İçeriğe atla

Tengrisaurus

Tengrisaurus
Yaşadığı dönem aralığı: 127-119 myö
Barremiyen-Albiyen 
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem:Animalia
Şube:Chordata
Klad:Dinosauria
Klad:Saurischia
Alt takım:Sauropodomorpha
Klad:Sauropoda
Klad:Neosauropoda
Klad:Titanosauria
Klad:Lithostrotia
Cins:Tengrisaurus
Averianov & Skutschas, 2017
Tür: T. starkovi
İkili adlandırma
Tengrisaurus starkovi
Averianov & Skutschas, 2017

Tengrisaurus (anlamı: "Tengri kertenkelesi") Rusya'nın Erken Kretase (Barremiyen-Apsiyen) yaşlı Murtoi Oluşumu'ndan gelen bir lithostrotian sauropod cinsidir. 2017 yılında Averianov & Skutschas tarafından tanımlanmıştır. Tip türü T. starkovi'dir.[1] Yeni kalıntılar 2021'de Averianov, Sizov & Skutschas tarafından tanımlandı.[2]

Açıklama

Tengrisaurus starkovi, üç boyun omuruna dayandırılır. Cins, güçlü bir şekilde gelişmiş ön epipofizler, yüksek derecede pnömatik nöral omurga ve merkezin katı kemik yapısı ile güçlü ön ve orta boyun omurlarıyla karakterize edilir.[1]

Sınıflandırma

Amerianov and Efimov (2018), Tengrisaurus'u bir lithostrotian titanosaur olarak yeniden değerlendirdiler. Onlar, Lithostrotia'nın biri Saltasauridae'yi içeren ve diğeri Lognkosauria'yi içeren iki ana aile ağacına ayrıldığını ve Tengrisaurus'un ilkine ait olduğunu buldular. Aşağıdaki kladogram onların çözümlemelerini göstermektedir.[3]

Lithostrotia

Malawisaurus

Aeolosaurus

Nemegtosaurus

Rapetosaurus

Tapuiasaurus

Tengrisaurus

Isisaurus

Saltasauridae

Pitekunsaurus

Volgatitan

Epachthosaurus

Muyelensaurus

Rinconsaurus

Lognkosauria

Kaynakça

  1. ^ a b Averianov (2017). "A new lithostrotian titanosaur (Dinosauria, Sauropoda) from the Early Cretaceous of Transbaikalia, Russia". Biological Communications. 62 (1): 6-18. doi:10.21638/11701/spbu03.2017.102. 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2022. Averianov, A.; Skutschas, P. (2017). "A new lithostrotian titanosaur (Dinosauria, Sauropoda) from the Early Cretaceous of Transbaikalia, Russia" 23 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Biological Communications. 62 (1): 6–18. doi:10.21638/11701/spbu03.2017.102.
  2. ^ Averianov (2021). "Gondwanan affinities of Tengrisaurus, Early Cretaceous titanosaur from Transbaikalia, Russia (Dinosauria, Sauropoda)". Cretaceous Research. 122: Article 104731. doi:10.1016/j.cretres.2020.104731. 
  3. ^ Zoological Institute, Russian Academy of Sciences; Averianov, Alexander; Efimov, Vladimir; Undory Paleontological Museum (2018). "The oldest titanosaurian sauropod of the Northern Hemisphere". Biological Communications. 63 (3): 145-162. doi:10.21638/spbu03.2018.301. 8 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2022. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<i>Adamantisaurus</i> sauropod dinozor

Adamantisaurus, Geç Kretase devrinde, Güney Amerika’da yaşamış bir sauropod dinozor cinsidir. Sadece altı adet kuyruk kemiğinden bilinir; ama bir sauropod olduğu için, uzun boyun ve kuyruklu, çok büyük bir dinozor olduğu varsayılır.

<span class="mw-page-title-main">Kuş kalçalı dinozorlar</span> Dinozor takımı

Kuş kalçalı dinozorlar veya Ornithischia, kuşlarınkini andıran kalça yapılarıyla karakterize edilen ve çoğunlukla otçul dinozorlardan meydana gelen soyu tükenmiş bir klad. Ornithischia veya "kuş kalçalı" kelimesi Eski Yunanca "kuşa ait" anlamına gelen ornith- (ὀρνιθ-) ve "kalça eklemi" anlamına gelen ischion (ἴσχιον), çoğul haliyle ischia kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Ancak kuşlar teropod dinozorlardan olduğu için bu grupla yalnızca uzaktan akrabadır.

<i>Abydosaurus</i>

Abydosaurus, yaklaşık 105 milyon yıl önce, Kretase döneminde yaşamış sauropod dinozor cinsi.

<span class="mw-page-title-main">Ornithothoraces</span>

Ornithothoraces tüm enantiornithes ve euornithes'i içeren bir Avialan kladıdır.

<span class="mw-page-title-main">Tyrannosauroidea</span> teropod dinozor kladı

Tyrannosauroidea veya tiranozorlar, Tyrannosauridae familyasını ve daha bazal akrabalarını içeren, teropod dinozor üst familyasıdır. Tyrannosauroidler, Jura döneminden itibaren Lavrasya süper kıtasında yaşadı. Kretase döneminin sonunda tyrannosauroidler, Kuzey Yarımküre'de devasa Tyrannosaurus ile bilinen baskın büyük yırtıcılardı. Fosil buluntuları; Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avrupa, Asya ve Avustralya kıtalarında bulundu.

<span class="mw-page-title-main">Tetanurae</span> ana teropod kladı

Tetanurae, günümüz kuşlarına Ceratosaurus'tan daha yakın akraba olan tüm teropod dinozorları içeren, geniş bir dinozor grubudur. Tetanurae, Triyas'ın sonlarında muhtemelen kardeş grubu Ceratosauria'dan ayrıldı. Tetanuranlar fosil kayıtlarında ilk olarak Erken Jura devri'nde, yaklaşık 190 myö, ortaya çıktı ve Orta Jura döneminde küresel olarak dağıldı.

<span class="mw-page-title-main">Euornithes</span> teropod dinozor kladı

Euornithes, Sinornis'ten modern kuşlara daha yakın olan tüm avialanları içeren bir gruptur.

<span class="mw-page-title-main">Proceratosauridae</span> teropod dinozor familyası

Proceratosauridae, Orta Jura'dan Erken Kretase'ye kadar varlığını sürdürmüş bir tiranozor familyasıdır.

<i>Ruyangosaurus</i> sauropod dinozor cinsi

Ruyangosaurus, Çin'in Erken Kretase Haoling Oluşumunu'ndan kurtarılan bir titanosauriform sauropod dinozor cinsidir. Tip türü, 2009 yılında Lu Junchang ve diğerleri tarafından tanımlanan R. giganteus'tur.

Murtoilestes, Erken Kretase döneminde (Barremiyen–Apsiyen, Murtoi Formasyonu), doğu Rusya'da yaşamış bazal eutherian memeli cinsi. Cins, ilk defa 2000 yılında Averianov ve Skutschas tarafından tanımlandı. Cinse ait tek tür, tip tür olan Murtoilestes abramovi'dir.

<i>Anchiornithidae</i> kuşlarla ilişkili dinozor familyası

Anchiornithidae, Avialae soyundaki kuşların en bazal familyası olabilecek bir eumaniraptoran familyasıdır. Anchiornithidler, maniraptoran ağacında çeşitli konumlarda sınıflandırılmıştır, bazı bilim adamları onları ayrı bir aile, Troodontidae'nin bir bazal alt familyası, veya Archaeopterygidae familyasının üyeleri olarak avialae veya Paraves içinde evrimsel bir grup dinozor topluluğu olarak sınıflandırır.

<i>Kileskus</i> teropod dinozor cinsi

Kileskus, Krasnoyarsk Krayı'nın (Rusya) Sharypovsky yerleşiminde yer alan Orta Jura yaşlı Itat Oluşumu'nda bulunan parçalı kalıntılardan bilinen tyrannosauroid dinozor cinsidir. Çıkarılan fosil örneği, maksilla, premaksilla, suprangular ile el ve ayaktan birkaç kemiği içerir. Bu türe atfedilen ek kalıntılar arasında kuyruk omurları, boyun omurları ve baldır kemiği bulunur. Kafatası kemikleri Proceratosaurus'un kafatası kemiklerine benzemektedir. Tip türü K. aristotocus'tur. Kileskus, 2010 yılında Averianov vd. tarafından adlandırılmıştır; yazarlar Kileskus'un 5.2 m uzunluğunda ve 700 kg ağırlığında olduğunu tahmin etmiştir.

Ibirania Brezilya'daki Geç Kretase (Santonian) yaşlı São José do Rio Preto Formasyonu'ndan bir saltasaurin titanosaur dinozor cinsidir. Tip türü Ibirania parva'dır.

<i>Volgatitan</i>

Volgatitan, Rusya'daki Ulyanovsk Oblastı'nın Erken Kretase'sinden bir titanosaurian sauropod dinozor cinsidir. Tip ve tek türü, tek bir bireyden yedi kuyruk omurundan bilinen Volgatitan simbirskiensis'tir. Kuzey yarımküreden bilinen en eski titanozordur ve Geç Kretase'de yalnızca Güney Amerika'dan bilinen bir grup olan Lognkosauria ile ilişkili olduğu için önemli sayılır. İlk olarak Kasım 2018'de Rus paleontologlar Alexander Averianov ve Vladimir Efimov tarafından tanımlandı.

<span class="mw-page-title-main">Megaraptor</span> tükenmiş dinazor cinsi

Megaraptor Geç Kretase çağlarında yaşamış büyük bir teropod dinozor cinsidir. Fosilleri, Güney Amerika'da Arjantin'in Patagonya'daki Portezuelo Formasyonu'nda keşfedilmiştir. Başlangıçta dev bir dromaeosaur benzeri coelurosaur olduğu düşünüldü, önceki filogenlerde bir neovenatorid allosauroid olarak sınıflandırıldı, ancak daha yeni filogeni ve ilgili megaraptoran cinslerinin keşifleri onu bazal bir tyrannosauroid veya bazal bir coelurosaur olarak yerleştirdi, ayrıca hala onu bir neovenatorid olarak düşünen bazı çalışmalar vardı.

<i>Natovenator</i>

Natovenator, Moğolistan'ın Geç Kretase yaşlı Barun Goyot Oluşumu'ndan bir halszkaraptorine dromaeosaurid dinozor cinsidir. Cins, tek bir tür olan N. polydontus'tan bilinmektedir. Natovenator, bu soy için önerilen yarı sucul yaşam tarzına daha çok kanıt sağlaması nedeniyle halszkaraptorinelerin anlaşılması için çok önemlidir. Bu keşif, halszkaraptorinelerin yarı sucul yaşam biçimlerine 2022 başlarında karşı çıkıldığından önemlidir.

<i>Mamenchisaurus</i>

Mamenchisaurus, toplam vücut uzunluğunun neredeyse yarısını oluşturan oldukça uzun boyunları ile tanınan bir sauropod dinozor cinsidir. Bu cinse çok sayıda tür atanmıştır; ancak bunların çoğu sorgulanabilir olabilir. Çin'in Sichuan Havzası ve Yunnan Eyaletinde fosiller bulundu. Birkaç tür, jeolojik yaşı belirsiz olan Yukarı Shaximiao Formasyonundandır. Bununla birlikte, kanıtlar bunun Geç Jurassic'in Oxfordian aşamasından daha erken olmadığını gösteriyor. M. sinocanadorum, Oxfordian aşamasına ve M. anyuensis, Erken Kretase'nin yaklaşık 114,4 milyon yıl öncesine ait Aptiyen aşamasına aittir. Çoğu tür orta ile büyük boy sauropodlardı, yaklaşık 15 ila 26 metre uzunluğundadır ve tanımlanmamış iki omura dayanarak olasılıkla 35 metre (115 ft) uzunlukta olabilir.

<span class="mw-page-title-main">Ornitopoda</span>

Ornithopoda kuş kalçalı dinozorların bir kladıdır, ornithopod denir, küçük, iki ayaklı koşucu otlayıcılar olarak başladılar ve Kuzey Amerika'yı domine ederek Kretase dünyasındaki en başarılı otçul gruplarından biri haline gelene kadar boyut ve sayı olarak büyüdüler. Başlıca evrimsel avantajları, evcil inek gibi modern memelilerinkine rakip olacak şekilde, kuş olmayan bir dinozor tarafından şimdiye kadar geliştirilen en gelişmiş çiğneme aparatının ilerici gelişimiydi. Diğer tüm kuş olmayan dinozorlarla birlikte Kretase-Paleojen neslinin tükenmesi olayı tarafından silinmeden önce, hadrosauridlerde çeşitlilik ve ekolojik üstünlüklerinin doruğuna ulaştılar. Üyeler, yedi kıtanın hepsinden tanınırlar, ancak genellikle Güney Yarımküre'de nadirdirler.

<i>Alamosaurus</i> sauropod dinozor cinsi

Alamosaurus, Geç Kretase'nin Maastrihtiyen çağında Kuzey Amerika'nın güneybatısında yaşamış ve tek türü Alamosaurus sanjuanensis olan, Opisthocoelicaudiinae alt familyasından bir titanozor cinsidir. Omurları ve uzuv kemikleri, onun Argentinosaurus ve Puertasaurus gibi dev sauropodlarla karşılaştırılabilir boyutlara ulaştığını gösteriyor; bu da onu Kuzey Amerika'da yaşamış en büyük dinozor yapıyor. Teksas'ta Kretase-Paleojen sınırının yalnızca birkaç metre altında bulunan genç bir Alamosaurus sanjuanensis'in örnekleri, onu hayatta kalan son kuş olmayan dinozor türlerinden biri hâline getiriyor. Alamosaurus, sauropodların Kuzey Amerika fosil kayıtlarında yaklaşık 30 milyon yıllık yokluğundan sonra Kuzey Amerika'da yaşadığı bilinen tek sauropoddur ve muhtemelen Güney Amerika'dan gelen bir göçmeni temsil etmektedir.

Protathlitis, İspanya, Castellón'daki Erken Kretase (Barremian) yaşlı Arcillas de Morella Formasyonundan bir spinosaurid dinozor cinsidir. Tip ve tek tür, parçalı bir iskeletten bilinen Protathlitis cinctorrensis'tir. Baryonychinae'nin temel bir üyesiydi. Onun keşfi spinosaurin Vallibonavenatrix'inkiyle beraber, İber Yarımadası'nın Erken Kretase döneminde çeşitli spinosaurid topluluklarına sahip olduğunu gösteriyor.