İçeriğe atla

Türkischer Tempel

Koordinatlar: 48°12′57″K 16°23′02″D / 48.21583°K 16.38389°D / 48.21583; 16.38389
Türkischer Tempel
Türk Tapınağı
Türkischer Tempel'ın iç görünümü
Harita
Temel bilgiler
KonumAvusturya Viyana, Avusturya
Koordinatlar48°12′57″K 16°23′02″D / 48.21583°K 16.38389°D / 48.21583; 16.38389
İnançYahudilik
MezhepOrtodoks
Açılış1885 ila 1887 arası
Durum1938'de yıkıldı
Mimari
Mimar(lar)Hugo von Wiedenfeld
Mimari türYahudi mimarisi.

Türkischer Tempel ("Türk Tapınağı" veya "Türk Mabedi"), Viyana'da bir sinagogdu. Özellikle Türkiye'den göç etmiş Sefarad Yahudileri için kurulmuş olan sinagog ve kubbesi Yahudi mimar stiliyle Hugo von Wiedenfeld tarafından 1885-1887 arasında inşa edilmiştir. Bina 1938'de Kristal Gece olaylarıyla harabeye çevrildi.

Tarihçe

Türk Yahudi cemaati Viyana'ya VI. Karl hükümdarlığında 1736'da yerleşti. Osmanlı İmparatorluğu ile yapılan anlaşmalar sonucu Türk Yahudi cemaatine hareket özgürlüğü geldi. Birçok ayrıcalık tanınan cemaat 1848 ve hatta 1867'den sonra dahi özerk konumlarını korudular. Viyana'daki Türk Yahudileri Sefarad dil ve kültürünü koruduklarından kendilerini Yahudiliğin elit tabakası olarak gördüler. Aynı zamanda, cemaat üyeleri Osmanlı İmparatorluğuyla olan bağlarını sıkı tuttular. Yukarı Danube Sokağındaki Yahudi ibadetevi 1824'te yanınca cemaat Büyük Moor Sokağına taşındı. Bölgedeki Türk Yahudilerinin nüfusu artınca cemaat toprak Zirkusgasse'de toprak alıp 1868'de sinagog kurdu, fakat yapı sorunları nedeniyle yıkılmak zorunda kaldı. Yeni bina ise mimar Hugo von Wiedenfeld'e 1885-1887 arası bir tarihte yaptırıldı. 1890'da yürürlüğe giren İsrail Yasası ile Türk Yahudi cemaati bağımsızlığını kaybedip ana Yahudi cemaati altında birleştirildi. Uzun görüşmeler sonucunda Sefarad cemaatine bazı özerk haklar tekrar tanındı. Sinagogun hahamlığını 1918'e kadar Saraybosnalı Michael Papo yapmaktaydı.

1938'deki Kristal Gece pogromuyla yıkılan sinagogun yerine 1988'de şehir sponsorluğunda plaket konuldu.

Bina

Viyana'daki Sefarad cemaatin sinagogu Hugo von Wiedenfeld tarafından El Hamra'dan esinlenerek Moor stiliyle inşa edildi. Antreden girilince kare şeklindeki odanın 12 metre yüksekliğinde sekizgen kubbe bulunmaktadır. 17 metrelik duvarlarla örülen sinagog, mozaiklerle güneş ışığını içeri almaktaydı. Tora kemeri iç dekorun büyük bir bölümü gibi mermerle kaplı olup altın ve diğer renklerle sıvalanmıştı. Giriş katındaki ana holde 314 sandalyelik yer bulunmaktaydı, bunu çevreleyen odalarda ise 250'si ayakta 110'u koltuklu 360 kişiye yer sağlamaktaydı.

Ayrıca bakınız

Galeri

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Yahudilik</span> tek tanrılı etnik bir İbrahimî din

Yahudilik, Yahudi milletinin kolektif inancını, kültürünü, hukukî kurallarını ve medeniyetini içeren etnik bir dindir. İlk İbrahimî din olmasının yanı sıra insanlık tarihindeki en eski dinler arasında da yer alan Yahudilik, monoteizm temelli dinlerin ilk örneğidir. Yahudilik, riayetkâr Yahudiler tarafından "Avraham'ın YHVH ile yaptıkları sözleşmenin bir ifadesi" olarak yorumlanır. Geniş metinleri ve uygulamaları, çeşitli teolojik pozisyonları ve örgütlenme biçimlerini kapsayan Yahudilik, bir İbrani felsefi görüşü olmakla birlikte aynı zamanda bir dünya görüşüdür. Torah, Tanah'ın bir parçasıdır ve Midraş ile Talmud gibi ikincil metinlerle birlikte temsil edilen tamamlayıcı bir sözlü geleneğin parçasıdır. Dünya çapındaki toplam 14 ila 15 milyon takipçisi ile Yahudilik, en büyük onuncu dindir.

<span class="mw-page-title-main">Sinagog</span> Musevi ibadethanesi

Sinagog veya havra, Yahudilik inancına inanan Yahudi ve Samirilerin ibadet etmek için gittikleri ibadethane.

<span class="mw-page-title-main">İstanbul'daki sinagoglar listesi</span> Vikimedya liste maddesi

İstanbul'daki sinagoglar, ilk olarak Bizans döneminde şehre gelen Musevilerin dinî gereksinimleri için kurdukları ibadethanelerdir. Kayıtlarda, İstanbul'da ilk sinagoğun MS 318 yılında, bakırcılıkla uğraşan Musevilerin yoğun olarak yaşadığı Halkopratia semtinde inşa edildiği geçmektedir. Bu sinagog, II. Theodosius döneminde kiliseye çevrilse de, şehrin çeşitli noktalarında sinagoglar her dönemde varlığını sürdürmüştür. İstanbul'un 1453 yılında Türkler tarafından ele geçirilmesinin ardından da, Museviler İstanbul'daki varlıklarını sürdürmüşlerdir. Osmanlı İmparatorluğu'nun 1492 yılında İspanya'dan sürgün edilen Musevilere sığınma hakkı vermesiyle, Osmanlı topraklarındaki Musevi nüfusu büyük oranda artmıştır. Türkiye'de cumhuriyet ilan edildikten sonra, ülkenin dört bir yanındaki pek çok Musevi, İstanbul'a yerleşmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Göttingen</span> Aşağı Saksonyada büyükşehir (Almanya)

Göttingen, Aşağı Saksonya eyaletinin güneyinde bulunan ve üniversitesi ile ünlü Almanya şehri. Üniversite ile şehir yapısal olarak da iç içedir.

<span class="mw-page-title-main">Kırımçaklar</span>

Kırımçaklar, Türk dili konuşan ve Kırım'da yaşayan Rabbânî Yahudilerdir. Kırım Karayları ile birlikte yaşamışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Sinagog Anıtı (Göttingen)</span>

Sinagog Anıtı, Göttingen şehrinde Obere Mansh Straße, Untere Masch Straße ve Waangeplatz'ın birleştiği kavuşakta yer alan Eski Sinagog Meydanı'nda bulunan anıt.

Yahudilerin Arnavutluk'taki tarihi 1300 yıl öncesine dayanır. Arnavutluk Yahudileri ağırlıklı olarak Sefarad olmakla birlikte modern zamanlarda toplam ülke nüfusuna olan yüzdesi çok düşüktür. Arnavutluk, II. Dünya Savaşı'nda Yahudi nüfusu artan ender Avrupa ülkelerindendir. Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti'nin Komünist diktatörü Enver Hoca aralarında Yahudiliğin de bulunduğu bütün dinleri yasaklayıp devlet ateizmini yürürlüğe soktu. Komünizm sonrası bu politikalar kaldırılıp ibadet serbestliği getirildi fakat Yahudilerin çoğunun İsrail'e göç etmesiyle Arnavutluk'taki Yahudi nüfusu azaldı.

Brezilyalı Yahudi Yahudi kökenli veya Yahudiliğe geçmiş Brezilyalılara denir.

Meksika Yahudileri ülkede engizisyonlardan beri yaşamaktadır. Çoğu Meksika şehrinde olmak üzere cemaatin 50,000 üyesi vardır. Diğer Yahudiler Jalisco eyaletinin Guadalajara ve çevre şehirlerinde ve Monterrey, Veracruz, Culiacán ve Tijuana'da yaşamaktadır.

Pakistan Yahudileri Pakistan'ın küçük bir dini azınlığını oluşturmaktadır. Çeşitli hesaplamalar 20. yüzyılın başlarında Karaçi'de yaklaşık 2500 Yahudinin, Peşaver'de küçük bir Yahudi cemaatinin ve diğer şehir merkezlerinde sayısı bilinmeyen Yahudilerin olduğunu gösterir. Bu iki şehirde de birer sinagog bulunmaktaydı, raporlara göre Peşaver'deki sinagog hala aktiftir. Diğer hesaplamalara göre Orta Asya, İran ve Afganistan'dan gelen Yahudilerle bu nüfus daha fazladır.

<span class="mw-page-title-main">İstanbul'daki Musevi mezarlıkları</span>

İstanbul'daki Musevi mezarlıkları, şehirde sayıları 20 bini bulan Musevi cemaatinin kullanımına tahsis edilmiş gömü alanlarıdır. İstanbul'da 2010 yılı itibarıyla Musevi cemaatine ayrılan 8 gömü alanı vardır. Bunlar:

Türkiye Hahambaşılığı, Türkiye sınırları içinde yaşayan Sefarad ve Aşkenaz Musevilerinin dinî önderi Hahambaşı'nın yönettiği kuruma verilen addır. Merkezi Beyoğlu, İstanbul'da bulunmaktadır. Papalık ya da patrikhane gibi ruhani bir makam değildir, zira dünyadaki hahambaşılıklar arasında hiyerarşik bir düzen yoktur. Sayıları 80 dolaylarında olan Karay cemaati Türkiye Hahambaşılığı'nın yetkisini kabul etmemekte ve özerk bir topluluk teşkil etmektedirler.

<span class="mw-page-title-main">500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi</span> İstanbulda müze

500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi, 500. Yıl Vakfı tarafından topluma Türk Yahudilerinin gelenekleri ve tarihi açısından bilgi sunmak amaçlı kurulmustur. 25 Kasım 2001'de açılmıştır. 500. Yıl Vakfı 1989'da 113 Yahudi ve Müslümandan oluşan Türk vatandaşları tarafından Sefaradların 500 yıl önce Osmanlı İmparatorluğu'na gelişini kutlamak için kuruldu. Müze fikri, müzenin ilk küratörü olan Naim Güleryüz tarafından ortaya atıldı ve Kamhi ailesinin maddi destekleriyle açıldı.

<span class="mw-page-title-main">Lübnan'daki Yahudilerin tarihi</span>

Lübnan Yahudileri geleneksel olarak bir Mizrahi cemaati olup genelde Lübnan'ın Beyrut şehrinde veya çevresinde yaşayan veya yaşamış olan Yahudilerdir. Cemaatin hemen hemen hepsi İsrail, Fransa ve Kuzey Amerika'ya göç etmiştir. Ülkede bugün 20 ila 40 arası Yahudi kalmıştır. Lübnan Yahudileri toplumla sıkıca entegre oldukları ve vatanlarını terk etme hissi duymadıkları için Lübnan'ın 1958'de yaşadığı iç savaşta dahi büyük oranda dış göç olmamıştır. Fakat, 1975'teki Lübnan İç Savaşı ve 1982'deki İsrail'in Lübnan'a girme harekâtıyla dış göçler hızlanmıştır.

Suriye'deki Yahudileri, ilk çağlardan beri Suriye'de yaşayan Yahudiler ile 1492'de İspanya'dan kovulan Sefaradlar oluşturur. Halep, Şam ve Kamışlı'da asırlar boyunca büyük Yahudi cemaatleri var olmuştur. 20. yüzyılın başlarında Suriye Yahudilerinin büyük bir yüzdesi ABD, Orta ve Güney Amerika ve İsrail'e göç etti. Bugün Suriye'de çok az Yahudi yaşamaktadır. Suriye Yahudilerinin oluşturduğu en büyük cemaat 75.000 kişilik nüfusuyla Brooklyn, New York'tadır.

<span class="mw-page-title-main">Dohány Sokağı Sinagogu</span> Budapeştede sinagog

Dohány Sokağı Sinagogu ya da diğer adlarıyla Büyük Sinagog veya Tabakgasse Sinagogu, Budapeşte'nin 7. idari bölgesi olan Erzsébetváros'ta yer almaktadır. Avrupa'nın en büyük ve dünyanın beşinci büyük sinagogudur. 3000 sandalyeli tapınak Neolog Yahudiliği'nin merkezidir.

<span class="mw-page-title-main">Merkez Sinagog</span>

Merkez Sinagog, Manhattan New York'ta 652 Lexington Avenue ile 55th Street sokaklarının kesiştiği yerde bulunur. Moor stiliyle 1872'de inşa edilen ve Budapeşte'deki Dohany Sinagogu'nun bir kopyası olan sinagog Moor İspanyası'ndaki Yahudi varlığının onuruna dikilmiştir. Şehirde kesintisiz olarak en uzun süreyle kullanılan sinagogdur.

<span class="mw-page-title-main">Venedik Gettosu</span> İtalyada ada

Venedik Gettosu, Venedik Cumhuriyeti altında yaşayan Yahudilerin Venedik'te yaşamaya zorlandığı muhittir. Getto kelimesinin kökeni, İtalyanca "ghèto"dan gelmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Yahudilerin tarihi</span>

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Yahudilerin tarihi, Osmanlı topraklarında var olan Yahudilerin tarihidir.

<span class="mw-page-title-main">Köln Sinagogu</span>

Köln sinagogu, Neustadt-Süd semtinde, Rathenauplatz'ın karşısında Roonstraße üzerinde yer almaktadır. Köln'deki sinagog, topluluğun merkezidir. Sinagog, Papa XVI. Benedict'in ziyareti sırasında uluslararası ilgi gördü. Ağustos 2005'te Dünya Gençlik Günü sırasında Almanya'da bir Yahudi kilisesini ziyaret eden ilk Katolik liderdi.