İçeriğe atla

Tahran deklarasyonu

Tahran deklarasyonu veya Nükleer takas antlaşması (17 Mayıs 2010) Türkiye, Brezilya ve İran arasında imzalanan antlaşmadır.

Antlaşma maddeleri

  1. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na bağlılığımızı yineler ve NPT’nin ilgili maddeleri doğrultusunda İran İslam Cumhuriyeti dahil bütün Taraf Ülkeler’e ayrım gösterilmeksizin nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla araştırılması, üretilmesi ve kullanılması (ve zenginleştirme faaliyetleri dahil nükleer yakıt çevrimi) haklarını hatırlatırız.
  2. Olumlu, yapıcı ve çatışmadan uzak, iletişim ve iş birliği dönemine giden bir atmosferi yaratacak bir süreci başlatma fırsatını ele geçirdiğimize yönelik güçlü inancımızı dile getiririz.
  3. Nükleer yakıt takasının farklı alanlarda, özellikle de nükleer enerji santralleri ve araştırma reaktörleri inşaatında iş birliğini başlatmak için uygun bir araç olduğuna inancımızı dile getiririz.
  4. Bu noktaya dayanarak, nükleer yakıt takası, iş birliği ve ülkeler arasında olumlu yapıcı bir hamle için bir başlangıç noktasıdır. Böyle bir hamle barışçıl nükleer faaliyetler alanında olumlu etkileşim ve iş birliğine yol açacak, İran’ın NPT kapsamındaki haklarını ve yükümlülüklerini riske atacak cezalar, faaliyetler ve açıklamalardan kaynaklanacak çatışmaların önlenmesini sağlayacak ve bu çatışmaların yerine geçecektir.
  5. Yukarıdaki maddelere dayanarak, yukarıda bahsedilen nükleer iş birliğini kolaylaştırmak için İran İslam Cumhuriyeti 1,200 kilogram düşük oranda zenginleştirilmiş uranyumunu Türkiye’de depolamayı kabul etmektedir. Düşük oranda zenginleştirilmiş uranyum Türkiye’de saklanmasına rağmen İran’ın malı olmaya devam edecektir. İran ve UAEK, düşük oranda zenginleştirilmiş uranyumun Türkiye’deki korunmasını denetlemek için gözlemciler yerleştirebilir.
  6. İran, bu deklarasyonu takip eden yedi gün içinde UAEK’yi yetkili kanallar aracılığıyla anlaşma konusunda yazılı olarak haberdar edecektir. Viyana Grubu’nun (ABD, Rusya, Fransa ve UAEK) olumlu kararı üzerine, takasın diğer detayları yazılı bir anlaşma ile ve İran ile kendisine Tahran Nükleer Araştırma Reaktörü için gerekli olan 120 kg yakıtı iletmeye yönelik özel taahhüt vermiş Viyana Grubu arasında yapılacak bir anlaşmayla netleştirilecektir.
  7. Viyana Grubu bu koşula bağlı olduğunu taahhüt ederse iki taraf da altıncı maddede belirtilen anlaşmanın uygulanması için taahhütte bulunacaktır. İran İslam Cumhuriyeti bir ay içinde elindeki 1,200 kilogramlık uranyumu vermeye hazır olduğunu belirtmiştir. Aynı anlaşmanın koşulları gereğince Viyana Grubu da bir yılı aşmayacak bir süre içerisinde Tahran’daki Nükleer Araştırma Reaktörü’ne 120 kilogramlık yakıt sağlamalıdır.
  8. Bu Deklarasyon’un şartları yerine getirilmediği takdirde Türkiye, İran’ın isteği üzerine İran’a ait düşük oranda zenginleştirilmiş uranyumu hızlı ve kayıtsız şartsız şekilde İran’a geri verecektir.
  9. İran İslam Cumhuriyeti’nin, geçmişte olduğu gibi 5+1 ülkeleriyle, bu ülkelerin tekliflerinin ortak noktalarına göre ortak taahhütlerine dayalı ortak kaygılarla ilgili görüşmelere devam etme kararını memnuniyetle karşılıyoruz.
  10. Türkiye ve Brezilya, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) bağlılığını ve anlaşmaya taraf ülkelerin nükleer haklarının hayata geçirilmesinde izlediği yapıcı rolü takdirle karşılamıştır. Aynı şekilde İran İslam Cumhuriyeti de, dost ülkeler Türkiye ve Brezilya’nın İran'ın nükleer haklarının gerçekleştirilmesini sağlayacak atmosferin yaratılmasındaki yapıcı çabalarını takdirle karşılamıştır.

Manuçehr Muttaki, İran İslam Cumhuriyeti dışişleri bakanı.

Ahmet Davutoğlu, Türkiye Cumhuriyeti dışişleri bakanı.

Celso Amorim, Brezilya Federal Cumhuriyeti dış ilişkiler bakanı.

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Nükleer enerji</span> atomun çekirdeğinden elde edilen enerji türü

Nükleer enerji, atomun çekirdeğinden elde edilen bir enerji türüdür. Kütlenin enerjiye dönüşümünü ifade eden, Albert Einstein'a ait olan E=mc² formülü ile ilişkilidir.

<span class="mw-page-title-main">Tahran</span> İranın başkenti

Tahran, İran'ın başkenti, Tahran Eyaleti'nin merkezi ve 18 milyonu aşan metropol nüfusuyla İran'ın en büyük kentidir. Hazar Denizine yaklaşık 100 km uzaklıkta, Elburz Dağlarının güney yamaçlarında bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Sadabat Paktı</span> 8 Temmuz 1937de Tahranda Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan saldırmazlık paktı

Sadabat Paktı; Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında, 8 Temmuz 1937 tarihinde Tahran'da Sadabat Sarayı'nda imzalanan dörtlü saldırmazlık paktı.

<span class="mw-page-title-main">İran'ın nükleer programı</span>

İran'ın nükleer enerji elde etmek için başlattığını söylediği, ancak başta ABD olmak üzere bazı ülkelerin nükleer silah üretmek için başladığını iddia ettiği proje.

<span class="mw-page-title-main">Nükleer enerji santrali</span> Nükleer reaktör yardımıyla elde edilen enerjiyi dağıtan merkez

Nükleer santral (NPP) veya atom santrali (APS), ısı kaynağının nükleer reaktör olduğu termik santraldir. Termik santrallerde tipik olduğu gibi, ısı, elektrik üreten jeneratöre bağlı buhar türbinini çalıştıran buhar üretmek için kullanılır. Eylül 2023 itibarıyla Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, dünya çapında 32 ülkede faaliyette olan 410 nükleer santral ve inşa halinde olan 57 nükleer santral olduğunu bildirdi.

<span class="mw-page-title-main">Radyoaktif atık</span> İstenmeyen veya kullanılamayan radyoaktif maddeler

Radyoaktif atıklar, serbestleştirme sınırlarının üzerinde aktivite konsantrasyonu içeren ve bir daha kullanılması düşünülmeyen nükleer ve radyoaktif maddeler ile radyoaktif madde bulaşmış ya da radyoaktif olmuş yapı, sistem, bileşen ve malzemelerdir.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Kore nükleer tartışmasının yakın tarihçesi</span>

Aşağıda Kuzey Kore'nin nükleer silah gelişimi ile alakalı bir kronoloji verilmiştir. Beş ülke - Amerika Birleşik Devletleri, Güney Kore, Rusya, Çin ve Japonya, Piyongyang yönetimine nükleer silah gelişimi yönündeki hırsından vazgeçmesi için baskılarını artırmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">İran-Türkiye ilişkileri</span> ikili ilişkiler

Türkiye-İran ilişkileri Türkiye Cumhuriyeti'nin İran ile süregelen uluslararası politikaları içerir.

<span class="mw-page-title-main">Amerika Birleşik Devletleri-İran ilişkileri</span> Politik ilişki

İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki siyasi ilişkiler 1800'lerin ortasında başladı, ancak II. Dünya Savaşı sonrasındaki Soğuk Savaş dönemine ve Basra Körfezi'nden petrol ihracatının başlamasına kadar çok az bir önem ve gerginlik taşıdı. Bu tarihten itibaren Şah Muhammed Rıza Pehlevi ile yakın birer müttefik olmaktan 1979'daki İran devrimi sonrası açık düşmanlık sergilemeye kadar varan dramatik bir tablo sergilediler. Günümüzde yönetim değişikliği ve Ruhani'nin gelişiyle ilişkiler yumuşamaya başladı.

<span class="mw-page-title-main">Tahran Üniversitesi</span>

Tahran Üniversitesi, Tahran'da kurulu olan üniversite kısaltılmış olarak U.T. adıyla tanınır ve İran'ın en büyük ve en eski üniversitesidir. Aynı şekilde üniversitenin kütüphanesi de ülkenin en büyük kütüphanesi olma özelliğine sahiptir. İran'da Ana üniversite lakabıyla bilinir. Üniversitede sık sık önemli seminerler verilir. Bu sebeple ülkenin en prestijli üniversitesi olarak görülmektedir ve Üniversite Giriş Sınavında en yüksek puanlarla öğrenci kabul etmektedir. Üniversite dünyanın dört bir yanından da öğrenci kabul etmekte ve ülkede olan tüm olumsuzluklar ve engelleyici ajanlara rağmen üniversitenin geniş kapsamlı araştırmaları da dünya çapında ünlü.

<span class="mw-page-title-main">Akkuyu Nükleer Güç Santrali</span> Türkiyede inşa edilen nükleer enerji santrali

Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Türkiye'nin yapımı devam eden ilk nükleer enerji santralidir. İdari olarak Mersin ilinin Gülnar ilçesine bağlı, en yakın yerleşim merkezi Büyükeceli beldesi olan sahada inşa edilmektedir. 27 Nisan 2023'te yakıt çubukları getirilmiş ve yapı nükleer tesis olarak anılmaya başlanmıştır. İlk reaktördeki elektriğin 2025 dolaylarında üretilmesi beklenmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Nükleer denizaltı</span> bir nükleer reaktör tarafından güç sağlanmış olan denizaltı

Nükleer denizaltı, bir nükleer reaktör tarafından güç sağlanmış olan denizaltıdır. Nükleer denizaltının performans avantajları, geleneksel denizaltılara göre dikkate değerdir: nükleer güç, tamamen havadan bağımsız olduğu için geleneksel denizaltılarda gerekli duyulduğu gibi, denizaltının sıklıkla yüzeye çıkma ihtiyacından kurtarır; bir nükleer reaktör tarafından üretilen büyük miktardaki güç, nükleer denizaltıların yüksek hızda, uzun süre kullanılmasına olanak tanır; ve varış noktalarında sadece yiyecek gibi tüketilir malların depolanması gerekir. Yeni nesil nükleer denizaltılar 25 yıllık ömrü boyunca asla yeniden doldurulma ihtiyacı duymaz. Diğer yandan geleneksel denizaltılarda, elektrik akülerinde depolanan sınırlı güç, en gelişmiş geleneksel denizaltı bile düşük hızda sadece birkaç gün, en yüksek hızda ise sadece birkaç saat denizin altında kalabilir anlamına gelir. Havasız güç sağlamadaki son geliştirmeler bu dezavantajı biraz azaltmıştır. Nükleer teknolojinin yüksek gideri, pek az ülkenin nükleer denizaltılara sahip olabileceği anlamına gelir.

<span class="mw-page-title-main">Kazatomprom</span>

Kazatomprom (Tr: Kazakistan Ulusal Atom Kuruluşu Kz: Қазақстанның ұлттық атом компаниясы), Kazakistan Cumhuriyeti devletine ait nükleer yakıt ve enerji şirketidir. Enerji ve yakıt elde etmek amacıyla Uranyum, Berilyum,Tantal ve Niobyum gibi elementlerin ve ender bulunan metallerin arama ve üretimi gibi etkinliklerde bulunur. Nükleer enerji üretimi için yakıt hammaddesi ihraç eder. Kazatomprom, 1997 yılında kurulmuş olup, merkezi Kazakistan Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile Kazakistan Astana'da yer almaktadır ve Ulusal Refah Fonu "Samruk-Kazına"'nın bir girişimidir. 2010'dan beri Kazatomprom, doğal uranyum üretiminde dünya lideridir.

<span class="mw-page-title-main">Kozloduy Nükleer Enerji Santrali</span>

Kozloduy Nükleer Enerji Santrali Romanya sınırına yakın, Tuna nehrinin bulunduğu bir şehir olan Kozloduy'un 5 kilometre (3,1 mi) doğusunda, Sofya'nın 200 kilometre (120 mi) kuzeyinde konumlanmış Bulgaristan'daki bir nükleer enerji santralidir. Bölgedeki en büyük ve ülkedeki tek nükleer enerji santralidir. İlk reaktörün inşası 6 Nisan 1970'te başladı.

<span class="mw-page-title-main">Sinop Nükleer Güç Santrali</span>

Sinop Nükleer Güç Santrali, Sinop ilinin merkeze bağlı Abalı köyünde Karadeniz kıyısında kurulması planlanan nükleer enerji santrali. Türkiye'nin Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nden sonra projelendirilen ikinci nükleer santraliydi. 27 Haziran 2019'da yayınlanan mülakatta başlangıçtaki maliyet tahminlerinin ikiye katlanması üzerine durduruldu. Eylül 2022'de yapılan açıklamada santral projesi konusunda Rusya ile görüşüldüğü duyuruldu. Ocak 2023'te Güney Koreli KEPCO yetkilileri santral için teklif sundu.

IV. Nesil III. Nesil reaktörlerin halefi olarak tasarlanan nükleer reaktör tasarımlarıdır. Birinci nesil sistemlerin çoğu kullanımdan kaldırıldığı için dünya çapında faaliyette olan reaktörlerin çoğu ikinci ve 3 nesil sistemlerdir. Generation IV International Forum, IV. nesil reaktörlerin gelişimini koordine eden uluslararası bir organizasyondur. V. Nesil reaktörler tamamen teoriktir ve henüz uygulanabilir olarak görülmemektedir.

<span class="mw-page-title-main">Sıvı florür toryum reaktörü</span>

Sıvı florür toryum reaktörü, bir tür erimiş tuz reaktörüdür. LFTR, yakıt için florür esaslı, erimiş, sıvı tuzlu toryum yakıt çevrimini kullanır.

Bir nükleer yakıt bankası, nükleer reaktörlerini beslemek için yedek bir LEU kaynağına ihtiyaç duyan ülkeler için düşük zenginleştirilmiş uranyum (LEU) rezervidir. Zenginleştirme teknolojisine sahip olan ülkeler, zenginleştirilmiş yakıtı, zenginleştirme teknolojisine sahip olmayan ülkelerin güç reaktörleri için yakıt elde edeceği bir "bankaya" bağışlayacaklardır.

<span class="mw-page-title-main">Krško Nükleer Santrali</span>

Krško Nükleer Santrali Slovenya'nın Krško Belediyesine bağlı Vrbina ilçesinde bulunmaktadır. Santral 2 Ekim 1981'de elektrik şebekesine bağlandı ve 15 Ocak 1983'te ticari olarak işletmeye açıldı. O zamanlar Yugoslavya'nın bir parçası olan Slovenya ve Hırvatistan'ın ortak girişimi olarak inşa edildi.

<span class="mw-page-title-main">Toryum bazlı nükleer enerji</span>

Toryum bazlı nükleer enerji üretimi, verimli öncül element toryumdan üretilen izotop uranyum-233'ün nükleer bölünmesiyle beslenir. Bir toryum yakıt çevrimi, toryum bolluğu, üstün fiziksel ve nükleer yakıt özellikleri ve azaltılmış nükleer atık üretimi dahiluranyum yakıt çevrimine göre çeşitli potansiyel avantajlar sunabilir. Toryum yakıtının bir avantajı, düşük silahlanma potansiyelidir; büyük ölçüde toryum reaktörlerinde tüketilen uranyum-233/ 232 ve plütonyum-238 izotoplarını silah haline getirmek zordur.