İçeriğe atla

Sulu obruk

Kutsal Cenote Ik Kil

Sulu obruk, yer altı sularını açığa çıkaran kireç taşı ana kayalarının çökmesinden kaynaklanan doğal bir çukur veya düdendir. Özellikle Meksika'nın Yucatán Yarımadası ile ilişkilendirilen sulu obruklar, bazen antik Maya uygarlıkları tarafından kurbanlık adaklar için kullanılırdı.

Bu terim, Yukatek Mayacasında alçak arazi - tsʼonotʼonot - tarafından erişilebilir yer altı suyu bulunan herhangi bir yere atıfta bulunmak için kullanılan bir kelimeden türemiştir.[1][2] Sulu obruklar, düşük rakımlı bölgelerde, özellikle adalarda, kıyı şeritlerinde ve toprak gelişimi az olan Paleozoik sonrası genç kireçtaşlarının bulunduğu platformlarda yaygın jeolojik formlardır.

Kaynakça

  1. ^ Tim Scoones (producer), Jeff Goodman (photography), Dominique Rissolo (scientific adviser), Tom Iliffe (sci adv), Patricia Beddows (sci adv), Jill Yager (sci adv). Secrets of the Maya Underworld (Television production). BBC/Discovery Channel. Etkinlik zamanı: 3.07. 22 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2010. 
  2. ^ or tz'onot in some secondary sources, such as Sharer & Traxler 2006 p 52.

Konuyla ilgili yayınlar

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Doğa</span> doğal, fiziksel veya maddi evren ve fenomenler

Doğa İnsan yapımı dışında kalan ve kendiliğinden var olan, sürekli değişen, dönüşen tüm fiziki evren ve onun kendiliğinden işleyişi. İnsan da doğanın parçasıdır. İnsan'ın doğadan koparak; doğaya, dünyaya müdahale eden bir canlıya dönüşmesiyle doğa ve insan ayrımı yapılmak durumu doğmuştur. İnsanın, kabaca on bin yıl öncesinden itibaren özellikle de yerleşik düzene geçmesiyle, yoğun şekilde besi hayvanlarını evcilleştirmesi, toprağı ekip dikmeye başlaması, tüm ekonomik faaliyetleri, kitlesel savaşları ve savaşlar için geliştirdiği teknolojileri, insanın doğadan kopması veya doğaya müdahale etmesi olarak yorumlanır. Antik Çin bilgelerinden Zhuangzi bu kopuşu "İnsanın, öküzün burnuna halka takması" diye anlatır: Öküzün iki kulağı, iki boynuzu, dört bacağının olması doğadan gelir; öküzü işinde gücünde kullanmak için burnuna halka takıp çekiştirmek ise insan müdahalesidir.

<span class="mw-page-title-main">Maya uygarlığı</span> Kızılderili Maya halkları tarafından kurulan Kolomb öncesi Amerika uygarlıklardan biri (y. 250–1700)

Maya uygarlığı, Kızılderili Maya halkları tarafından kurulan Kolomb öncesi Amerika uygarlıklardan biridir. Bir Orta Amerika uygarlığı olan Maya uygarlığı, binlerce yıl boyunca Meksika'nın güneydoğusundan, Honduras, El Salvador ve Guatemala'ya kadar uzanan Mezoamerika bölgesinde hüküm sürmüştür. Meksika'nın güneydoğusunda beş devlet kurmuş Mayalar, tarihleri boyunca yüzlerce lehçe üretmişlerdir ve bu lehçelerden bazıları günümüzde hâlen konuşulan 21-44 Maya dilinin oluşumunu sağlamıştır. Bu uygarlık MÖ 600 dolaylarında yükselişe geçmiş, MS 3. yüzyılda altın çağına adım atmış, kent-devletlerinin siyasi kargaşalar sonucunda çöktüğü MS 900'e dek, geniş bir alanda varlığını sürdürmüş ve İspanyol işgaliyle de sona erme sürecine girmiştir. Maya uygarlığı birçok bakımdan sona ermişse de, yaygın inanışın aksine Mayalar yok olmamışlardır, hâlen bu ülkelerde yaşamakta ve Maya dillerinden bazılarını konuşmaktadırlar.

<span class="mw-page-title-main">Nakşidil Sultan</span>

Nakşidil Sultan, Osmanlı padişahı II. Mahmud'un annesi, Valide Sultan ve I. Abdülhamid'in eşiydi.

<span class="mw-page-title-main">VII. Kleopatra</span> Antik Mısırın son Helenistik kraliçesi

VII. Kleopatra Filopator MÖ 51ʼden 30ʼa kadar Mısır Ptolemaios Krallığıʼnın kraliçesi ve son etkin hükümdarıydı. Batlamyus hanedanının mensubu olan Kleopatra, Makedonyalı Yunan generali ve Büyük İskenderʼin refakatçisi olan Soterʼin soyundan gelmekteydi. Kleopatraʼnın ölümünden sonra Mısır, Roma İmparatorluğuʼnun eyaleti haline gelmiştir; bu da Akdenizʼdeki son Helenistik devlet ve İskenderʼin hükümdarlığından bu yana süren çağın sonuna işaret etmektedir. Yerli dili Yunanca olmasına rağmen, Mısır dilini öğrenen ve kullanan tek Batlamyus hükümdarıydı.

<span class="mw-page-title-main">Obruk</span> yerde çöküntü sonucu oluşan doğal çukur

Obruk, yer altında kireçtaşı gibi eriyebilen kayaçların zamanla boşluklar meydana getirmesi ve bu boşlukların tavanlarının çökmesiyle oluşan karstik yer şekli.

<span class="mw-page-title-main">Teotihuacan</span>

Teotihuacan günümüzde Kolomb öncesi Kuzey Amerika'nın en ünlü kenti olarak kabul edilmektedir. Kimler tarafından kurulduğu ve niçin aniden terk edildiği hâlen açıklığa kavuşmamış bu kadim şehrin kuruluş tarihi hakkında da farklı görüşler ileri sürülmektedir. Kentten söz eden -hiyeroglifik olmayan- hiçbir metin ve belge bulunmamaktadır. 1987 yılında UNESCO tarafından bir Dünya Mirası ilan edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Tikal</span>

Tikal, bugünkü Guatemala'daki yağmur ormanlarındaki Peten ilinin kuzeybatısında bulunan en büyük Maya kenti ve tören merkezidir. Güney düzlüklerindeki öteki Maya merkezleri gibi Tikal da orta oluşum döneminde küçük bir köydü. Geç oluşum döneminde büyük piramit ve tapınakların yapılmasıyla önemli bir tören merkezi haline geldi. Klasik dönemde büyük saraylar, piramitler, alanlar yapıldı. Maya hiyeroglif yazısı ve karmaşık takvim sistemi ortaya çıktı, anıtsal heykeller ve vazo resimleriyle üstün bir Maya sanatı gelişti.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı Hanedanı</span> Osmanlı İmparatorluğunu yöneten aile

Osmanlı Hanedanı, Osmanlı İmparatorluğu'nu yaklaşık 623 yıl yöneten hanedandır. Osmanlılar, Osmanoğulları, Âl-i Osman ve Hanedan-ı Âl-i Osman olarak da bilinir. Hanedan, adını Osmanlı Beyliği'nin kurucusu olan Osman Bey'den alır.

<span class="mw-page-title-main">Maya dilleri</span>

Maya dilleri, Kolomb öncesi Mezoamerika uygarlıklarından birini oluşturan Mayalar'ın vaktiyle kullanmış oldukları Klasik Mayaca dahil hepsi ana Proto-Mayacadan türemiş olan dillerdir. SIL International (Ethnologue) verilerine göre 68 dilden oluşur ve 6.038.172 kişi tarafından konuşulur.

<span class="mw-page-title-main">Palenque</span> Eski Maya Kenti

Palenque ya da Palenke, Meksika Federal Cumhuriyeti'nin Çiyapas eyaletinde Usumasinta ırmağı yakınındaki eski bir Maya kentidir. 1987 yılında UNESCO tarafından bir Dünya Mirası olarak ilan edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Henry Taube</span>

Henry Taube, FRSC Kanada asıllı Amerikalı kimyager. 1983 yılında, "özellikle metal komplekslerindeki, elektron transfer reaksiyonlarının mekanizmaları üzerine çalışmaları için" Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Maya rakamları</span> Mayanın Gizemleri

Maya rakamları, Kolomb öncesi Maya Uygarlığı tarafından kullanılan bir vigesimal sayı sistemidir.

<span class="mw-page-title-main">Cocada</span> kültürel tatlı çeşitleri

Cocada, Latin Amerika'nın birçok bölgesinde popüler olarak tüketilen Hindistan cevizi şekeridir. Özellikle Meksika, Arjantin, Brezilya, Kolombiya, Venezuela, Bolivya ve Şili'de popülerdir.

<span class="mw-page-title-main">Casas Grandes</span>

Casas Grandes, kuzey Meksika eyaleti Chihuahua'da bulunan tarih öncesi bir arkeolojik alandır. Yerleşkenin inşası Mogollon kültürüne atfedilir. Casas Grandes, UNESCO'nun Dünya Mirası listesinde yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Kaklık Mağarası</span> Denizli, Honaz, Kaklıkta düden-kaynak, çöküntü obruğu konumlu aktif bir mağara

Kaklık Mağarası, Denizli - Ankara karayolunda Denizli il merkezine 30 km mesafede Honaz ilçesinin Kaklık kasabasındadır.

<span class="mw-page-title-main">Ik Kil</span>

Ik Kil, Meksika'nın Yucatán eyaletindeki Tinúm Belediyesinde Pisté dışında yer alan bir cenotedir. Yucatán eyaletindeki 7000 obruk içerisinden en estetik olanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Pozzo del Merro</span>

Pozzo del Merro, İtalya'nın Roma kentinin kuzeydoğusundaki kırsal kesimde sular altında kalmış bir düdendir. 80 m'lik konik bir çukurun dibinde yer alan, 392 metrelik derinliği ile, dünyanın en derin ikinci su altı dikey mağarasıdır. 2000 yılında, derinliklerini keşfetmek için iki ROV gönderildi; ilki, "Mercurio (Merkür)" maksimum çalışma derinliği olan 210 metre (690 ft) derinliğe ulaştı, ancak çukurun dibine ulaşamadı. İkinci ROV, "Hyball 300", 310 metre (1.020 ft) derinliğe ulaştı, ancak o da çukurun dibine temas edemedi. Daha gelişmiş "Prometeo" adlı robot ile 2002 yılında üçüncü bir dalış ile 392 metre (1.286 ft) derinliğe ulaşıldı, bu dalışta yatay olarak devam eden dar bir geçit keşfetti.

<span class="mw-page-title-main">Zacatón</span>

Zacatón, Meksika'nın kuzeydoğusundaki Tamaulipas eyaletindeki Sierra de Tamaulipas yakınlarındaki Aldama Belediyesi'nde bulunan bir grup olağandışı karstik özellik olan Zacatón sistemine ait termal su dolu bir düdendir. Dünyanın bilinen en derin su dolu düdenidir ve 339 metre (1.112 ft) derinliğindedir.

<span class="mw-page-title-main">Huevos rancheros</span>

Huevos rancheros, genellikle kırsal Meksika çiftliklerinde yenilen geleneksel, yumurtadan yapılan bir kahvaltı yemeğidir.

<span class="mw-page-title-main">Rajas con crema</span>

Rajas con crema, krema ile dilimlenmiş poblano biberinden oluşan bir Meksika yemeğidir. Meksika'da, özellikle ülkenin orta ve güney kesimlerinde çok popülerdir. Tinga, mole, chicharrón ve papas con chorizo ile birlikte en çok taquizas sırasında servis edilen yemeklerden biridir. Yemeğin hazırlanışında biberlerin kavrulması, soyulması ve dilimlenmesi, dilimlenmiş soğanla birlikte sotelenmesi ve krema ile kaynatılması yer alır. Bazen lezzet için tavuk suyu eklenir.