İçeriğe atla

Suat Hayri Ürgüplü

Suat Hayri Ürgüplü
11. Türkiye başbakanı
Görev süresi
20 Şubat 1965 - 27 Ekim 1965
CumhurbaşkanıCemal Gürsel
Yerine geldiğiİsmet İnönü
Yerine gelenSüleyman Demirel
Cumhuriyet Senatosu Başkanı
Görev süresi
28 Ekim 1961 - 6 Kasım 1963
Yerine geldiğiMakam oluşturuldu
Yerine gelenMehmet Enver Aka
Türkiye Gümrük ve Tekel Bakanı
Görev süresi
9 Mart 1943 - 13 Şubat 1946
Yerine geldiğiRaif Karadeniz
Yerine gelenTahsin Çoşkan
Türkiye Büyük Millet Meclisi
6., 7. ve 9. Dönem Milletvekili
Görev süresi
22 Mayıs 1950 - 12 Mart 1954
Seçim bölgesi1950 - Kayseri
Görev süresi
3 Nisan 1939 - 14 Haziran 1946
Seçim bölgesi1939 - Kayseri
1943 - Kayseri
Kişisel bilgiler
Doğum Ali Suat[1]
13 Ağustos 1903
Şam, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 26 Aralık 1981 (78 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Defin yeri Edirnekapı Şehitliği, İstanbul
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi
Demokrat Parti
Adalet Partisi
Evlilik(ler)
Zeynep Nigar Ürgüplü
(e. 1932; ö. 1981)
[2][3]
Çocuk(lar) Hayri Ürgüplü (1936-2017[4])
Bitirdiği okul Galatasaray Lisesi, İstanbul
Hukuk Fakültesi, İstanbul
Mesleği Hukukçu
Hükûmeti 29. Türkiye Hükûmeti
Dini İslam

Ali Suat Ürgüplü, (d. 13 Ağustos 1903, Şam, Osmanlı İmparatorluğu - ö. 26 Aralık 1981, İstanbul), Türk bürokrat, büyükelçi ve siyasetçi. Türkiye Cumhuriyeti'nin 11'inci başbakanıydı.[1]

Ailesi

Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'na dahil olması için fetva veren Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi'nin oğludur. Lâle Devri'nin meşhur sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın soyundandır.

Hayatı

Galatasaray Lisesi'nden sonra 1926 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. 1924 Nüfus Mübadelesi mahkemelerinde çalıştı. Galatasaray Spor Kulübü'nde atletizm yaptı.

1929-1932 yılları arasında İstanbul Ticaret Mahkemesi'nde hakim olarak görev yaptı.

1939 ve 1943 yıllarında Kayseri milletvekili seçildi. İkinci Şükrü Saraçoğlu hükümetinde gümrük ve tekel bakanı oldu. Bakanlığı döneminde kahve ithalatı konusunda yolsuzluklar olduğu yolunda dedikodular çıkınca örnek bir davranışta bulundu:

Adımın da karıştığı kahve yolsuzluğuyla ilgili, bakanlığımda bir komisyon kurulmuştur. Bu teftiş heyetinin selametle çalışabilmesi için, benim, bu bakanlık koltuğundan ayrılmam gerekir; aksi halde, komisyonu etkilerim, sağlıklı bir karar oluşmaz. O nedenle, siyasi ahlak gereği, bakanlıktan istifa ediyorum.

Daha sonra Yüce Divan'da yapılan yargılama sonucunda beraat etti. Bu olay hâlen bazı okullarda idare hukuku dersinde okutulmaktadır.

1950 yılında tekrar Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne döndü. 1952 yılına kadar Demokrat Parti Kayseri milletvekilliği yaptı. Avrupa İstişari Meclisi'nde başkan yardımcılığı görevinde bulundu.

1952 yılında Bonn büyükelçiliğine atandı. 1955 yılında Londra, 1959 yılında Washington, 1960 yılında Madrid büyükelçiliğine atandı.

1961 seçimlerine katılarak Adalet Partisi Kayseri senatörü seçildi. Cumhuriyet Senatosu'nun ilk başkanı oldu. Bu görevi tamamladıktan sonra 1965 yılında İsmet İnönü'nün başbakanlıktan istifa ettiği 5 Şubat tarihinden 10 Ekim 1965 genel seçimleri sonrasına kadar Adalet Partisi'nin öncülüğündeki koalisyon hükûmetinin başkanlığını yaptı. 1966 yılında kontenjan senatörü seçildi. 1972 yılına kadar bu görevde kaldı.

Nihat Erim hükûmetinin 17 Nisan 1972'de istifasından sonra, Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay yeni hükûmeti kurma görevini önce Suat Hayri Ürgüplü'ye verdi. Ancak daha sonra - büyük olasılıkla 12 Mart darbesini yapan komutanların, eski DP ve AP geçmişi nedeniyle uygun bulmamaları nedeniyle - Ürgüplü'nün kabinesini onaylamadı ve yeni hükûmeti kurma görevini Ferit Melen'e verdi.

26 Aralık 1981 tarihinde, 13 yıldır muzdarip olduğu kalp hastalığı neticesinde vefat etti. Mezarı Edirnekapı Şehitliği'ndedir.

Ailesi

Suat Hayri Ürgüplü'nün babası Hayri Efendi Osmanlı Devleti'nin son döneminde şeyhülislamlık yapmış bir din adamıydı. Eşi Zeynep Nigar Hanım ile 1933 yılında evlenen Ürgüplü'nün bu evlilikten Hayri adında bir oğlu vardı.[2][3] Suat Hayri Ürgüplü'nün oğlu Hayri Ürgüplü, 1965 yılında eski Irak Kralı Gazi bin Faysal'ın nişanlısı ve aynı zamanda son Osmanlı Padişahı Vahdettin'in torunu Hanzade Sultan'ın kızı Fazıla İbrahim ile evlenmişti. Bu evlilikten iki torunu bulunmaktaydı.[5] Sabiha Sultan'ın kızı Hanzade Sultan ile dünür olmuştu. Kardeşi Münip Hayri Ürgüplü de milletvekilliği yaptı.

Kaynakça

  1. ^ a b "TBMM Albümü 2. Cilt (1950-1980)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 12 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Ekim 2021. 
  2. ^ a b "TÜRK PARLAMENTO TARİHİ TBMM - IX. DÖNEM 1950 - 1954 VII. CİLT" (PDF). 21 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  3. ^ a b "Türk Parlamento Tarihi I. Cilt" (PDF). 9 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Temmuz 2022. 
  4. ^ "Bebek Camii'ndeki cenaze". 29 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2020. 
  5. ^ [1] 12 Ocak 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Siyasi görevi
Önce gelen:
İsmet İnönü
11. Türkiye başbakanı
20 Şubat 1965 - 27 Ekim 1965
Sonra gelen:
Süleyman Demirel
Önce gelen:
Yeni makam
Cumhuriyet Senatosu Başkanı
28 Ekim 1961 - 6 Kasım 1963
Sonra gelen:
Mehmet Enver Aka
Önce gelen:
Raif Karadeniz
Türkiye Gümrük ve Tekel Bakanı
9 Mart 1943 - 13 Şubat 1946
Sonra gelen:
Tahsin Çoşkan

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Cevdet Sunay</span> 5. Türkiye cumhurbaşkanı (1966–1973)

Ahmet Cevdet Sunay, Türk asker ve devlet adamı. Türkiye'nin 5. Cumhurbaşkanı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin 12. Genelkurmay Başkanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Rauf Orbay</span> Türk asker ve siyasetçi

Hüseyin Rauf Orbay, Türk asker, siyasetçi. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde, Kurtuluş Savaşı'nda ve Türkiye Cumhuriyeti döneminde önemli görevlerde bulunmuştur. Trablusgarp ve Balkan Savaşları'nda gösterdiği başarıdan ötürü Hamidiye Kahramanı olarak tanındı. 1918 Ekim'inde Osmanlı Devleti'nin Bahriye Nazırı olarak görev yapan Orbay, devletin çöküş belgesi olan Mondros Mütarekesi'ni hükûmet adına imzalayan kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Osman Bölükbaşı</span> Türk siyasetçi

Hacı Osman Bölükbaşı, halk arasında "Anadolu Fırtınası" ve "T(I)RT Osman" lakaplarıyla tanınan Türk öğretmen ve siyasetçi. 1950, 1954, 1957, 1961, 1965 ve 1969 Türkiye genel seçimlerinde milletvekili olarak meclise girmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Yusuf Kemal Tengirşenk</span> Türk politikacı ve diplomat

Yusuf Kemal Tengirşenk Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ında ve TBMM'nin ilk dönemlerinde milletvekilliği, İstanbul Barosu başkanlığı, ayrıca farklı hükûmetlerde İktisat, Hariciye ve Adliye Vekilliği görevleri yürütmüş, 91 yıllık ömrünün son 40 yılını akademisyen olarak sürdürmüş bir siyasetçidir.

<span class="mw-page-title-main">Refik Şevket İnce</span>

Mehmet Refik İnce, Türk siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">1965 Türkiye genel seçimleri</span> TBMM 13. dönem milletvekillerini belirleyen seçim

1965 Türkiye genel seçimleri, 10 Ekim 1965 tarihinde yapılan bu genel seçimler ile TBMM 13. dönem milletvekilleri seçildi. İlk kez Millî bakiye sisteminin uygulandığı bu seçimlerde, Türkiye tarihinde ilk defa bir sosyalist parti olan Türkiye İşçi Partisi milletvekili çıkararak meclise girdi.

<span class="mw-page-title-main">İhsan Sabri Çağlayangil</span> Türk siyasetçi (1908–1993)

İhsan Sabri Çağlayangil, Türk siyasetçi ve diplomat. 1965-1971 ve 1975-1977 arasında Dışişleri Bakanlığı, 1979-1980'de Cumhuriyet Senatosu Başkanlığı ve Cumhurbaşkanı Vekilliği yapmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Hasan Esat Işık</span>

Hasan Esat Işık ya da Hasan Fikret Işık, Türk diplomat ve siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">Turhan Feyzioğlu</span> Türk siyasetçi

Turhan Feyzioğlu, Türk hukuk profesörü, avukat, akademisyen ve siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi</span>

Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi, 1914-1916 yılları arasında şeyhülislamlık yapmış, Osmanlı din ve siyaset adamı.

<span class="mw-page-title-main">Selim Sarper</span> Türk diplomat ve siyasetçi (1899-1968)

Selim Rauf Sarper, Türk diplomat ve siyasetçi.

Ali Naili Erdem, Türk siyasetçidir.

<span class="mw-page-title-main">Kâzım Yurdakul</span>

Kâzım Yurdakul, Türk siyasetçidir.

<span class="mw-page-title-main">Turhan Esener</span>

Hüseyin Hayri Turhan Esener, Türk akademisyen, siyasetçi.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Türkiye Partisi (1961)</span> Türkiyede bir siyasi parti (1961–1973)

Yeni Türkiye Partisi (YTP), 1961 ile 1973 arasında Türkiye'de faaliyet göstermiş siyasi parti.

Mehmet Tevfik Gerçeker, Türk hukukçu ve din adamı, 7. Diyanet İşleri Başkanı.

İhsan Sağlam, Kurtuluş Savaşı'nda görev almış Türk subay, Osmanlı Meclis-i Mebûsan III. Dönem Mardin Mebusluğu ile I. Dönem Siverek ve II. Dönem Ergani milletvekilliği yapmış siyaset adamıdır.

Tahir Münip Ürgüplü, Türk siyasetçidir.

<span class="mw-page-title-main">Fazile İbrahim</span> Sultan Vahdettinin torunu

Fazile "Hanımsultan" İbrahim, Sultan Vahdettin'in torunu, Hanzade Sultan ile Mısır Prensi Mehmet Ali İbrahim'in kızı.

<span class="mw-page-title-main">Sabiha Sultan</span> Osmanlı prensesi

Sabiha Sultan veya Rukiye Sabiha Osmanoğlu, son Osmanlı padişahı Sultan Vahdettin’in kızı ve son İslam Halifesi Abdülmecid Efendi'nin gelini.