İçeriğe atla

Türkiye'nin illeri

Türkiye'nin başkenti Ankara

Anadolu yarımadası ile Trakya toprakları üzerine kurulan Türkiye'nin, 81 ili vardır. İller, Türkiye'nin en büyük idari bölümleridir. Bu seksen bir il, dokuz yüz yetmiş üç ilçeye[1] bölünmüştür. Bu ilçeler, en küçük idari birim olan mahalle ve köyleri içinde barındırır. İllerde yönetme ve yürütme görevi, içişleri bakanı tarafından önerilen ve bakanlar kurulunun onayından sonra cumhurbaşkanı tarafından atanan valiler tarafından yerine getirilir.

Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışı ve 29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti'nin resmen kuruluşundan sonra idari sistemde değişikliklere gidildi. İki yıl sonra Ardahan, Beyoğlu, Çatalca, Dersim, Ergani, Gelibolu, Genç, Kozan, Oltu, Muş, Siverek ve Üsküdar illeri ilçeye dönüştürüldü.[2][3] 1927'de ise Doğubayazıt ilçeye dönüştürüldü ve Ağrı'ya bağlandı.[4] 1929'da Muş tekrar il oldu, Bitlis ilçe hâline getirildi.[2] Dört yıl sonra Aksaray, Cebelibereket, Hakkâri ve Şebinkarahisar'ın ilçe olması, Mersin ile Silifke'nin birleştirilip İçel[B] adında yeni bir ilin oluşturulmasıyla ve Artvin ile Rize'nin birleştirilip Çoruh adında yeni bir ilin oluşturulmasıyla sayı elli altıya düştü.[2] 1936'da Rize, Tunceli ve Hakkâri tekrar il oldu, yine aynı yıl Dersim'in adı Tunceli olarak değiştirildi; 1939'da Hatay Devleti, Türkiye'ye bağlanarak il oldu.[2][5] 1953'te, Uşak'ın il, Kırşehir'in ilçe olması kararlaştırıldı, 1954'te Adıyaman, Nevşehir ve Sakarya il statüsü kazandı.[2] 1956'da Çoruh ilinin ismi Artvin olarak değiştirildi, 1957'de Kırşehir'in il statüsü geri verildi.[2] Bu yıldan sonra otuz iki yıl boyunca il sayısında herhangi bir değişiklik olmadı.[2] 1989'da Aksaray,[6] Bayburt,[6] Karaman[6] ve Kırıkkale;[6] 1990'da Batman[7] ve Şırnak;[7] 1991'de Bartın;[8] 1992'de Ardahan[9] ve Iğdır;[9] 1995'te Yalova,[10] Karabük[10] ve Kilis;[10] 1996'da Osmaniye,[11] ve 1999'da Düzce il oldu.[12][13]

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, Türkiye'nin nüfusu 2019 yılı itibarıyla 83 milyon kişiye ulaştı.[14] Bu rakamın 77 milyonunu il ve ilçe merkezlerinde yaşayanlar oluşturdu.[14] Ülkedeki en fazla nüfusu barındıran il İstanbul, en az nüfusu barındıran il Bayburt'tur.[14] Ayrıca en büyük yüzölçümüne sahip il Konya, en küçük yüzölçümüne sahip il Yalova'dır.[15] Merkezi İzmit olan Kocaeli ili, merkezi Adapazarı olan Sakarya ili ve merkezi Antakya olan Hatay ili dışında büyükşehir olmayan tüm illerin merkez ilçelerinin adı, il ile aynı adı taşır.

İller

Renkler
  Başkent ve büyükşehir
  Büyükşehir
Türkiye'nin illeri listesi
Ad Alan (km²)[15]Nüfus (2021)[16]NY kişi/km²Plaka kodu Telefon kodu Vali
Adana13.844 2.263.373 161,65 01 322 Yavuz Selim Köşger
Adıyaman7.337 632.148 85,38 02 416 Osman Varol
Afyonkarahisar14.016 744.179 52,04 03 272 Kübra Güran Yiğitbaşı
Ağrı11.099 524.644 48,31 04 472 Mustafa Koç
Aksaray7.659 429.069 54,36 68 382 Hamza Aydoğdu
Amasya5.628 335.331 60,02 05 358 Yılmaz Doruk
Ankara25.632 5.747.325 220 06 312 Vasip Şahin
Antalya20.177 2.619.832 124,48 07 242 Hulusi Şahin
Ardahan4.934 94.932 19,72 75 478 Hayrettin Çiçek
Artvin7.393 169.543 23,11 08 466 Cengiz Ünsal
Aydın8.116 1.134.031 136,88 09 256 Yakup Canbolat
Balıkesir14.583 1.250.610 84,25 10 266 İsmail Ustaoğlu
Bartın2.330 201.711 85,08 74 378 Nurtaç Arslan
Batman4.477 626.319 135,95 72 488 Ekrem Canalp
Bayburt3.746 85.042 22,64 69 458 Mustafa Eldivan
Bilecik4.179 228.334 52,50 11 228 Şefik Aygöl
Bingöl8.004 283.112 34,95 12 426 Ahmet Hamdi Usta
Bitlis8.294 352.277 41,97 13 434 Erol Karaömeroğlu
Bolu8.313 320.014 38,02 14 374 Erkan Kılıç
Burdur7.175 273.716 37,74 15 248 Türker Öksüz
Bursa10.813 3.147.818 282,63 16 224 Mahmut Demirtaş
Çanakkale9.817 557.276 55,22 17 286 İlhami Aktaş
Çankırı7.542 196.515 25,95 18 376 Mustafa Fırat Taşolar
Çorum12.428 526.282 42,71 19 364 Zülkif Dağlı
Denizli12.134 1.051.056 85,47 20 258 Ömer Faruk Coşkun
Diyarbakır15.168 1.791.373 115,79 21 412 Ali İhsan Su
Düzce2.492 400.976 157,36 81 380 Selçuk Aslan
Edirne6.145 412.115 67,35 22 284 Yunus Sezer
Elazığ9.383 588.088 62,99 23 424 Ömer Toraman
Erzincan11.815 237.351 19,86 24 446 Hamza Aydoğdu
Erzurum25.006 756.893 30,47 25 442 Mustafa Çiftçi
Eskişehir13.960 898.369 63,57 26 222 Hüseyin Aksoy
Gaziantep6.803 2.130.432 304,18 27 342 Kemal Çeber
Giresun7.025 450.154 63,82 28 454 Mehmet Fatih Serdengeçti
Gümüşhane6.668 150.119 24,67 29 456 Alper Tanrısever
Hakkâri7.095 278.218 39,60 30 438 Ali Çelik
Hatay5.524 1.670.712 294,87 31 326 Mustafa Masatlı
Iğdır3.664 203.159 54,43 76 476 Ercan Turan
Isparta8.946 445.678 49,73 32 246 Aydın Baruş
İstanbul5.461 15.840.900 2.841,83 34 212, 216[C]Davut Gül
İzmir11.891 4.425.789 367,27 35 232 Süleyman Elban
Kahramanmaraş14.520 1.171.298 79,48 46 344 Mükerrem Ünlüer
Karabük4.142 249.287 59,98 78 370 Mustafa Yavuz
Karaman8.678 258.838 29,18 70 338 Hüseyin Engin Sarıibrahim
Kars10.193 281.077 28 36 474 Ziya Polat
Kastamonu13.064 375.592 29,04 37 366 Meftun Dallı
Kayseri16.970 1.434.357 82,93 38 352 Gökmen Çiçek
Kırıkkale4.791 275.968 59,07 71 318 Mehmet Makas
Kırklareli6.459 366.363 56,02 39 288 Birol Ekici
Kırşehir6.584 242.944 36,89 40 386 Hüdayar Mete Buhara
Kilis1.412 145.826 100,91 79 348 Tahir Şahin
Kocaeli3.397 2.033.441 574,92 41 262 Seddar Yavuz
Konya40.838 2.277.017 54,66 42 332 Vahdettin Özkan
Kütahya11.634 578.640 49,79 43 274 Musa Işın
Malatya12.259 808.692 65,27 44 422 Ersin Yazıcı
Manisa13.339 1.456.626 107,99 45 236 Enver Ünlü
Mardin8.780 862.757 95,53 47 482 Tuncay Akkoyun
Mersin16.010 1.891.145 114,95 33 324 Ali Hamza Pehlivan
Muğla12.654 1.021.141 77,69 48 252 İdris Akbıyık
Muş8.650 405.228 47,26 49 436 Avni Çakır
Nevşehir5.485 308.003 55,24 50 384 Ali Fidan
Niğde7.234 363.725 48,59 51 388 Cahit Çelik
Ordu5.861 760.872 128,68 52 452 Muammer Erol
Osmaniye3.320 553.012 162,27 80 328 Erdinç Yılmaz
Rize3.835 345.662 89,49 53 464 İhsan Selim Baydaş
Sakarya 4.824 1.060.876 213,44 54 264 Yaşar Karadeniz
Samsun9.725 1.371.274 138,66 55 362 Orhan Tavlı
Siirt5.717 331.980 57,77 56 484 Kemal Kızılkaya
Sinop5.717 218.408 38,17 57 368 Mustafa Özarslan
Sivas28.164 636.121 22,68 58 346 Yılmaz Şimşek
Şanlıurfa19.242 2.143.020 107,76 63 414 Hasan Şıldak
Şırnak7.078 546.589 74,82 73 486 Cevdet Atay
Tekirdağ6.190 1.113.400 170,50 59 282 Recep Soytürk
Tokat10.042 602.567 61,01 60 356 Numan Hatipoğlu
Trabzon4.628 816.684 174,79 61 462 Aziz Yıldırım
Tunceli7.582 83.645 11,16 62 428 Bülent Tekbıyıkoğlu
Uşak5.555 373.183 66,69 64 276 Turan Ergün
Van20.921 1.141.015 54,33 65 432 Ozan Balcı
Yalova798 291.001 339,56 77 226 Hülya Kaya
Yozgat13.690 418.500 30,76 66 354 Mehmet Ali Özkan
Zonguldak3.342 589.684 178,35 67 372 Osman Hacıbektaşoğlu
İstanbul'daki 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlamaktadır.
Trabzon'un Çaykara ilçesindeki Uzungöl.
Mimar Sinan tarafından yapılan Edirne'deki Selimiye Camii.
Nevşehir sınırları içinde kalan Kapadokya'daki peri bacaları.
Türkiye'nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı.
Ege Bölgesi'nin en kalabalık ili İzmir.
Karadeniz Bölgesi'nin en kalabalık ili olan Samsun'daki Onur Anıtı.
Denizli'deki Pamukkale travertenleri.
Türkiye'nin en büyük gölü Van Gölü'nde yer alan Akdamar Adası.
Elazığ'da bulunan Pisa Kulesi'nden bile daha eğik minareye sahip Harput Ulu Camii.

Türkiye il merkez rakımları

İl AdıRakım (Google Earth)
Adana25
Adıyaman701
Afyon1012
Ağrı1630
Amasya400
Ankara905
Antalya62
Artvin530
Aydın92
Balıkesir145
Bilecik513
Bingöl1159
Bitlis1637
Bolu741
Burdur963
Bursa238
Çanakkale11
Çankırı730
Çorum822
Denizli392
Diyarbakır674
Edirne50
Elâzığ1041
Erzincan1216
Erzurum1923
Eskişehir796
Gaziantep838
Giresun14
Gümüşhane1174
Hakkâri1756
Hatay89
Isparta1058
Mersin18
İstanbul25
İzmir9
Kars1756
Kastamonu814
Kayseri1060
Kırklareli231
Kırşehir991
Kocaeli4
Konya1023
Kütahya958
Malatya970
Manisa79
Kahramanmaraş562
Mardin938
Muğla659
Muş1334
Nevşehir1197
Niğde1239
Ordu25
Rize11
Sakarya41
Samsun10
Siirt887
Sinop27
Sivas1313
Tekirdağ28
Tokat630
Trabzon36
Tunceli922
Şanlıurfa527
Uşak915
Van1728
Yozgat1317
Zonguldak10
Aksaray1228
Bayburt1555
Karaman1063
Kırıkkale746
Batman570
Şırnak1343
Bartın12
Ardahan1799
Iğdır860
Yalova8
Karabük264
Kilis660
Osmaniye121
Düzce149

Rakım (Google Earth) valilik binalarının bulunduğu yerdir.

Eski iller

1927 yılındaki illeri gösteren bir harita

Ayrıca bakınız

Notlar

  • A ^ İllerin alanlarına, sınırları dahilindeki akarsu ve göller dahildir.[15]
  • B ^ İçel'in adı, 2002 yılında resmen Mersin olarak değiştirildi.[17]
  • C ^ İstanbul'da 212, Avrupa Yakası'nın; 216, Anadolu Yakası'nın telefon kodudur.

Kaynakça

  1. ^ "İller İdaresi Genel Müdürlüğü". İller İdaresi Genel Müdürlüğü. 18 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2015. 
  2. ^ a b c d e f g "İller İdaresi Genel Müdürlüğü". İller İdaresi Genel Müdürlüğü. 16 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2013. 
  3. ^ Ünüvar, İhsan. Erzurum vilâyeti. Duygu Matbaası. s. 40. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013. 
  4. ^ Alpaslan, İsmet. Her yönüyle Ağrı. Tutibay Yayınları. s. 180. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013. 
  5. ^ White, Paul J. Primitive rebels or revolutionary modernizers?: the Kurdish national movement in Turkey (İngilizce). Zed Books. s. 80. ISBN 978-1-85649-822-7. 16 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013. 
  6. ^ a b c d "T.C. Resmî Gazete - 21 Haziran 1989 ÇARŞAMBA" (PDF). 19 Şubat 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  7. ^ a b "T.C. Resmî Gazete - 18 Mayıs 1990 CUMA" (PDF). 11 Ocak 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  8. ^ "T.C. Resmî Gazete - 7 Eylül 1991 CUMARTESİ" (PDF). 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  9. ^ a b "T.C. Resmî Gazete - 3 Haziran 1992 ÇARŞAMBA" (PDF). 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  10. ^ a b c "T.C. Resmî Gazete - 6 Haziran 1995 SALI" (PDF). 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  11. ^ "T.C. Resmî Gazete - 28 Ekim 1996 PAZARTESİ" (PDF). 14 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  12. ^ "T.C. Resmî Gazete - 9 Aralık 1999 PERŞEMBE" (PDF). 8 Aralık 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  13. ^ "Düzce, resmen il Derince ilçe oldu". Hürriyet. 9 Aralık 1999. 17 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2013. 
  14. ^ a b c "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2022". Türkiye İstatistik Kurumu. 6 Şubat 2023. 6 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2023. 
  15. ^ a b c "İl ve İlçe Yüz Ölçümleri" (PDF). Harita Genel Müdürlüğü. 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Ekim 2019. 
  16. ^ "TÜİK Kurumsal". data.tuik.gov.tr. 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2022. 
  17. ^ "İçel resmen Mersin oldu". Hürriyet. 21 Haziran 2002. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013. 

İlgili Araştırma Makaleleri

Türkiye'deki millî parklar listesi, Türkiye'de bulunan millî parkların derlendiği listedir. Türkiye'de millî park kavramı ilk kez Selahattin İnal tarafından gündeme getirilmiş, "doğa koruma alanlarının millî park statüsü taşıması gerektiği ve doğal güzellik ile turistik potansiyel kıstaslarına göre belirlenmesi gerektiği" savunulmuştur. Kavram, 31 Ağustos 1956 tarihinde kabul edilen Orman Kanunu'nun 25. maddesinde yer bularak ilk kez yasal düzlemde yer almıştır. Kanunla millî parkların sorumluluğu kendisine verilen Orman Genel Müdürlüğü, gerekli gördüğü ormanlık bölgelerin fauna ve florasının korunması şartıyla bilimsel ve halka açık spor ile mesire alanı olarak kullanılması amaçlarıyla herhangi bir bölgeyi millî park ilan etmekle yetkili kılınmış, iki yıl sonra kurulan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile görev bu kuruma devredilmiştir. 1983 yılına kadar yalnızca orman örtüsüne sahip olan yerler millî park dâhilinde değerlendirilirken 9 Ağustos 1983 tarihinde kabul edilen Millî Parklar Kanunu ile ormanlık olmasa bile tarihî, turistik ya da kültürel değeri haiz alanların da millî park ilan edilmesi sağlanarak tabiat parkı, tabiat koruma alanı, tabiat anıtı gibi yeni koruma statüleri tesis edilmiştir. Kanunun güncel hâline göre Tarım ve Orman Bakanlığı tasarrufunda olan millî park alanlarının belirlenmesi bu bakanlığın yanı sıra imar konularında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve tarihî ile turistik konularda Kültür ve Turizm Bakanlığının görüşleri alınarak sağlanmakta olup cumhurbaşkanlığı kararnamesinin yayımlanmasıyla resmiyete kavuşmaktadır.

Türkiye taşıt plaka kodu, Türkiye'de taşıtlarda bulunan plaka kodlarıdır. Plakalarda coğrafi bilgi ile ilişkili bir numaralama sistemi kullanılmaktadır. Türkiye'de plakalar yetkili özel atölyeler tarafından yapılmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kurmançça</span> genellikle Doğu Anadolu, Kuzey Irak ve İranda konuşulan dil

Kurmançça veya Kuzey Kürtçesi, İran dillerinin Kürt dilleri alt kolunda yer alan bir dildir. Kürtler tarafından en fazla konuşulan dildir.

<span class="mw-page-title-main">2004 Türkiye yerel seçimleri</span> Türkiyenin yerel yöneticilerini belirleyen seçim

2004 Türkiye yerel seçimleri, 28 Mart 2004 tarihinde beş yıllık bir dönem için yerel yönetimleri belirlemek üzere yapılan seçimlerdir.

Özdemir Çakacak, Türk bürokrat.

Fethi Tansuk,, Türk bürokrat.

Akif Tığ, Türk bürokrat.

Türkiye biteyinde Plantago cinsine bağlı 27 takson bulunmaktadır. Bunlar 22 türe ve 5 alt türe ayrılır. Endemik takson sayısı 2'dir.

Ahmet Altıparmak, Türk bürokrat.

Türkiye florasında, Achillea cinsine bağlı toplam 53 takson bulunmaktadır. Bunlar 38 türe, 12 alt türe ve 2 varyeteye ayrılmaktadır. Endemik takson sayısı 28 kadardır.

Türkiye biteyinde, Iris cinsine bağlı toplam 45 takson bulunmaktadır. Bunlar 29 türe, 7 alt türe, 6 varyeteye ve 3 forma ayrılmaktadır. Endemik takson sayısı 18'dir. Türkçede Iris cinsi üyelerine süsen adı verilmektedir. Bu liste son halidir.

Türkiye biteyinde, Myosotis cinsine bağlı toplam 26 takson bulunmaktadır. Bunlar 23 tür ve 11 alt türe ayrılmaktadır. Endemik takson sayısı 2'dir. Türkçede Myosotis cinsi üyelerine Unutmabeni adı verilmektedir. Bu liste son halidir.

Türkiye biteyinde, Cota cinsine bağlı toplam 22 takson bulunmaktadır. Bunlar 14 tür, 2 alt tür ve 6 varyeteye ayrılır. Endemik takson sayısı 8'dir. Bu liste son halidir.

Türkiye biteyinde, Delphinium cinsine bağlı toplam 31 takson bulunmaktadır. Bunlar 28 tür ve buna bağlı 1 alt tür ile 2 varyeteden oluşur. Endemik takson sayısı 18'dir. Delphinium cinsi üyelerine Türkçede Hezaren adı verilmektedir. Bu liste son halidir.

<span class="mw-page-title-main">Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri</span> TBMM 26. dönem milletvekillerini belirleyen seçim

Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri, 7 Haziran 2015'te yapılan genel seçimlerden sonra yapılan erken genel seçimlerdir. Anayasanın 77. maddesi gereği, seçimin olağan olarak Haziran 2019'da yapılması gerekmekteydi. Seçimden birinci parti olarak çıkan AKP'nin koalisyon kurma çabaları sonuç vermemesi üzerine, teamüller gereği hükûmeti kurma görevini seçimde ikinci en fazla oyu alan parti olan CHP'ye vermesi gerekirken, güvenoyu alabilecek bir hükûmetin kurulamayacağını ileri süren Cumhurbaşkanı Erdoğan erken seçim kararı almış, CHP de bu karara itiraz etmemiştir. Sonrasında YSK seçim tarihi olarak 1 Kasım 2015'i belirlemiştir.

Türkiye'deki cemevleri listesi, Türkiye'de bulunan cemevlerinin listesidir. 81 ilin 58'inde toplam 1586 cemevi bulunmaktadır. Ağrı, Artvin, Bilecik, Bitlis, Bolu, Hakkâri, Kars, Kastamonu, Kırşehir, Mardin, Niğde, Rize, Siirt, Sinop, Trabzon, Van, Karaman, Batman, Şırnak, Bartın, Karabük, Kilis'te ise cemevi bulunmuyor.

Deneyap, Türkiye'de teknoloji üretme yetkinliği yüksek genç bireylerin yetiştirilmesine katkı sağlamak üzere 2017 yılında hayata geçirilen bir eğitim girişimidir.

Türkiye florasında, Tanacetum cinsine bağlı toplam 61 takson bulunmaktadır. Bunlar 37 türe, 19 alt türe ve 4 varyeteye ayrılır. 10 Mayıs 2021 tarihinde güncellenmiştir. Bitki taksonları kronolojik olarak sıralanmıştır.

Bu listede Türkiye'deki yerleşim yerleri listelerine bağlantılar bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü</span> Türkiyede millî parklar ve doğa korumasından sorumlu kamu kurumu

Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP), Türkiye'deki millî parklarının, tabiat parklarının, sulak alanların ve yaban hayvanlarının korunması amacıyla 1958 yılında kurulmuştur.