İçeriğe atla

TÜLOMSAŞ

Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.
TÜLOMSAŞ
TürAnonim şirket[1]
ArdılTÜRASAŞ
Kuruluş1894 (129 yıl önce) (1894)
Feshedilme4 Mart 2020 (4 yıl önce) (2020-03-04)
Genel merkezi,
Önemli kişilerHayri Avcı
ÜrünLokomotif ve vagonlar
Net gelirartış 9,26 milyon (2018)[2]
Çalışan sayısı1559
Web sitesiwww.turasas.gov.tr

Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş. veya kısaltmasıyla TÜLOMSAŞ, Eskişehir merkezli, TCDD'nin bağlı ortaklığında 1986-2020 arası faaliyet gösteren lokomotif üreticisi anonim şirket. Tüm faaliyetleri 2020'de kurulan TÜRASAŞ bünyesine dahil edilerek varlığına son verilmiştir.

Faaliyet gösterdiği dönemde TCDD'nin ihtiyaçlarını karşılamak üzere lokomotif, demiryolu bakım aracı, bojili yük vagonu, çeşitli tipte dizel motor, alternatör ve cer motoru gibi parçaları üretmiştir.

Tarihçe

1894 yılında Alman İmparatorluğu tarafından Bağdat Demiryolu'nun Anadolu'dan geçen hattındaki buharlı lokomotif ve vagon ihtiyacını karşılamak üzere Anadolu - Osmanlı Kumpanyası adı ile kurulmuştur. Lokomotif kazanları tamir için Almanya'ya gönderilse de diğer parçalar ithâl edilerek bu atölyede tamir ediliyordu.

Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Eskişehir ve tren atölyesi İngilizler tarafından işgâl edildi. 20 Mart 1920'de Kuvâ-yi Milliye tarafından geri alındı ve adı Eskişehir Cer Atölyesi olarak değiştirildi.[3] 20 Temmuz 1920'de Yunanlar'ın eline geçen atölye, 2 Eylül 1922'de yeniden kurtarıldı. II. Dünya Savaşı sırasında pek çok kişinin seferberlik kapsamında askere alınması üretimde durgunluğa yol açtı. Savaşın sonlarına doğru askerden dönen işçilerle birlikte üretim kapasitesi arttı. Bu dönemde git gide artan enerji ihtiyacını karşılamak için elektrik santrali kuruldu ve Eskişehir'in bazı mahallelerine elektrik sağlandı.

1957 yılında Eskişehir'deki bir parkta iki durak arasında çalışmak üzere iki adet ufak buharlı lokomotif üretildi. Ertesi yıl atölyenin adı Eskişehir Demiryolu Fabrikası olarak değiştirildi. 1961 yılında, 70 km/h hız yapabilen ilk yerli buharlı lokomotifi Karakurt üretildi.

1960 yılında ilk yerli otomobil olan Devrim, Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in talimatıyla Eskişehir Demiryolu Fabrikası'nda üretildi. Fabrikanın adı 1970 yılında “Eskişehir Lokomotif ve Motor Sanayii Müessesesi” (kısaltasıyla ELMS) oldu. Bu dönemlerde Fransız ve Alman şirketlerin lisansları kullanılarak lokomotifler ve motorlar üretildi.

ELMS, modernleşen finansal anlayışla birlikte 1986'da TCDD'nin bağlı ortaklığında yarı-özel bir anonim şirket hâline getirildi ve “Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.Ş.” (kısaltasıyla TÜLOMSAŞ) adını aldı. İlerleyen yıllarda Amerikan ve Japon firmalarıyla da lisans antlaşmaları yapılarak teknoloji transferi yapıldı. Böylece 1994 yılında ilk yerli dizel hidrolik manevra lokomotifi üretildi.[4]

Kapatılması

3 Mart 2020'de Cumhurbaşkanı kararıyla kurulan Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii Anonim Şirketi (TÜRASAŞ) bünyesine, TCDD'nin diğer şirketleri TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ'la beraber dâhil edilerek varlığına son verilmiştir.[5]

Ürünler ve hizmetler

TÜLOMSAŞ; TCDD'nin ihtiyacı olan çeşitli tipte lokomotif, demiryolu bakım araçları, bojili yük vagonları, dizel motorlar, alternatör, cer motorları, çelik ve pik döküm üretimi gerçekleştirmektedir. Bugüne (Temmuz 2009) kadar yaklaşık 800 adet çeşitli tipte lokomotif ve 9.000 adet çeşitli tipte bojili yük vagonu üretimi gerçekleştirilmiştir.[] Bunların onarımları ile diğer demiryolu araç ve gereçlerinin üretim ve onarımları da yapılmaktadır.

Yerleşim: 176.000 m² kapalı 324.000 m² açık olmak üzere toplam 500.000 m²'lik bir yerleşim alanına sahiptir.

Üretim: Lokomotif, Motor, Elektrik Makineleri ve Vagon olmak üzere 4 Ana Fabrika, 2 Destek Fabrika ve 1 Yardımcı Üretim fabrikasından oluşan Şirket, toplam 10 adet Teknik ve İdari Daire Başkanlığına sahiptir. Yaklaşık 700 civarında Tezgâh Kapasitesi ile Avrupa standartlarında Lokomotif, Cer Motoru, Dizel Motor ve Yük Vagonu Üretimi gerçekleştirmektedir.

Yazılım: Şirkette Solid Works, Autocad gibi bilgisayar destekli tasarım programları aktif olarak kullanılmaktadır. ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması) Projesi uygulaması başlatılmış ve hâlen canlı kullanımı etkin olarak sürdürülmektedir.[]

Lokomotifler

Dizel lokomotifler

  • DH 33100 serisi: Maschinenbau Kiel lisansıyla 1953'te üretimine geçilen lokomotif serisidir.
  • DH 11500 serisi: Daimler-Benz motorları kullanılarak ve Maschinenbau Kiel lisansıyla 1960'ta 20 adet üretilmiştir.
  • DE 24000 serisi: Matériel de traction électrique lisansı ile 1970-84 yılları arasında 418 adet üretilmiştir.
  • DE 11000 serisi: Krauss-Maffei lisansıyla 1985'ten beri 85 adet üretilmiştir.
  • DE 22000 serisi: General Motors lisansıyla 1987'de üretimine geçilen lokomotif serisidir.
  • DE 36000 serisi: GE Powerhaul lisansıyla 2014 yılında üretimine başlanmıştır.
  • DE 33000 serisi: Dizel Elektrikli Anahat Lokomotifinden 47 adet lokomotif %55 yerli katkı oranı ile üretilerek toplam 89 adet DE 33000 lokomotif TCDD filosuna katılmıştır.

Elektrikli lokomotifler

  • E 43000 serisi: Toshiba lisansıyla 1987 yılında üretilmeye başlanmıştır.
  • E 52500 serisi: HŽ lisansıyla 1998 yılında üretimine başlanmıştır.
  • E 68000 serisi: Hyundai Rotem lisansıyla 2013 yılından bu yana 80 adet üretilmiştir.

Kaynakça

  1. ^ "TÜLOMSAŞ Hakkında". 26 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2016. 
  2. ^ "2018 Faaliyet Raporu" (PDF). www.tulomsas.com.tr. TÜLOMSAŞ. s. 48. Erişim tarihi: 11 Ocak 2020. []
  3. ^ "Tarihçemiz". eskisehir.gov.tr. Eskişehir Valiliği. 2 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2020. 
  4. ^ "Tarihçe". www.tulomsas.com.tr. 29 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2018. 
  5. ^ "T.C. Resmî Gazete". resmigazete.gov.tr. 3 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2021. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Devrim (otomobil)</span> Türk otomobil

Devrim, Türkiye'de tasarlanan ve üretilen ilk otomobil. 1961 yılında, dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in talimatıyla, Eskişehir Demiryolu Fabrikası'nda, 129 günde üretildi.

<span class="mw-page-title-main">Lokomotif</span> Demiryollarında vagon dizisini çekmede kullanılan buharla ya da motorla çalışan makine

Lokomotif, raylar üstünde bir vagon dizisini çekmede kullanılan buharla ya da bir motorla çalışan makinedir. Fransızcadaki locomotive sözünden alınmıştır.

Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii Anonim Şirketi (TÜDEMSAŞ), 1939 yılında Sivas'ta kurulmuş, esas işi yük vagonu üretimi ve tamiri olan TCDD'ye bağlı bir şirkettir. Sivas şehir merkezinde bulunan TÜDEMSAŞ, içerisinde 4 fabrikasının bulunduğu büyük bir kampüsü vardır; vagon üretim, vagon onarım, talaşlı imalat ve dökümhane.

<span class="mw-page-title-main">Türk otomotiv sanayii</span>

Türkiye’de ilk otomobil üretme girişimi 1929’da Ford tarafından İstanbul serbest bölgede denenmiş montaj hattı kurulmuş fakat 1930’lu yıllardaki ekonomik kriz ortamı içinde gelişim gösteremeden sona ermiştir.

<span class="mw-page-title-main">TCDD DE 33000</span>

TCDD DE 33000, TÜLOMSAŞ tarafından General Motors’a bağlı EMD lisansıyla üretilen ve EMD16-645E3C doğrudan enjektörlü V16 iki zamanlı turbo dizel motora sahip olan Dizel Elektrikli Lokomotiflerdir.

<span class="mw-page-title-main">TCDD DE 22000</span>

TCDD DE 22000, TÜLOMSAŞ tarafından TCDD için General Motors lisansı altında 86 adet üretilen dizel-elektrikli lokomotiflerdir. Lokomotif General Motors'un 16 silindirli doğrudan enjeksiyonlu 16 645E motorunu, AR10/D18 alternatörünü kullanır.

<span class="mw-page-title-main">TCDD DE 11000</span>

TCDD DE 11000 tipi lokomotifler 1985 yılından başlayarak TCDD tarafından kullanılan dizel-elektrikli lokomotiflerdir.

<span class="mw-page-title-main">Bozkurt (lokomotif)</span>

Bozkurt, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları'na ait o zamanki adı Sivas Demiryolu Fabrikaları olan TÜDEMSAŞ firması tarafından üretilen ilk Türk lokomotifidir.

<span class="mw-page-title-main">TÜVASAŞ</span> şirket

Türkiye Vagon Sanayisi A.Ş. ya da kısaltmasıyla TÜVASAŞ, Adapazarı merkezli, TCDD'nin bağlı ortaklığında KİT vagon üreticisi eski anonim şirket. TCDD'nin raylı araçların ve parçalarının imalâtı, onarımı ve bakımından sorumluydu.

<span class="mw-page-title-main">Cer motoru</span>

Cer motoru lokomotifin hareketini sağlayan motor. Hem iş hem de enerji makinaları kapsamına girer.

TCDD DE 18000 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları için Matériel de Traction Electrique firması tarafından üretilen dizel-elektrikli lokomotiflerdir. TCDD deneme amaçlı olarak DE24000 modellerinden daha düşük güçlü sipariş vermiş ve beş adedi hizmete alınmıştır. Çoğunlukla İzmir bölgesinde kullanılmış ve hizmet sürelerini doldurup emekli edilmişler veya emekli olmayı beklemektedirler.

<span class="mw-page-title-main">Çamlık Buharlı Lokomotif Müzesi</span> İzmir, Türkiyede bir demiryolu müzesi

Çamlık Buharlı Lokomotif Müzesi ya da Çamlık Demiryolu Müzesi, İzmir'in Selçuk ilçesinde yer alan ve 1997'de hizmete giren Türkiye'deki en büyük açık hava demiryolu müzesidir. Müzenin koleksiyonu Avrupa'daki en büyük buharlı lokomotif koleksiyonlarından biridir.

<span class="mw-page-title-main">Konya Mavi Treni</span> TCDD Taşımacılık Anahat Treni

Konya Mavi Treni, 16 Ağustos 2012'de Alsancak – Konya güzergâhında hizmet vermeye başlayan, 2017'den bu yana da Basmane – Konya güzergâhında karşılıklı olarak hizmet veren Mavi Tren sınıfı anahat trenidir.

<span class="mw-page-title-main">TCDD DE36000</span>

TCDD DE 36000, TÜLOMSAŞ tarafından GE Powerhaul lisansıyla Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları için üretilen ve V16 dört zamanlı Common rail enjektörlü turbo dizel motora sahip olan dizel-elektrikli lokomotiflerdir.

TCDD DH 3600, TÜLOMSAŞ tarafından Maschinenbau Kiel lisansıyla Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları için üretilen dizel lokomotiflerdir. Çoğunlukla, manevra görevleri için kullanılmakta olup 1980-81 yılları arasında modernize edilerek Cummins Diesel KT1150L motorlarıyla donatıldılar.

<span class="mw-page-title-main">TCDD DH9500</span>

TCDD DH 9500, TÜLOMSAŞ tarafından Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları için üretilen bir dizel lokomotiflerdir. 1980'lerde üretilen DE11000'lerin hidrolik türevi olup 26 adet üretilmiştir.

Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii A.Ş., kısaca TÜRASAŞ, 4 Mart 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2186 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı gereğince TCDD'nin bağlı ortaklıkları olan TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ ve TÜVASAŞ'ın birleştirilmesi ile kurulan Ankara merkezli iktisadi devlet teşekkülüdür.

TÜRASAŞ Devrim Arabaları Müzesi, Türkiye'nin Eskişehir kentinde bulunan bir ulaşım müzesidir. Müze, 3 Mart 2018 tarihinde Tülomsaş Müzesi adıyla kurulmuş olup Tepebaşı ilçesinde yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">TRA-100</span>

TRA-100, İlk Türk roketatarıdır. Türkiye 'nin yerli jet uçakları roket atıcısıdır. 20 Temmuz 1974 tarihinde başlayan Kıbrıs Barış Harekatı'nda, Türk F-100 jetlerinde kullanılan LAU-60A tipi Amerika kökenli roketatarın Türk Hava Kuvvetleri envanterinde azalması üzerine gündeme gelmiştir. LAU-60A tipi roketatarlar, ABD ve Belçika'dan 2000 dolara temin edilmektedir. Dönemin Hava Kuvvetleri Komutanı Org. Emin Alpkaya, bu roketatarların Türkiye'de üretilip, harekâtta kullanılması ve daha ucuza mal edilmesi için girişimlerde bulunmuştur. Neticede, Eskişehir'de bulunan TCDD Lokomotif ve Motor Sanayii Müessesesinde (ELMS) yapımı kararlaştırılmıştır. Eskişehir Hava Üssü Lojistik Daire Başkanı Alb. Turgut Kutlu, ELMS Müdürü Ahmet Deviren'e 21 Temmuz 1974 tarihinde sözlü olarak başvurmuş ve projenin Eskişehir'de yapımına başlanmıştır. TRA-100 projesinin başına İmalat Atölye Müdürü İsmet Çelik getirilmiş; Şahin Erdem, Hayri Mumcu ve İsmet Sayın ile birlikte dört kişilik ekip kurulmuştur. İlk roketatar prototipi kısa sürede tamamlanmıştır. 19 Şubat 1975 tarihinde Org. Alpkaya ve Korg. Tahsin Şahinkaya'nın ELMS'yi ziyareti üzerine gizlilikle yürütülen proje basına yansımıştır. Alpkaya, fabrikada yaptığı konuşmada şu sözleri sarf etmiştir:

<span class="mw-page-title-main">Milli Elektrikli Tren</span> Yerli üretimde olan milli elektrikli tren

TCDD E44000 veya bilinen adıyla Milli Elektrikli Tren, Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii (TÜRASAŞ) tarafından TCDD Taşımacılık için üretilen elektrikli çoklu birim tren setidir. 2013'te açıklanan tren 2021 yılında test sürüşlerine başladı ve Mayıs 2023'te bölgesel tren olarak hizmete girdi.