk Fırkası'nın gösterdiği 59 adaydan 49'u seçilirken Serbest Cumhuriyet Fırkası'dan ise ancak 3 kişi seçilebilmiştir. Belediye meclis üyeleri ise Manisa Belediye Başkanlığına Ali Rıza Bey'i (Besen) seçmiştir.

1938 Türkiye yerel seçimleri'nde Aydın Belediyesi ile 5 ilçenin belediye başkanlarının belirlenmesi için belediye meclis üyelerinin seçimi yapılmıştır. Seçimler 3 Eylül'de başlayıp 8 Eylül'de saat 12'ye kadar devam etmiştir. İl merkezi ve tüm ilçelerde Cumhuriyet Halk Partisi'nin adayları istisnasız bir şekilde seçilmiştir. Aydın belediye meclisinin 1 Kasım 1938'de yaptığı toplantı sonucunda, Aydın belediye başkanlığına Etem Menderes getirilmiştir.