İçeriğe atla

Tazmanya

Koordinatlar: 42°G 147°D / 42°G 147°D / -42; 147
Tazmanya
Tazmanya bayrağı
Bayrak
Tazmanya arması
Arma
Ülke Avustralya
Federasyon1 Ocak 1901
BaşkentHobart
İdare
 • ValiBarbara Baker
 • BaşbakanJeremy Rockliff (Liberal)
Yüzölçümü
 • Toplam90.758 km²
Nüfus
 (2020)
 • Toplam539.590
 • Yoğunluk8.3/km²
Zaman dilimiUTC+10:00 (AZ)
Resmî site
tas.gov.au

Tasmanya[1] ya da Tazmanya, Avustralya'nın güneydoğusunda bulunan bir ada. Avustralya'nın bir eyaleti olup, başkenti Hobart, en büyük ikinci şehri ise Launceston'dur.

Coğrafi konum

Tasman yarım adasında yer alan nadir kaya biçimleri.

Tazmanya, 64.519 km²'lik alanı ile Avustralya'nın en büyük adasıdır. Ancak Avustralya'nın en küçük bölgesi olduğundan, nüfus yoğunluğu azdır. Kuzeyden güneye 296 km, doğudan batıya 315 km uzanır. Çevresindeki küçük adaları da sayacak olursak 68.401 km²'lik bir alanı kapsar. Bass Kanalı ile Avustralya anakarasından ayrılır. Ayrıca kuzey batısındaki King Adası ile kuzeydoğu ucundaki Flinders Adası'nın ortasında kalır. Adada, sıradağlar ile yüksekliği yaklaşık 1.600 m'yi bulan yaylalar ağırlıktadır. En büyük yükseltisi 1.617 m olan Ossa Dağı'dır.

Avustralya'nın güneyinde konuşlanmış Tazmanya güney 40° - 44° paralelleri ile doğu 144° - 149° meridyenleri arasında bulunur. Büyüklüğü aşağı yukarı İrlanda kadar olup sayısı yaklaşık yüzü bulan arşipel tipli Bass Adaları'nın en büyüğüdür.

Ada çok çeşitli ekoloji barındırdığından, yaklaşık dörtte biri UNESCO doğa mirası koruması altındadır. Adanın yaklaşık % 40'ı millî parklardan oluşur. En çok etkileyici olan doğal varlığı Cradle Dağı ve el değmemiş, ulaşımı bile zor olan güneybatı kısmındadır.

Keşif

1642 yılında Hollandalı kâşif Abel Tasman adayı Avrupalılar adına keşfeden kişidir. Tasman, Hollanda Doğu Hint Adaları valisi Anton Van Diemen'ın sponsorluğunda seyahat etmekte olduğundan ada ilk olarak Anthony van Diemen's Land olarak adlandırdı. Daha sonra Van Diemen's Land olarak kısaltılan isim, 1 Ocak 1856'da kaşifinin anısına Tasmanya olarak değiştirildi. Britanya sömürge döneminde işlenen Tasmanya Soykırımı ile Tasmanya yerlilerinin soyu tüketilmiştir.

Faunası

Tasmanya canavarı

Tasmanya şeytanı (Tasmanya canavarı)

Tasmanya canavarı (Sarcophilus harrisii) adaya özgü çokça rastlanan bir hayvandır. Kürkü siyah, yüksekliği 25 cm'dir. Boyuna oranla çok büyük bir kafası, güçlü çenesi ve korkutucu dişleri vardır. İsmini, çok hırçın ve ısırgan ayrıca çok aç gözlü olmasından alır. Avrupalıların gelmesinden önce, keseli hayvanları, yavru hayvanları avlar ya da keseli kurdun artıklarıyla beslenen Tasmanya canavarları, günümüzde ağırlıklı olarak tavuk ya da ev hayvanlarını yakalar ya da çöpleri karıştırıp yiyecek ararlar. Çoğu zaman yiyecek ayrımı yapmazlar. Akrep bile yediklerinde en fazla hıçkırık tutar. (Onlara yaklaşmak tehlikelidir.)

Tasmanya kaplanı

Tasmanya kaplanı (Thylacinus cynocephalus)

Tasmanya Adası, "Thylacine" olarak da bilinen ve artık nesli tükenmiş olan Tasmanya kaplanının anavatanıdır. Daha ziyade vahşi bir köpeğe benzerliğiyle dikkat çeken Thylacine sırtındaki çizgiler sayesinde rahatlıkla fark edilebilir. Avustralya anakıtasında, dingo denilen hayvanlar tarafından yok edilmişlerdir. Çiftçiler tarafından öldürülmeleri, hükûmet tarafından ödüllendirilen avcılar tarafından hesapsızca avlanmaları ve başka ülkelerdeki müzelerde sergilenmek üzere katledilmeleri nedeniyle Tasmanya'da da artık bu türün izleri kalmamıştır. Bilinen son Thylacine de 1936 yılında kafeste ölmüştür. Ondan sonra Tazmanya'da görüldüğü iddia edilmiş ancak şimdiye kadar kanıtlanamamıştır.

Ayrıca bakınız

Resimler

Kaynakça

  1. ^ AnaBritannica (yıl: 1987, cilt: 3, sayfa: 20); Meydan Larousse; Büyük Larousse

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Avustralya</span> Güney Yarımkürede yer alan kıta ülkesi

Avustralya, resmî adıyla Avustralya Milletler Topluluğu, Güney Yarımkürede yer alan bir kıta ülkesidir. Hint Okyanusu ve Büyük Okyanus arasında uzanır. Okyanusya kıtasında bulunur ve kıtanın çok büyük bir bölümünü kaplar. Komşuları Endonezya, Doğu Timor, Papua Yeni Gine, Solomon Adaları, Vanuatu, Yeni Kaledonya ve Yeni Zelanda'dır. Başkenti Canberra, en büyük şehri ise Sidney'dir.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Zelanda</span> Pasifik Okyanusunun güneybatısındaki ada ülkesi

Yeni Zelanda, Güney Büyük Okyanus'ta bir ada ülkesidir. Güney Yarımkürede, Okyanusya'daki Güney Pasifik adaları arasında, Avustralya'nın yaklaşık 2.000 km güneydoğusunda yer almaktadır. Başlıca iki büyük ve 700'den fazla küçük adadan oluşur. Toplamda 268.021 kilometrekarelik bir yüz ölçümüne sahiptir. Bölgedeki tektonik hareketler ve volkanik olaylar nedeniyle Yeni Zelanda birçok yüksek dağa sahiptir. Yeni Zelanda'nın başkenti Wellington ve en büyük şehri Auckland'dır.

<span class="mw-page-title-main">Tasmanya canavarı</span> Keseli Yırtıcı hayvan

Tasmanya canavarı veya Tasmanya şeytanı, bir yırtıcı keseli familyası olan keseli sansargiller'den (Dasyuridae) bir hayvan türü. Bu familyanın şu an yaşayan en büyük temsilcisidir ve Sarcophilus cinsinin tek üyesidir. Ufak bir köpek ebatlarında ama yapılı ve kaslıdır. Şu anda dünyadaki en büyük etobur keselidir.

<span class="mw-page-title-main">Abel Tasman</span> Hollandalı kâşif ve tüccar

Abel Janszoon Tasman Hollandalı denizci, kâşif ve tüccar. 1642 ve 1644 yıllar arasında Hollanda Doğu Hindistan Şirketi adına yaptığı yolculuklar ile bilinir. Yeni Zelanda, Fiji Adaları ve Tasmanya'ya ulaşan ilk Avrupalı kâşiftir.

<span class="mw-page-title-main">Tasman Denizi</span> Deniz

Tasman Denizi, Okyanusya bölgesinde Büyük Okyanus'a bağlı bir deniz. Avustralya ve Yeni Zelanda arasında yaklaşık 2000 km boyunca uzanır. Avustralya'nın doğu eyaletleri olan Yeni Güney Galler, Tasmanya, Queensland ve Victoria eyaletleri Yeni Zelanda'nın batısı ve Yeni Kaledonya'ya kıyıları vardır. Queensland ve Yeni Kaledonya arasındaki boğaz ile Mercan Denizi'nden ayrılır.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Güney Galler</span> Avustralyanın eyaleti

Yeni Güney Galler, Avustralya'nın güneydoğusunda eyalet. Başkenti Sidney. Kuzeyinde Queensland, batısında Güney Avustralya, güneyinde Victoria eyaletleri yer alır. Doğuda Büyük Okyanus'a kıyısı vardır. Avustralya Başkent Bölgesi eyalet içerisinde bir enklav oluşturur. Eyaletin başkenti Sidney'dir ve şehir hem eyaletin hem de Avustralya'nın en kalabalık şehridir. 2019 verilerine göre eyalet nüfusu 8 milyonu aşkın olup, bu nüfusun yaklaşık 5,1 milyonu Büyük Sidney bölgesinde yaşamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Keseliler</span>

Keseliler, memeliler sınıfının bir alt sınıfıdır. Eteneliler ile aralarındaki en önemli fark, yavruların henüz iyi gelişmemiş şekilde çok erken doğup annenin kesesinde gelişmeye devam etmesidir. Bugün Avustralya ve Amerika'da yaklaşık 320 keseli türü yaşamaktadır. Bunlar bütün memelilerin %6'sını oluşturur.

Avustralya yerlileri ya da Avustralya Aborjinleri, Avustralya kıtası yerlilerine verilen ad. Aborjinler, Avustralya'ya Güneydoğu Asya'dan gelmişlerdir. Bir göçebe hayatı sınırları boyunca hareket halinde yaşamışlardır. Avlanırken mızrak ve bumerang, balık avında ise kanolar kullanmışlar, meyve ve sebze toplamışlardır. Yazılı bir dilleri olmamasına rağmen şarkılar yoluyla ağızdan ağza birçok bilgi aktarılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Australidelphia</span>

Australidelphia, keseliler alt sınıfının iki üst takımından birisi. Diğer üst takım Ameridelphia, Chiloé keseli sıçanı dışında bütün Amerika'da yaşayan keselileri içine alırken Australidelphia bütün Avustralya'da, Yeni Gine'de ve civarındaki adalarda yaşayan keselileri içine almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Keseli sansargiller</span>

Keseli sansargiller (Dasyuridae) yırtıcı keseliler (Dasyuromorphia) takımına ait bir keseli familyası. 60 türden oluşan bu familya örneğin keseli sansar, tazmanya canavarı ve keseli fare'yi içermektedir.

<span class="mw-page-title-main">Hobart</span> Avustralyanın Tazmanya eyaletinin başkenti ve en büyük yerleşkesi

Hobart, Avustralya'nın Tazmanya eyaletinin başkenti ve en büyük yerleşkesidir. 1803 yılında kurulmuştur. Hobart, eyaletin güneydoğusunda Derwent Nehri'nin halicinde ve Wellington Dağı (1270 m) yakınlarında kurulmuştur.

<span class="mw-page-title-main">John Franklin</span> Britanyalı gezgin ve kâşif

John Franklin, Britanyalı gezgin, kâşif.

<span class="mw-page-title-main">Tasmanya Soykırımı</span>

Tasmanya Soykırımı, Avustralya kıtasının güneyinde eyalet olarak ona bağlı Tasmanya adasında yaşamış olan ve 48 kabileden oluşan avcı ve toplayıcı Tasmanya yerlilerine karşı 1803-1847 yıllarında Britanyalı yerleşimciler tarafından uygulanan soykırım. 1828-1832 yılları arasında yapılan Kara Savaş, kaydedilen ilk modern soykırım örneğidir. Kara Savaş çatışmaları safkan Tasmanyalıları yok etmeye yönelik bir soykırımdır. Tasmanya olayı Avustralya'daki soykırımın bilinen tek örneğidir. Tasmanya olayları çağdaş Avustralyalılar için «soykırım» (genocide) yerine ondan daha ciddi olan «imha» (') biçiminde görülür. Türkçe kaynaklarda Tasmanya adasındakiler ile Avustralya adasındakiler Aborjin Soykırımı adı altında da ele alınır.

<span class="mw-page-title-main">Macquarie Adası</span> Avustralyada ada

Macquarie Adası, Pasifik Okyanusu'nun güneybatısında Yeni Zelanda ve Antarktika arasında hemen hemen tam ortada yer alan bir adadır. Siyasi olarak 1900 yılından beri Avustralya, Tasmanya'nın bir parçasıdır. 1978 yılında Tasmanya'nın koruma altına alınan bir bölgesi olmuş ve 1997 yılında UNESCO'nun Dünya Mirası listesine alınmıştır. Yıllık yumurtlama dönemlerinde küresel kraliyet pengueni popülasyonunu bu adada bulunur.

Avrupalılar, Avustralya'yı keşfetmeden önce bu adada Aborjinler yaşamaktaydı. Avustralya’yı ilk keşfeden Avrupalı, Hollandalı Willem Janszoon olmuştur. Şubat 1606'da ise Cape York Yarımadası'na iniş yaptı. Aynı yılın Ekim ayında İspanyol bir kâşif olan Luis Vaz de Torres, Torres Straits Adaları'na gemi yolculuğu yapmıştı. 17. yüzyılda 29 farklı Hollandalı navigatör, adanın batı ve güney tarafını keşfetmiş ve buldukları bu kıtaya “New Holland” ismini vermişlerdi. Diğer Avrupalı kâşifler, 1770’e kadar keşif yapmaya çalışmışlar, ta ki James Cook’a kadar. James Cook, Avustralya’nın doğu kısmını keşfetmiş ve o bölgeyi Büyük Britanya’nın kolonisi haline getirmekte önemli bir rol oynamıştır. Günümüzde Sydney olarak bilinen Botany Bay, koloniyi başlattığı yerdir. İlk İngiliz gemileri 1778 yılının Ocak ayında Botany Bay (Sydney)'e gelmiştir. Bu da Avustralya’nın üzerindeki ilk koloni bölgesidir. Bu yüzyılda Büyük Britanya, bölgede başka koloniler kurmak istiyordu ve diğer Avrupalılar da bu konuda hevesliydi. Karşılarında olan Avustralya yerlileri yani Aborjinler, kolonicilere karşı çok güçsüzlerdi ve kolayca yenilgiye uğruyorlardı. Avrupalıların, Avustralya'yı keşfi sonrasında asıl adayı ekolojik ve coğrafi açıdan keşfettiler. Çoğu hayvanı ve ormanı yok ettiler. Bu durumdan en çok yerli olan Aborjinler zarar gördü. Ormanlar yok edildiğinde onların barınağı ve yemek kaynakları da yok oldu. Adada 1778 yılından 1920 yılına kadar küçük çatışmalar yaşandı. Bu çatışmalarda en az 20.000 Aborjin ve 2.000-2.500 arası Avrupalı öldü.

<span class="mw-page-title-main">Bass Boğazı</span> Avustralya ana karasını, Tasmanya Adasından ayıran boğaz

Bass Boğazı, Avustralya'nın Victoria eyaletini, güneydeki Tasmanya Adası'ndan ayıran boğaz.

<span class="mw-page-title-main">Matthew Flinders</span>

Matthew Flinders Birleşik Krallık Kraliyet Donanması albayı, denizcisi ve kartograftır. New Holland'ın ikinci kere çevresinin dolaşıldığı seferi yönetti ve burayı bir kıta olarak tanımlayıp sonradan "Avustralya ya da Terra Australis" olarak adlandırdı. Abel Tasman Avustralya'nın çevresini 1642-43 yılları arasında daha geniş çaplı bir şekilde dolanmış ve kuzey kıyısını 1644'te haritalamıştır.

Truganini, yaygın olarak son safkan Aborjin Tazmanyalı olarak kabul edilen bir kadındır.

<span class="mw-page-title-main">Dromaius novaehollandiae minor</span>

Dromaius novaehollandiae minor ya da yaygın adlandırmasıyla Kral Adası Emusu soyu tükenmiş endemik bir emu alt türüdür. D. n. minor sadece Avusturalya anakarası ile Tasmanya adası arasındaki Bass boğazında bulunan King Island'da yaşamıştır. Genetik olarak en yakın akrabası Tasmanya emusu olarak bilinen soyu tükenmiş D. n. diemenensis alt türüdür. İki grup Tasmanya ve King Island adalarının birbirine bağlı olduğu 14.000 yıl önceki dönemde tek bir popülasyon olarak yaşardı. Adalar ayrıldıktan sonra D. n. minor olarak sınıflandırılan Kral Adası emusu zaman içinde boyut olarak küçülmüş ve ada cüceleşmesine örnek olmuştur. Boyutları açısından D. n. minor, tüm emu alt türleri içerisinde en küçüğüdür ve tüy rengi Avustralya anakarasındaki emulardan çok daha koyuydu.

<span class="mw-page-title-main">Avustralya'daki hükümlüler</span>

1788 ile 1868 yılları arasında Britanya ceza sistemi, Büyük Britanya ve İrlanda'dan yaklaşık 162.000 mahkûmu Avustralya'daki çeşitli ceza kolonilerine nakletti.