İçeriğe atla

Türk dillerinde sayılar

Türk dillerinde sayılar (Rusça: Тюркские числительные veya Числительные тюркских языков) — Tarihi Türk dili ve çağdaş Türk dillerindeki sayılar Türk dil ailesinde neredeyse aynıdır. Anlaşılmayacak kadar bariz bir ayrım söz konusu değildir. Prototürkçe ile günümüz Türk dili sayıları aynı gibidir.

(1—10) arası sayıların göstergesi

Arap rakamlarıTürkçe Tatarca Azerice Özbekçe Çuvaş Türkçesi Tuva Türkçesi Tofa Türkçesi
1 bir ber (бер) bir bir pĕrre (пĕрре) bir (бир)
2 iki ike (ике) iki ikki ikkĕ (иккĕ) iyi (ийи)
3 üç öç (өч) üç uch vişşĕ (виççĕ) üş (үш) üş (үш)
4 dört dürt (дүрт) dörd toʻrt tăvattă (тăваттă) dört (дөрт)
5 beş biş (биш) beş besh pillĕk (пиллĕк) beş (беш)
6 altı altı (алты) altı olti ulttă (улттă) aldı (алды) altı (аълты)
7 yedi jide (җиде) yeddi yetti şiççĕ (çиччĕ) çedi (чеди) çedi (чеді)
8 sekiz sigez (сигез) səkkiz sakkiz sakkăr (саккăр) ses (сес)
9 dokuz tugız (тугыз) doqquz toʻqqiz tăhhăr (тăххăр) tos (тос) tohos (тоъһос)
10 on un (ун) on oʻn vunnă (вуннă) on

Daha büyük sayılar

Latin Rakamları Tatarca Azerice Özbekçe Çuvaş Türkçesi
100 yüz yöz (йөз) yüz yuz şĕr (çĕр)
1000 bin men (мең) min pin
  • yǖŕ — Eski Bolgar devrinde yǖz — 100;
  • bïŋ ~ biŋ — 1 000
    • Moğol — bïŋ;
  • tümen — 10 000.

Edebiyat

  • М. Р. Федотов. Çuvaş dilinin Etimolojik Sözlüğü (Этимологический словарь чувашского языка), ч. 1, 2.
  • О. А. Мудрак. Заметки о языке и культуре дунайских булгар.
  • О. А. Мудрак. Классификация тюркских языков и диалектов с помощью методов глоттохронологии на основе вопросов по морфологии и исторической фонетике. (Серия «Orientalia и Classica». Вып.23) М., РГГУ. 2009.

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Kumuklar</span> Türk etnik grubu

Kumuklar, veya Kumuk Türkleri, Dağıstan, Çeçenya ve Kuzey Osetya'nın yerlisi bir Türk halkıdır Kuzey Kafkasya'daki Türkler arasında en kalabalık olanlardır. 1930'lara kadar Kuzey Kafkasya halkları arasında Kumukça lingua franca olarak kullanılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Kırgızca</span> Kırgızistanın resmî dili olan Türk dili

Kırgızca ya da Kırgız Türkçesi, Kırgızların ana ve Kırgızistan'nın resmî dili. Altay dillerinin içerisinde sınıflanan Türk dillerinin Kıpçak grubuna ait bir dildir. Kazakça ile yakın özellikler gösteren Kırgızca 4 milyondan fazla kişi tarafından konuşulmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Brest-Litovsk Antlaşması</span>

Brest-Litovsk Antlaşması, 3 Mart 1918 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile Alman İmparatorluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı Devleti ve Bulgaristan Krallığı arasında imzalanmış, İttifak Devletleri'nin yenilmesi üzerine geçersiz kalmış bir barış antlaşmasıdır. Osmanlı Devleti'nin toprak kazandığı en son antlaşmadır.

<span class="mw-page-title-main">Çuvaşça</span> Türk dili

Çuvaşça, Rusya'nın orta kesiminde, Ural Dağları’nın batısında konuşulan çağdaş dönem Türki dillerden biridir. Türk dillerinin Ogur-Bolgar grubu öbeğinden varlığını korumuş tek dilidir. Çuvaşça, Çuvaşların anadili ve Çuvaşistan’ın resmî dilidir. Yaklaşık iki milyon kişi tarafından konuşulur. 2002 verilerine göre Çuvaşistan’da bu dili konuşan nüfusun % 92 etnik olarak Çuvaş, % 8’i ise başka etnik kökenlidir. Çuvaşça, okullarda eğitim dili olmasına ve medyada kullanılmasına karşın, Rusçanın yaygın kullanımından dolayı tehlike altında olan bir dildir.

<span class="mw-page-title-main">Dolganca</span>

Dolganca Türk dillerinin Sibirya grubuna ait, Sahaca ile çok yakın olan, ağırlıklı olarak Dolganların konuştuğu dildir. Konuşucu sayısının azlığı nedeniyle tehlike altındadır. Taymır bölgesinde konuşulmaktadır.

Tofaca veya Tofa Türkçesi, Rusya'da yaşayan Tofalar tarafından konuşulan Sayan dilleri grubundan bir Türk dilidir. 2010 yılında yalnızca 93 kişi tarafından konuşulan dil Tofa dili Tuvacaya yakın olup Soyot Tuka Türkçesi gibi tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Rutullar, Rusya'ya bağlı Dağıstan'da yaşayan küçük bir yerli halk. Kuzey Azerbaycan'da da yaşarlar.

Vuk Stefanović Karadžić tarafından hazırlanmış alfabedir. Sırp Alfabesi'nde her ses için bir harf oluşturulduğundan yazıldığı gibi okunur. Okunduğu gibi yazılır. Sırpça hem Latin hem de Kiril harfleriyle yazılabilir.

<span class="mw-page-title-main">Soyotlar</span> Türk halkı, Rusya içerisinde

Soyot veya Soyotlar — Rusya içinde yaşayan ve dilleri ile kültürleri yok olma tehlikesine maruz bir Türk halkıdır. 2002 nüfus sayımına göre, Rusya'da 2769 kişi Soyot Türkleri vardır. Soyları ve dilleri yok olma tehlikesi bulunan Türk içinde olup aslında Tuvalar ile büyük benzerlik teşkil ederler, fakat Soyot Türkleri çok eski zamanlardan beri Buryatya'nin Ahın rayonunda yaşamaktadırlar. Soyot Türklerinin yerel dili yeniden düzenlenmiş ve bir ders kitabı haline getirilerek Oka'da bazı okullarda öğretim yapılmaya çalışılmıştır.

Eskimo dilleri, Rusya'da Çukçi Yarımadasının birbirinden ayrı iki kıyısında, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinde, Kanada'da ve Danimarka'ya bağlı Grönland'da Eskimo-Aleut dilleri ailesinden Eskimo halkları tarafından konuşulan dil ailesi. Yupik dilleri ile İnuit dilleri olmak üzere İki ana kolu vardır. Fakat, Sirenik Yupiklerinin günümüzde konuşanı kalmayan dilleri diğer Yupik dillerinden belirgin biçimde farklıdır ve bu farklılığa dayanarak Menovşçikov (Меновщиков) gibi kimi uzmanlar Sirenik Yupikçesini Yupik dilleri dışında tutarak Sirenik Eskimocası adı altında Eskimo dillerinin üçüncü ana kolu olarak sınıflandırır. Sirenik Yupikçesi 1997 yılında tükenmiştir. Alaska Yerli Dil Merkezindeki son rakamlara göre 124.000 kişilik nüfusa sahip Eskimo halklarından 85.544 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

Soyot Tuka Türkçesi veya Soyot Türkçesi (Rusça:Сойо́тско-цата́нский язык — Türk dilleri içinde Tuvaca ve Tofaca'ya en yakın bir Türk lehçesidir. İki şive veya ağza ayrılır: Birincisi, Buryatyada Soyot Türkleri tarafından konuşulan Soyotça, dil tükenmek üzeredir. İkincisi Moğolistanın Darhat yöresinde Moğolcada Çatan denilen Tu'ka dilidir. Tu'ka Türkçesi de Moğolistanda yine Uygur Uranhay dili ve Çatan dili olmak üzere yine iki ağza ayrılır.

<span class="mw-page-title-main">Murad Adji</span>

Murad Eskenderoviç Adjiev, Sovyet ve Rus bilim insanı, türkolog, araştırmacı yazar. Kadim Türklerin ana vatanı Altay'dan başlayan Büyük Kavimler Göçü tezinin müellifi. Coğrafyacı, Doktorasını iktisat alanında yapmıştır. Doçent. Kumuk kökenli.

Hoton dili — Karluk-Harezm dil grubuna dahil edilen Türk dillerinin, Uygur dilinin dialekti sayılır. Hoton dili öğrenen kişi sayısı zamanla azalmaktadır, ölmüş dil sayılır, dilin gelecek nesillere aktarımında Hotonlar Moğol dil gruplarından Oyrat dilini konuşmaya başlarlar.

<span class="mw-page-title-main">Komice</span> Ural dili

Komice, Ural dil ailesinin Perm dillerine ait bir dildir. Komice, birkaç lehçeleri ile tek dil olarak veya Perm dillerinin iki kolundan birini oluşturan yakından ilgili diller grubu olarak kabul edilmektedir.

Şor alfabeleri — Şor Türkçesinde yazı için kullanılan damgalar sistemleri. XX. yüzyıldan beri kullanılan Şor alfabesini 3 etapta ayırabiliriz

Boris Serebrennikov – Ural-Altay ve Hint-Avrupa dilleri üzerinde çalışmış genel ve karşılaştırmalı dilbilimci. SSCB Bilimler Akademisi akademisyeni, Sovyet dilbilimci. Türk dilbilimci.

<span class="mw-page-title-main">Semyon Kojin</span> Rus sanatçı

Semyon Leonidoviç Kojin (Rusça: Семён Леони́дович Ко́жин, (11 Mart 1979, Moskova, Rusya – Rusya'nın önde gelen ressam.

Sibirya tatarca ya da Sibir Tatarcası, Türk dillerinin Kıpçak Grubuna bağlı bir dil. Yaklaşık 100.000 kişi tarafından konuşulmakta olan dil, Sibirler'in millî dilini oluşturur. Sibirce, Tobol-İrtış, Baraba ve Tom olmak üzere üç lehçeye sahiptir. Dil, Rusya Federasyonu'nda Kurgan, Tümen, Omsk, Novosibirsk, Tomsk, Kemür, Svedlov bölgelerinde konuşulur. Ayrıca zamanında Sibirya'dan Türkiye'ye göç etmiş Böğrüdelik, Cihanbeyli köyü halkı da Sibirce konuşurlar.

Yevgeni Alekseyeviç Bokaryov, Kuzeydoğu Kafkas dilleri, Esperanto ve diller arası etkileşimlerle ilgili çalışmalarıyla tanınan Sovyet dilbilimcidir. Rusya Dilbilimler Enstitüsü'nün Kafkas dilleri bölümüne başkanlık eden Bokaryov, en kapsamlı Esperanto-Rusça sözlüğün yazarıdır.

<span class="mw-page-title-main">Ervand Sevortyan</span> Türkolog

Ervand Vladimirovich Sevortyan, Türkoloji alanında çalışmalar yapmış Ermeni asıllı Filoloji doktoru (1957), Türkolog, 1957 Türk Dil Kurumu sorumlu üyesi ve RSFSC'nin Onurlu Bilim Adamı üyesidir. Türk Dilleri etimolojisi adında kapsamlı bir etimoloji sözlüğü vardır.