İçeriğe atla

Tanakroslar

Tanakroslar
(Koxt’een)
11: Tanakros coğrafyası
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Din

Tanakroslar ya da Tanakros Atabaskları (Tanakrosça Koxt’een «ahali, mahâl sakinleri, meskûn olanlar» ya da Dendeh Shuh {tekil} Dendeey Shuh Iin {çoğul} «Kızılderili»; İngilizceTanacross, Tanacross Athabascans, Tanacross Indians, Transitional Tanana, Copper River Kolchan), Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska coğrafi bölgesindeki Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinin Tanana Nehri'nin orta yukarı kısımlarında taygada yaşayan, sığın avlayan avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, önceleri animist ya da şamanist iken sonradan Hristiyan olan Alaska Atabasklarından Kızılderili halkı. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 200 kişilik etnik nüfustan 50 kadarı anadillerini konuşabiliyor.[1] Adları Tanana Crossing kelimesinden kaynaşma yoluyla türetilmiştir.

Diyalekt ve kabileler

Tanakroslar 2 kabile (regional band) olarak yapılanır ve bunlara paralel olarak da Tanakrosçanın 2 ayrı şivesi bulunur:

  • Healy River-Joseph band — Batıda Aşağı Tananaların Delta-Goodpaster band kabilesiyle, kuzeyde Hanlarla, güneyde Ahtnalarla komşudur. Doğusunda Mansfeld-Kechumstuk band kabilesi yer alır. Bu kabileden Tanakroslar geçmişte Joseph, Healy Lake (Mendees Cheeg), George Lake, Sand Lake yörelerinde dağınık olarak yaşarlardı.
  • Mansfeld-Kechumstuk band — Batıda Healy River-Joseph band kabilesiyle, kuzeyde Hanlarla, güneyde Ahtnalarla komşudur. Doğusunda Yukarı Tananaların Tetlin-Last Tetlin band kabilesi yer alır. Günümüzde Tanacross (Taats’altęy) ve Dot Lake'de (Kelt’aaddh Menn’) yaşayan bu kabileden Tanakroslar geçmişte Ketchumsuk (Saagéscheeg), Mosquito Fork, Lake Mansfield (Dihthâad), Mansfield Hill (Mesiin Tsiitsʼiig), Dot Lake, Robertson River, Tok River, Tanacross, Tok yörelerinde dağınık olarak yaşarlardı.
    • Dihthâad Xtʼeen Iin (Mansfield area people)
    • Yaadóg Xtʼeen Iin (Ketchumstuck people)

Komşuluk

Kuzeydoğuda Hanlarla, batıda Aşağı Tananalarla, güneyde Ahtnalarla, doğuda Yukarı Tananalaryla komşudurlar.[2]

Yerleşimleri

Şirketleşme

Rus Amerikası döneminde ABD'nin Ruslarla birlikte idare ettiği Alaska'yı 1867 yılında Rus İmparatorluğundan satın almasından bu yana 100 yıldır çözülemeyen yerlilerinin (Eskimo ve Kızılderililerin) toprak taleplerini çözmek üzere ABD Kongresinde 18 Aralık 1971 tarihinde başkan Richard Nixon tarafından imzalanarak yürülüğe giren ve ABD tarihinin en büyük toprak talebini karşılayan yasa olan Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası (ANCSA) gereği kurulan Alaska Yerli Bölge Şirketlerinden Doyon, Limited (DOYON) yerli bölge şirketine bağlı 3 köy şirketi Koyukonlara aittir. Köy şirketleri topraklarının yüzey hakkına sahiptir, fakat bölge şirketleri hem köy şirketlerinin hakkına hem de toprakların yeraltı hakkına sahiptir.

Yerli Köy ŞirketiYerleşim
Dot Lake Native CorporationDot Lake
Mendas Cha-ag Native CorporationHealy Lake
Tanacross Inc.Tanacross

Tanana Chiefs Conference adlı kâr amacı gütmeyen konsorsiyumda temsil edilen Yukarı Tanana regional bandları:

  • Dot Lake Village Council, Dot Lake, Mansfeld-Kechumstuk band
  • Healy Lake Traditional Council, Healy Lake, Healy River-Joseph band
  • Tanacross IRA Council, Tanacross, Mansfeld-Kechumstuk band
  • Tok Native Association, Tok, Mansfeld-Kechumstuk band

Kaynakça

  1. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; refAnlcpop isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: )
  2. ^ "The Map of Indigeneous Peoples and Languages of Alaska". 10 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2013. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Na-Dene dilleri</span>

Na-Dene dilleri, Kuzey Amerika'da Na-Dene Kızılderilileri tarafından, ABD, Kanada ve ufak bir kısmı da Meksika’da konuşulan diller ailesidir.

<span class="mw-page-title-main">Tanakrosça</span>

Tanakrosça ya da Tanakros dili, ABD'nin Alaska eyaletinde Tanana ırmağının orta kesimlerinde Tanacross yöresinde yaşayan Tanakroslar tarafından konuşulan Atabask dillerinin Tanana dilleri grubundan yok olmak üzere olan dil. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 200 kişilik nüfustan 50 kadarı anadillerini konuşabiliyor. Tanakros dil sahasının komşuları olarak batısında Aşağı Tananaca kuzeyinde Hanca, güneyinde ise Ahtnaca konuşulur. En yakın akrabası olan Yukarı Tananaca doğusunda konuşulur.

Aşağı Tananaca ya da Aşağı Tanana dili [kendilerince Benhti Kokht’ana Kenaga’; İngilizce Lower Tanana, Tanana, Minto], ABD'nin Alaska eyaletinde içbölgelerdeki Tanana ırmağının (Tthʼituʼ) aşağı kısımlarında Minto (Menhti) ile Nenana yörelerinde yaşayan Aşağı Tananalar tarafından konuşulan Atabask dillerinin Tanana dilleri grubundan yok olma tehlikesindeki Kızılderili dilidir. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 400 kişilik nüfustan 25 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

<span class="mw-page-title-main">Yukarı Tananaca</span>

Yukarı Tananaca ya da Yukarı Tanana dili [kendilerince Neeʼaaneegn, Nee'aaneek; İngilizce Upper Tanana, Nabesna], ABD'nin Alaska eyaletinde Northway, Tetlin ve Tok köylerinde, ayrıca daha az olarak Kanada'da Yukon bölgesinde Beaver Creek yöresinde yaşayan Yukarı Tananalar tarafından konuşulan Atabask dillerinin Tanana dilleri grubundan yok olma tehlikesindeki Kızılderili dilidir. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 300 kişilik nüfustan 55 kadarı anadillerini konuşabiliyor. Yukarı Tanana dil sahasının komşuları olarak kuzeybatısında Tanakrosça kuzeyinde Hanca, güney ve güneybatısında Ahtnaca, doğusunda ise Kanada'da Kuzey Tuçoncası ve Güney Tuçoncası konuşulur. En yakın akrabası diğer Tanana dilleri ile Kuskokvimcedir. Biraz daha uzak olan diğer akrabaları Kanada'da konuşulan Tuçon dilleridir).

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Tuçoncası</span>

Kuzey Tuçoncası ya da Kuzey Tuçon dili, Kanada'da Yukon bölgesinin Mayo, Pelly Crossing, Stewart Crossing, Carmacks ve Beaver Creek yörelerinde Kuzey Tuçonları tarafından konuşulan Atabask dillerinin Tuçon dilleri grubundan bir Kızılderili dilidir. 1995 rakamlarına göre 1000 kişilik nüfustan 200 kişi anadilini konuşabiliyor. En yakın akrabası Güney Tuçoncası olup, diğer akrabaları Tanana dilleri ile Kuskokvimcedir.

<span class="mw-page-title-main">Southeast Fairbanks Census Area</span>

Southeast Fairbanks Census Area, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska coğrafi bölgesinde Kızılderili Alaska Atabasklarınca meskun olan bir sayım bölgesi. Örgütlenmemiş borough olduğu için bir yönetim merkezi de yoktur. En gelişmiş şehri Deltana ile Tok'tur.

<span class="mw-page-title-main">Tanana Chiefs Conference</span>

Tanana Chiefs Conference, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska denen coğrafi bölgesinde Güney Alaska Atabaskları haricindeki 10.000 den fazla bütün Alaska Atabaskları denen yerli kabile üyelerine sağlık, eğitim, istihdam, toplumsal ihtiyaçlar, doğal kaynak proğramları ile aile hizmetleri sunan kâr amacı gütmeyen yerel şirketler birliği (konsorsiyum). Alaska Yerli Bölge Şirketlerinden kâr amaçlı Doyon, Limited'in etki alanındaki 42 köyde 41 geleneksel kabile yapılanmasına göre faaliyet gösterir. Bugün TCC, üye kabilelerin siyasi, ekonomik, yasal ve sosyal savunucu olmuştur. Adını Tanana Nehrinden alır.

<span class="mw-page-title-main">Tanana Nehri</span>

Tanana Nehri, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin doğusunda İç Alaska bölgesinde Alaska Atabasklarının coğrafyasında bulunan ve Yukon Nehrine dökülen bir nehir. Uzunluğu 940 km dir. Adını Koyukoncadan alan nehrin adı daha sonraları dilcilerce Tanana dillerine verilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Alaska Kızılderilileri</span>

Alaska Kızılderilileri, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Alaska eyaletinde yaşayan, Na-Dene dilleri, Haydaca ve Çimşiyan dillerini konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, animist ya da şamanist Kızılderili halkları. Alaska yerlilerinin beş ana kültür grubundan ikisini oluştururlar. Toplam nüfusları yaklaşık 18.550 kişidir ve ancak çok ufak bir kısmı anadillerini konuşabilmektedir. En kalabalık Kızılderili grubu 10.000 kişiyle Tlingitler ilk sıradadır ve onları 2.300 kişiyle Koyukonlar izler.

<span class="mw-page-title-main">Aşağı Tananalar</span>

Aşağı Tananalar ya da Aşağı Tanana Atabaskları, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska coğrafi bölgesindeki Yukon–Koyukuk Census Area sayım bölgesiyle Fairbanks North Star Borough ilçesinde Tanana nehrinin Yukon Nehri'ne döküldüğü aşağı kısımlarında Tanana kasabasından yukarıki mecralarında ve civarında taygada yaşayan, sığın avlayan avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, önceleri animist ya da şamanist iken sonradan Hristiyan olan Alaska Atabasklarından Kızılderili halkı. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 400 kişilik etnik nüfustan 25 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

<span class="mw-page-title-main">Yukarı Tananalar</span>

Yukarı Tananalar ya da Yukarı Tanana Atabaskları, Amerika Birleşik Devletlerine bağlı Alaska eyaletinin İç Alaska coğrafi bölgesindeki Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinin Tanana Nehri'nin yukarı kısımlarında ve Kanada'da Yukon topraklarında Beaver Creek yöresinde taygada yaşayan, sığın avlayan avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, önceleri animist ya da şamanist iken sonradan Hristiyan olan Alaska Atabasklarından Kızılderili halkı. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 300 kişilik etnik nüfustan 55 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

<span class="mw-page-title-main">Tanacross, Alaska</span>

Tanacross — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Tanakroslarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 210.2 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 136 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Tetlin, Alaska</span>

Tetlin — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Yukarı Tananalarca meskun olan bir şehir. Toplam alanı 186.4 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 127 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Northway, Alaska</span>

Northway — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Yukarı Tananalarca meskun olan bir yerleşim. Toplam alanı 54.2 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 71 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Northway Village, Alaska</span>

Northway Village — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Yukarı Tananalarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 7.1 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 98 kişidir. Northway, Alaska ile karıştırmamak gerekir.

<span class="mw-page-title-main">Minto, Alaska</span> ABDnin Alaska eyaletindeki bir yerleşim

Minto — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Yukon-Koyukuk Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Aşağı Tananalarca meskun olan bir yerleşim. Toplam alanı 359.0 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 258 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Dot Lake, Alaska</span>

Dot Lake — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Tanakroslarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 722.9 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 13 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Dot Lake Village, Alaska</span>

Dot Lake Village — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Tanakroslarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 9.4 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 62 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Tok, Alaska</span>

Tok — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Tanakroslarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 342.6 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 1.258 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Healy Lake, Alaska</span>

Healy Lake — Amerika Birleşik Devletleri ne bağlı Alaska eyaletinin Southeast Fairbanks Census Area sayım bölgesinde Alaska Atabasklarından Tanakroslarca meskun olan bir sayım yerleşimi. Toplam alanı 192.5 km² olan yerleşimin nüfusu 2010 yılına göre nüfusu 13 kişidir.