İçeriğe atla

Tacikistan Komünist Partisi

Tacikistan Komünist Partisi
KısaltmaXKT (HKT)
Kuruluş tarihi1918
Yeniden kuruluş 1991
İdeolojiMarksizm-Leninizm
Siyasi pozisyonAşırı sol

Tacikistan Komünist Partisi (Tacikçe: Ҳизби Коммунистӣи Тоҷикистон/Hizbi Kommunisti Tacikistan) - Tacikistan'da 1918 yılında kurulan ve 1991 yılında yeniden teşkilatlanan Marksist-Leninist ideolojide siyasi parti.[1] Sovyetler Birliği Tacikistan Komünist Partisi'nin halefi niteliğindedir. Eski Sovyet ülkelerindeki Komünist Partilerin 1993 yılında Rusya'da Oleg Shenin önderliğinde kurduğu Komünist Partiler Birliği'ne bağlıdır.

Tarihçe

1905 Devrimi sırasında Tacikistan'da ilk sosyal demokrat gruplar faaliyet göstermeye başladı. Komünist Parti ise Kasım 1918'de kurulan Buhara Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin yerel yönetimlerinden biri olarak 1920 yılında Tacikistan'da resmi bir nitelik kazandı. 6 Aralık 1924'te SBKP Merkez Komitesi Asya Bürosu, Buhara yerine Özbekistan Komünist Partisi adıyla yeni bir teşkilatlanma yoluna gitti ve Tacikistan'daki siyasi örgütlenme de bu teşkilata bağlandı. Ekim 1927'de ise bölgesel nitelikte olan bu teşkilatlanma Tacikistan Komünist Partisi adıyla Tacikistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin resmi yönetici partisi haline geldi.

1941-45 yıllarında II.Dünya Savaşı sırasında parti üyelerinin % 50'sini oluşturan 17.024 kişi Nazilere karşı mücadele için cepheye gitti. 1975 yılında 94 bin üyesi olan partinin 1 Ocak 1990 itibarıyla üye sayısı 127.000 oldu.

24 Kasım 1991'de Tacikistan Komünist Partisi eski genel sekreteri R.Nabiyev Tacikistan Cumhuriyeti'nin ilk başkanı seçildi. Ancak bu değişim sürecinde Tacikistan Komünist Partisi, Belarus Komünist Partisi ile birlikte Sovyetler Birliği'nin tüm cumhuriyetlerindeki partiler arasında çözülmeden ve kapatılmadan yeniden teşkilatlanan iki siyasi partiden biri oldu. Hatta Eylül 1991'de partinin olağanüstü kongresinde kabul edilen yönetmelikte Marksizm-Leninizm ve proletarya enternasyonali yeniden partinin temel politikası olarak kabul edildi ancak parti resmi adını Sosyalist Parti olarak değiştirdi. Mart 1992'de ise yeniden Komünist Parti adını aldı.

1991 yılından 2016 yılına kadar partinin genel başkanlığını Şodi Şabdolov yaptı. Parti, 1997 yılında sona eren iç savaş süresince silahlı dinci teröristlere karşı hükûmeti destekledi. Ancak 2010 yılından itibaren Devlet Başkanı Emomali Rahmonov ile anlaşmazlığa düşen parti, hükûmetin yaptırımları ve Sovyet mirasına yönelik saldırısı ile güç kaybetti.

Seçimler

1995 yılında yapılan seçimlerde meclisteki 181 milletvekilinden 60'ı Tacikistan Komünist Partisi'nden seçildi. Bu dönemde en güçlü siyasi örgütlenme olarak varlığını sürdürdü. Seçim sisteminde ve yasama organlarında yapılan düzenlemelerle mecliste temsil edilecek milletvekili sayısı 63'e düşürüldü ve bu düzenlemelerin ardından 2000 yılında yapılan ilk seçimlerde Tacikistan Komünist Partisi 63 sandalyeden 13'ünü kazanabildi. 2005 yılında % 20,6 oy almasına rağmen sadece 4 milletvekili çıkarabildi.

Parlamento seçimleri

Seçimler Oy % Sandalye +/–
1995
60 / 181
Sabit
2000
13 / 63
azalış 47
2005 533,066 20.6
4 / 63
azalış 9
2010 229,080 7.0
2 / 63
azalış 2
2015 2.2
2 / 63
Sabit
2020 3.1
2 / 63
Sabit

Kaynakça

  1. ^ "Энциклопедия Кольера". 6 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Georgi Dimitrov</span> Bulgar siyasetçi (1882-1949)

Georgi Dimitrov Mihaylov veya bilinen adıyla Georgi Mihayloviç Dimitrov, Bulgaristan'da sosyalist yönetimin kurucusu ve ilk başbakanı olan Bulgar siyasetçidir.

<span class="mw-page-title-main">Tacikistan</span> Orta Asyada denize kıyısı olmayan bir ülke

Tacikistan, resmî adıyla Tacikistan Cumhuriyeti, 143.100 km2 yüzölçümü ve 9.537.645 kişilik tahmini nüfusu ile Orta Asya'da denize çıkışı olmayan bir ülkedir. Komşuları güneyde Afganistan, batıda Özbekistan, kuzeyde Kırgızistan ve doğuda Çin'dir. Resmî dil, en büyük etnik grup olan Tacikler'in anadili olan Tacikçe'dir. Tacik halkının geleneksel anavatanları, günümüz Tacikistan'ının yanı sıra Afganistan ve Özbekistan'ın bazı kısımlarını içerir. Ülke başkanlık sistemiyle yönetilmekte olup, seküler bir yapıya sahiptir. Başkent ve en büyük şehir Duşanbe'dir.

<span class="mw-page-title-main">Komünist parti</span> işçi sınıfının önderliğinde üretim araçlarının mülkiyetinin kolektifleştirilmesini hedefleyen siyasi parti

Komünist parti, işçi sınıfının önderliğinde üretim araçlarının mülkiyetinin kolektifleştirilmesini hedefleyen ve tüm dünyada herkesten yeteneğine göre, herkese ihtiyacı kadar ilkesi doğrultusunda sınıfsız, sınırsız ve sömürüsüz bir dünya kurmayı amaçlayan yasal veya yasa dışı olarak örgütlenen, silahlı kanadı da bulunabilen siyasi parti.

<span class="mw-page-title-main">Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span> Sovyetler Birliğine bağlı özerk devlet

Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, diğer ismiyle Özbekistan SSC, 1917 Ekim Devrimi ile kurulan Sovyetler Birliği'ni oluşturan 15 cumhuriyetten biriydi. Cumhuriyet, 1924 yılında kuruldu. 1991 yılında Özbekistan Cumhuriyeti adıyla bağımsızlığını ilan ederek Sovyetler Birliği'nden ayrıldı.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye Komünist Partisi (2001)</span> Türkiyede bir siyasi parti

Türkiye Komünist Partisi, 11 Kasım 2001 tarihinde kurulan ve Türkiye'de faaliyet gösteren siyasi partidir. Parti tüzüğüne göre resmî kısaltması "TKP" şeklindedir. Simgesi çarkla çevrelenmiş çekiç ve üstünde bulunan yıldızdır. Genel Sekreteri Kemal Okuyan'dır. Ancak kolektif liderlik ilkesi gereği en yetkili karar organı parti kongresinde seçilen Merkezi Komite'dir.

<span class="mw-page-title-main">Sovyetler Birliği Komünist Partisi</span> Sovyetler Birliğini yöneten parti

Sovyetler Birliği Komünist Partisi, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin Bolşevik kanadınca kurulan ve 1917 Büyük Ekim Sosyalist Devrimi'nden sonra 1991 yılına dek Sovyetler Birliği'ni yöneten parti. Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi olarak iktidara gelen parti 1918 yılında Komünist Parti adını aldı.

<span class="mw-page-title-main">Moldova Komünist Partisi</span>

Moldova Komünist Partisi Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne katılmadan önceki Moldova'nın siyasi partisi. Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde 1941 yılında kurulan parti, 1944 yılında Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne katıldı. Parti, Ağustos 1991'de Moldova'nın bağımsızlığını ilan etmesinin ardından ülkede yasaklandı.

<span class="mw-page-title-main">Almanya Komünist Partisi</span>

Almanya Komünist Partisi, 1918-1933 yılları arasında önde gelen Alman siyasi parti. KPD, 1918'in sonunda Spartakusbund'un daha küçük radikal sol gruplarla birleşmesinden ortaya çıktı. Bu birleşmenin amacı, Almanya'da komünizmin hakim rejim hâline getirilmesiydi. 30 Aralık 1918'den 1 Ocak 1919'a kadar aşırı solcuların hakim olduğu kurucu parti kongresi, partinin Alman Ulusal Meclisi seçimlerine katılmasını reddetti. 1919'daki ocak ayaklanmasının ardından rejim güçleri, önce KPD liderleri Karl Liebknecht ve Rosa Luxemburg'u, kısa bir süre sonra da kurucu üye Leo Jogiches'i öldürdü. Aralık 1920'de KPD, Almanya Bağımsız Sosyal Demokrat Partisi' nin sol çoğunluğuyla birleşti ve geçici olarak Birleşik KPD adını aldı. KPD, kuruluşundan itibaren SPD'nin devrimci alternatifi olarak görüldü. Weimar Cumhuriyeti döneminde sosyalist üretim koşulları ve Sovyetler Birliği'ni model alan bir proletarya diktatörlüğünü savundu. Parlamentarizm ve demokrasi hakkındaki görüşleri, “burjuva demokrasisini” parti liderliğinde bir sosyalist konsey cumhuriyeti ile değiştirmek istedikleri için bölünmüştü, ancak yine de seçimlere katıldılar. 1919'dan itibaren Lenin'in ve daha sonra Stalin'in egemen olduğu Komünist Enternasyonal'in bir üyesiydi. KPD, işçi hareketinde sosyal demokrasiye karşı mücadele etmek için, 1928'den itibaren SPD'yi sosyal faşist ve baş düşman ilan ederek Nasyonal Sosyalizm'e karşı ortak bir mücadeleyi engelledi. 1929'dan itibaren KPD, otoriterleşti. Parti, Stalin ve Ernst Thälmann etrafında giderek bir şahıs kültü hâline geldi.

<span class="mw-page-title-main">Komsomol</span> Sovyetler Birliği Komünist Partisinin gençlik yapılanması

Komsomol (Rusça: Комсомол, tam ad: Всесоюзный Ленинский Коммунистический союз молодёжи /

Himmet Partisi, Himmet Sosyal-Demokrat Müslüman Teşkilatı veya kısaca Himmet, Azerbaycan'ın ve tüm İslam Dünyasının ilk sosyal demokrat nitelikteki siyasi partisi. Sol kanadı 1920 yılında Bakü'deki komünist Adalet Fırkasıyla birleşerek, Azerbaycan Komünist Partisi'ni kurdu. Himmet Gazetesi adında yayın organları vardı.

<span class="mw-page-title-main">Mihail Suslov</span> Sovyet siyasetçi

Mihail Andreyeviç Suslov Sovyet devlet adamı. Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi üyesi (1947-1982). 1965'te Brejnev döneminde Sovyetler Birliği Komünist Partisi ikinci sekreteri oldu. Stalin döneminden ölümüne kadar partinin en önemli ideoloğu olarak görev yaptı. Stalin ve Hruşçov dönemlerinde etkili olmakla birlikte özellikle Brejnev döneminde siyasi otoritesi arttı.

<span class="mw-page-title-main">Kazakistan Komünist Partisi</span> Kazakistanda siyasî parti

Kazakistan Komünist Partisi Kazakistan Cumhuriyeti'nde eski Komünist Parti. Sovyet dönemi Kazakistan Komünist Partisi'nin halefi niteliğindedir. 1999 yılındaki genel seçimlerde % 17.7 oranında oy alarak Kazakistan meclisindeki en güçlü ikinci parti olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Viktor Tyulkin</span>

Victor Arkadeviç Tyulkin - - Sovyet ve Rus politikacı. Rusya Komünist İşçi Partisi birinci sekreteri. ROT-FRONT Merkez Komite Sekreteri. 2003-2007 yılları arasında Duma meclis başkan yardımcısı.

<span class="mw-page-title-main">Miha Marinko</span> Sloven partizan, eski Slovenya Sosyalist Cumhuriyeti başbakanı

Miha Marinko, Sloven partizan, eski Slovenya Sosyalist Cumhuriyeti başbakanı. Günümüzde Slovenya'da ulusal kahraman olarak anılmaktadır.

Buhara Komünist Partisi, 1918 yılında Rus İmparatorluğu'na bağlı olan Buhara şehrinde kurulan siyasi parti. Cedidizm (terakkiperver) hareketinden yola çıkarak, N. Husainovym, A. Aliyev, N. Kurbanovym, A. Turaevym ve arkadaşlarının öncülüğünde kurulmuştur. Başlangıçta bolşeviklere karşı bir hareket iken, bir süre sonra Sovyet sistemine dahil olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Mir Beşir Kasımov</span>

Mir Beşir Kasımov, Sovyet Azeri siyasetçi, devrimci. Neriman Nerimanov'un ürettiği siyasetin takipçilerinden biri olan Kasımov Azerbaycan'da ulusal komünizm politikasının uygulayıcısı olarak da bilinir. İki kez Lenin Nişanı ödülünü almıştır.

<span class="mw-page-title-main">Mirza Davud Hüseynov</span> Azerbaycanlı politikacı (1894-1938)

Mirzə Davud Hüseyinov — Azerbaycan Devrim Komitesi Başkan Yardımcısı, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin 1921 Mayıs-Aralık tarihleri arasında Dış İşleri Bakanı, 1925 yılı içinde Maliye Bakanı. Ayrıca Yüksek İktisat Şûrası Başkanlığı, Transkafkasya SFSC XKS Başkan Yardımcılığı, Transkafkasya SFSC Halk Maliye Komiserliği, Tacikistan Komünist Partisi Merkez Komite Birinci Kâtipliği (1930-1933) görevlerinde de bulunmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Sovyetler Birliği Kuruluş Antlaşması</span> Sovyetler Birliğinin kurulduğu 1922 tarihli belge

Sovyetler Birliği Kuruluş Antlaşması, genellikle Sovyetler Birliği olarak bilinen Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) resmi olarak kurulduğu anlaşmadır. De jure birkaç Sovyet cumhuriyetinin birliğini yasalaştırdı ve yeni bir merkezileştirilmiş federal hükûmet kurdu burada anahtar işlevler Moskova'da merkezileştirildi.

<span class="mw-page-title-main">Georgi Pyatakov</span>

Georgiy Pyatakov, Rus Devrimi sırasında faaliyet gösteren Bolşevik devrimci lider, komünist politikacı. Büyük Temizlik döneminde anti-sovyet eylemleri olduğu iddiasıyla idam edilmiştir.

Tacikistan Sosyalist Partisi, Tacikistan'da sol ideolojide yasal bir parti. Tacikistan yasama meclisi olan 'Maclisi Oli'de temsil edilen beş siyasi partiden biridir.