İçeriğe atla

Tophane Nazırlığı

Tophane Nazırlığı
Genel bilgiler
Kuruluş tarihi1908 [1]
Önceki kurum
Kapanış tarihi1909[1]
Sonraki kurum
TürüNazırlık
Üst kuruluşHarbiye Nezareti[1]
Adresİstanbul, Osmanlı Devleti

Tophane Nazırlığı, Osmanlı İmparatorluğu 34. padişahı olan II. Abdülhamid döneminde 1908 yılında kurulmuştur. Nazırlık, 1832 yılında kurulan ve Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisindeki tüm savunma sanayi kuruluşlarının yönetiminden sorumlu Tophane Müşirliğinin 1908 yılında kaldırılmasıyla sonucu söz konusu Müşirliğin yerini almıştır.

Tophane Nazırlığı, 22 Temmuz 1908 tarihinde Seraskerlik kaldırılarak yerine dönemin şartlarına daha uygun olarak kurulan Harbiye Nezaretine bağlı olarak yapılandırılmış ve bu çatı altında çalışmalarını yürütmüştür. Osmanlı savunma sanayi ile ilişkili tüm üretim tesisleri ve işletmelerinin yönetiminden sorumlu olan Kurumun ilk nazırı 1. ferik rütbesiyle Topçu Ali Rıza Paşa'dır.<ref name="MKE Dergisi 1995">

Tophane Nazırlığının ömrü çok kısa sürmüş, 1909 senesinde İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi adıyla yapılandırılarak dönemin tüm Osmanlı savunma sanayi kuruluşları bu yapı altında toplanmıştır.<ref name="MKE Dergisi 1995">

Tophane Nazırları

Görev yapmış Tophane nazırları sırasıyla şu şekildedir:[1]

Adı Rütbesi Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1Topçu Ali Rıza PaşaBirinci Ferik 1908 1909
2Necip Paşa Ferik 1909 1909
3Hurşit Paşa Ferik 1909 1909

Kaynakça

  1. ^ a b c d e f Turan Tanyer, “Tophane-i Amire’ den, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na”. MKE Dergisi. 1995. ss. 27-48. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Tophane</span> İstanbul da semt adı

Tophane, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, boğaz kıyısında bir semttir. II. Mehmet İstanbul’u fethinden sonra 1455'te Tersane-i Amire (Haliç) ve 1460 Tophane-i Amire’yi (Tophane) kurarak İstanbul’da ilk sanayi hamlesini başlatmıştır. Tophane, bu özelliği nedeniyle Osmanlı döneminde İstanbul'un en eski sanayi bölgelerinden biridir denilebilir.

<span class="mw-page-title-main">Ahmet İzzet Furgaç</span> 215. Osmanlı sadrazamı

Ahmed İzzet Paşa ya da Soyadı Yasası sonrası Ahmet İzzet Furgaç, I. Dünya Savaşı'nın son günlerinde sadrazamlık yapmış, Arnavut asıllı Osmanlı asker ve devlet adamıdır.

<span class="mw-page-title-main">Ali Rıza Paşa (sadrazam)</span> 217. Osmanlı sadrazamı

Ali Rıza Paşa ya da Düztaban Ali Rıza Paşa, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında Harbiye Nazırı ve Bahriye Nazırı, Ayan Meclisi üyesi ve 2 Ekim 1919 - 3 Mart 1920 tarihlerinde VI. Mehmed saltanatında ve İstanbul'un işgal altında bulunduğu dönemde Sadrazamlık görevlerinde bulunmuş bir devlet adamı, Osmanlı müşiri.

<span class="mw-page-title-main">Çırpanlı Abdülkerim Nadir Paşa</span>

Abdülkerim Nâdir Paşa ,93 Harbi sırasında Rumeli Ordusu komutanlığı yapmış Osmanlı Türkü asker.

<span class="mw-page-title-main">Aleksandır Karatodori Paşa</span> Osmanlı devlet adamı

Aleksandır Karatodori Paşa, Fenerli Rum kökenli Osmanlı devlet adamı ve diplomat. Muhtelif ülkelerde Osmanlı İmparatorluğu adına elçi olarak bulunmasının yanında; Hariciye ve Nâfia nazırı, Sisam beyi ve Girit valisi olarak da görev yaptı. Hariciye nazırlığı yapmış ilk gayrimüslim Osmanlı vatandaşıdır.

<span class="mw-page-title-main">Arif Hikmet Paşa</span>

Arif Hikmet Paşa, Osmanlı asker ve devlet adamı.

<span class="mw-page-title-main">Bahriye Nezâreti</span> Vikimedya liste maddesi

Bahriye Nezâreti veya Bahriye Nazırlığı, Osmanlı İmparatorluğu'nda Osmanlı Donanmasından sorumlu bakanlığa verilen isimdir.

<span class="mw-page-title-main">Harbiye Nezâreti</span>

Harbiye Nazırlığı veya Harbiye Nezareti, Osmanlı Devleti'nde savaş işlerine bakmakla görevli bakanlığın adıydı. Bütün Osmanlı ordusu günümüzde yerini Millî Savunma Bakanlığına bırakmış olan bu bakanlığa bağlıydı.

<span class="mw-page-title-main">Maârif-i Umûmiye Nezâreti</span> Osmanlının son dönemlerinde eğitim işlerinden sorumlu bakanlık

Maarif Nazırlığı ya da Maarif Nezareti son dönem Osmanlı Hükümetleri'nde eğitim işlerinden sorumlu olan nazırlıktır.

<span class="mw-page-title-main">Posta ve Telgraf Nezâreti</span> Osmanlıda posta ve telgraf bakanlığı

Posta ve Telgraf Nazırlığı Son dönem Osmanlı Hükümetleri'nde posta ve telgraf hizmetlerini yürütmekle sorumlu bakanlıktı. Kuruluşun merkezi İstanbul'da, günümüzde Eminönü'nde bulunan ve Büyük Postane olarak anılan Sirkeci'deki binaydı.

Osmanlı hükûmeti, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'daki çağdaş idare sistemlerine ayak uydurmak amacıyla 19. yüzyılın başından itibaren uyguladığı kabine sistemidir. Günümüzdeki Bakanlar Kurulu sistemine çok benzemekteydi.

<span class="mw-page-title-main">Evkaf-ı Hümâyun Nezâreti</span>

Evkaf Nâzırlığı veya Evkaf-ı Hümâyun Nezâreti,, son dönem Osmanlı hükûmetlerinde vakıf kurumlarından sorumlu olan nâzırlıktır.

Fosfor Mustafa Sıdkı Paşa 19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı ordusunun yüksek kademelerinde komutanlık yapmış ve Bahriye Nazırlığına kadar yükselmiş bir askerdir. Ayrıca başta Erzurum olmak üzere birçok Osmanlı vilayetinin valiliğini yapmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Makine ve Kimya Endüstrisi</span> Millî Savunma Bakanlığına bağlı anonim şirket

Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi, 15 Mart 1950 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin her türlü silah, mühimmat, roket, araç ve gereç ihtiyaçlarını karşılamakla görevli ve Millî Savunma Bakanlığına bağlı olarak savunma sanayi alanında faaliyet göstermek amacıyla kurulan kurum. Kamu iktisadi teşebbüsü olarak kurulan MKE, 3 Temmuz 2021 tarihi itibarıyla 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun ile anonim şirkete dönüştürülmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Mehmed Rauf Paşa</span>

Mehmed Rauf Paşa, Osmanlı asker ve devlet adamı.

Tophane Müşirliği, Osmanlı İmparatorluğu'nun 30. padişahı olan II. Mahmud tarafından 1832 yılında kurulmuştur. 1908 yılına kadar hizmet veren Tophane Müşirliği aynı yıl Tophane Nazırlığı adıyla yeniden yapılandırılmıştır.

Kısaca İmalat-ı Harbiye olarak bilinen İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi Osmanlı İmparatorluğu'nun 35. padişahı olan V. Mehmed hükümdarlığı döneminde savunma sanayi faaliyetlerinde bulunmak üzere Harbiye Nezâreti'ne bağlı olarak 1909 yılında kurulmuştur. Aralık 1909 tarihinde ilk İmalat-ı Harbiye Umum Müdürü olarak ferik rütbesiyle Nâzım Paşa görevlendirilmiştir. Önceki dönemlerde Tophane Müşirliği (1832-1908) ve Tophane Nazırlığı (1908-1909) adı altında faaliyetlerini sürdüren savunma sanayi kuruluşları, 1909 yılından itibaren İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi çatısı altında toplanmıştır. Kurum, öncelikli olarak I. Dünya Savaşı'nda daha sonra da Türk Kurtuluş Savaşı'nda etkin görev üstlenmiş ve dönemin şartlarında önemli çalışmalara imza atmıştır. 1921 yılında Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğünün kurulmasına değin çalışmalarını sürdürmüştür.

Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü, Türk Kurtuluş Savaşı sürerken Mustafa Kemal Paşa önderliğindeki Ankara merkezli Anadolu Hareketi yönetimi tarafından kurulmakta olan düzenli ordunun askeri gereksinimlerini sistemli bir şekilde sağmak amacıyla kurulmuştur. Daha öncesinde İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi çatısı altında işgal altındaki İstanbul'dan başta Ankara olmak üzere Anadolu'nun çeşitli kentlerine kaçırılan tezgâh ve teçhizat ile buradan gönüllü olarak gelen subay, usta ve işçiler sayesinde silah, mühimmat ve diğer askeri gereksinimler karşılanmaktaydı. Düzenli bir savunma sanayii üretimi için 1921 yılında İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi yeniden yapılandırılarak Millî Savunma Bakanlığı'na bağlı olarak Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü'ne dönüştürülmüş ve o dönem miralay rütbesinde bulunan Mustafa Asım (Berkman) Paşa, Ocak 1921 tarihi itibarıyla Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü'nün başına getirilmiştir.

Osmanlıca kökenli imalat-ı harbiye sözcüğü harp araç ve gereçleri imalatını tanımlamakta olup günümüzde yerine kullanılan savunma sanayisi anlamına karşılık gelmektedir.

Mehmed Ziya Paşa (1860-?), Son Osmanlı döneminde siyaset adamı.