İçeriğe atla

Slovakya'daki Yahudilerin tarihi

II. Dünya Savaşı'ndan önce Slovakya'da 135.000 Yahudi yaşıyordu. Bazıları savaştan önce göç ettilerse de çoğu sürgün sırasında öldürüldü. Mart 1939'da Slovakya Cumhuriyeti Nazi Almanyası kontrolünde bağımsızlığını ilan ettikten sonra Yahudilere karşı kanunlar koymaya başladı; Yahudiler ilk olarak askeri ve hükûmet görevlerinden alındı. Hlinka Slovak Halk Partisi muhafızları Yahudilere saldırmaya başlayıp Eylül 1941'de "Yahudi Kod'u"nu yürürlüğe soktu. Nürnberg Yasalarını andıran bu kod'da Yahudilere sarı kol bandı takma zorunluluğu getirilip, birçok işten ve karışık evliliklerden mahrum edildiler.

Katolik rahip olan Nazi rejimi destekçisi Devlet Başkanı Jozef Tiso Nazilerin Nihai Çözümüne katılıp Yahudileri sürdü.[1][2]

Ekim 1941'e kadar geçen sürede 15.000 Yahudi Bratislava'dan kovulup çalışma kamplarına gönderildi. Başlangıçta Slovak hükümeti savaşta katkıda bulunmaları için Slovak işçiler yerine Yahudileri sürmek için Almanya ile anlaşma yapmaya yanaştı. Wannsee Konferansı'ndan sonra Almanya Slovakya'nın önerisine sıcak baktı; bu anlaşmaya göre Slovakya gönderdiği her Yahudi için bir miktar para ödeyecek ve karşılığında Almanya'nın bu Yahudileri geri göndermemesini garanti altına alacaktı. Yahudilerin geri gönderilmeyeceğinin sözünü veren Almanya ile "20,000 genç ve güçlü Yahudi" gönderileceğine dair anlaşıldı fakat Almanya sonunda "doğudaki bölgelerin boşaltılması" için Slovakya'daki bütün Yahudileri istedi.

Yahudilerin Slovakya'dan sürülmeleri 25 Mart 1942'de başladı, fakat Gisi Fleischmann ve Rabbi Michael Ber Weissmandl'ın Vatikan yetkilileriyle kurduğu koalisyonla Slovakya hükûmetini anlaşma ve rüşvet yoluyla ikna edip bu sürecin 20 Ekim 1942'de durdurulmasını sağladı. Slovakya hükûmetinin bildirdiğine göre bu zamana kadar silah fabrikalarında çalıştırılmak üzere 58,000 Yahudi Auschwitz'e gönderilmişti bile. Slovak hükûmeti bu Yahudilerin topluca Almanlar tarafından kurşuna dizildiğini öğrenince suç duyurusunda bulundu.

Sovyetlerin Slovakya sınırına dayanması ve Slovak Milli Ayaklanma'nın başlamasıyla 20 Eylül 1944 Yahudilerin sürgünü tekrar başladı. Bu olaylar sonucunda Almanya Slovakya'yı işgal etme kararı aldı ve ülke bağımsızlığını yitirdi. Alman işgali altında 13,500 Yahudi daha sürüldü ve 5000 Yahudi tutuklandı. Sürgün 31 Mart 1945'e kadar sürdü. Alman ve Slovak hakimiyetleri altında toplam 70,000 Yahudi sürüldü ve bunların 65,000'i toplama kamplarında öldü veya öldürüldü. Bazı Yahudiler kendilerini Yahudi olarak tanıtmadığı için bu rakamlar kesin değildir, fakat 2006'da yapılan hesaplamayla savaş öncesi nüfusunun %77'si yani 105,000 Yahudi savaşta ölmüştür.[3]

Savaş sonrasında Slovakya'da yaklaşık 25,000 Yahudi kaldı ve bunların çoğu yurtdışına göç etti.

Bugün Slovakya'daki 6000 Yahudinin çoğu Bratislava'da yaşamaktadır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Slovak bishop praises Nazi regime - BBC News". 4 Ocak 2007. 30 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ocak 2010. 
  2. ^ "Antisemitism and Xenophobia Today - Slovakia". 21 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ Rebekah Klein-Pejšová (2006). "An overview of the history of Jews in Slovakia". Slovak Jewish Heritage. Synagoga Slovaca. 14 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2007. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Holokost</span> Adolf Hitler liderliğindeki Nazi Almanyasının azınlıklar, eşcinseller, esirler ve muhaliflere uyguladığı soykırım

Holokost, Yahudi Soykırımı veya HaŞoah, Nazi Almanyası döneminde 1941 ve 1945 yılları arasında, Adolf Hitler ve Heinrich Himmler'in liderliğindeki SS güçleri tarafından işgal edilen sınırlar içerisinde yaklaşık 6 milyon Yahudi'nin sistemli bir şekilde öldürüldükleri soykırımdır.

Slovakya tarihi, bugünkü Slovakya Cumhuriyeti topraklarının tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar uzanan tarihini kapsar.

<span class="mw-page-title-main">Treblinka imha kampı</span>

Treblinka imha kampı, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası tarafından işgal altındaki Polonya'da inşa edilen ve işletilen en ölümcül ikinci imha kampıydı. Varşova'nın kuzey doğusunda, günümüzde Mazovya voyvodalığı olan Treblinka köyünün 4 km güneyindeki bir ormanda bulunuyordu. Kamp, Nihai Çözüm'ün en ölümcül aşaması olan Reinhardt Operasyonu'nun bir parçası olarak 23 Temmuz 1942 ile 19 Ekim 1943 tarihleri arasında faaliyet göstermiştir. Bu süre zarfında gaz odalarında 700.000 ila 900.000 Yahudi'nin ve 2.000 Roman'ın öldürüldüğü tahmin edilmektedir. Treblinka'da Auschwitz-Birkenau dışındaki diğer Nazi imha kamplarından daha fazla Yahudi öldürülmüştür.

Yahudilerin Arnavutluk'taki tarihi 1300 yıl öncesine dayanır. Arnavutluk Yahudileri ağırlıklı olarak Sefarad olmakla birlikte modern zamanlarda toplam ülke nüfusuna olan yüzdesi çok düşüktür. Arnavutluk, II. Dünya Savaşı'nda Yahudi nüfusu artan ender Avrupa ülkelerindendir. Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti'nin Komünist diktatörü Enver Hoca aralarında Yahudiliğin de bulunduğu bütün dinleri yasaklayıp devlet ateizmini yürürlüğe soktu. Komünizm sonrası bu politikalar kaldırılıp ibadet serbestliği getirildi fakat Yahudilerin çoğunun İsrail'e göç etmesiyle Arnavutluk'taki Yahudi nüfusu azaldı.

İspanyol Engizisyonuyla başlayıp Holokost'la neredeyse yok olmaya yüz tutan, II.Dünya Savaşı ve Yugoslav savaşlarını atlatan Bosna-Hersek'teki Yahudilerin zengin bir tarihi vardır.

<span class="mw-page-title-main">Hırvatistan'daki Yahudilerin tarihi</span>

Hırvatistan'daki Yahudilerin tarihi 3. yüzyıla kadar dayanmasına rağmen 10. yüzyıl ve 15. yüzyıla kadar az bilgi bulunur. II. Dünya Savaşı'ndan evvel 20,000 kişilik cemaatin hemen hemen hepsi Holokost'ta yok edildi. Savaştan sonra sağ kalanların yarısı İsrail'e göç ederken 2500 Yahudi Hırvatistan'da yaşamayı tercih etti. Bu rakam tahmini bir rakam olup 1500 kişilik Zagreb Yahudi cemaatinin %80'i karışık evliliklerin çocukları olduğu hesaba katıldığında bu nüfusun daha da fazla olduğu düşünülür. Holokost'tan kurtulanların torunlarının çoğunun dede veya ninelerinden sadece bir tanesi Yahudidir.

Çekya'daki Yahudilerin tarihi 1918-1938 yılları arasındaki Çekoslovakya'nın Birinci Cumhuriyet döneminin uzantısıdır. 2005 itibarıyla Çek Cumhuriyeti'nde 4000 Yahudi bulunmaktadır ve bunlar ağırlıklı olarak Aşkenazlardan oluşur. Yedisi Bohemya'da ve üçü Moravya'da olmak üzere ülkede on küçük Yahudi cemaati bulunur. Bu cemaatler Yahudi Cemaatleri Federasyonu (FZO) şemsiyesi altında toplanmıştır. Prag ve diğer şehirlerde hizmetler sunmaktadır.

Fin Yahudileri, Finlandiya vatandaşı olan Yahudilere denir. Yaklaşık 1500 kişi olan Yahudi nüfusunun %80'i Helsinki'de yaşamaktadır. Finlandiya'daki Yahudilerin tarihi 18. yüzyılda başladı. Fin Yahudilerinin çoğu 19. yüzyılda Finlandiya'ya girmiş olan Rus askerlerinin soyundan gelir.

Latin Amerika'daki Yahudilerin tarihi, bazı bakış açılarına göre Christopher Columbus'un İspanya'dan yola çıkıp Atlantik Okyanusu'nu geçtiği tarih olan 3 Ağustos 1492'de başlar. Onun yola çıktığı tarih, Katolik Monarklar olan I. Isabel ve II. Fernando'nun İspanya'daki Yahudilere ya Katolisizm'e geçmelerini ya da ülkeyi terk etmelerini emreden bildirgeyi yayınladığı tarihe denk gelir.

<span class="mw-page-title-main">Vojtech Tuka</span> Slovak politikacı

Vojtech "Béla" Tuka, 1940 ile 1945 yılları arasında Slovak Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı ve Başbakanıydı. Tuka, Alman işgali altındaki Polonya'da Nazi toplama kamplarına Slovak Yahudilerinin sürgününün arkasındaki ana kuvvetlerinden biriydi. Vojtech Tuka, Slovak Halk Partisi'nin radikal kanadının lideriydi.

<span class="mw-page-title-main">Adolf Burger</span>

Adolf Burger, Bernhard Operasyonuna katılan, Holokost'tan kurtulan, bir Slovak Yahudisi, tipograf, anı yazarı. Büyük ölçüde anılarına dayalı, Kalpazanlar adlı film, 2007 En İyi Yabancı Dilde Film Altın Küre Ödülü'nü kazandı.

<span class="mw-page-title-main">II. Dünya Savaşı'nda Macaristan</span>

Macaristan I. Dünya Savaşı'ndan yenilgiyle ayrılan devletlerden birisi oldu. Savaştan sonra imzalanan Trianon Antlaşması ile hem toprak kaybedilmişti hem de silah konusunda sınırlandırılmalar mevcuttu. Ayrıca ekonomi konusunda da maddeler vardı. Antlaşmadan önce kaybedilen toprakları geri kazanmak için ülkede komünist devrim Béla Kun harekâtlar düzenlese de başarılı olamadı. Hatta komünist rejim yıkıldı. Bu durumda I. Dünya Savaşı'nda aynı kaderi yaşayan Almanya ile ittifak yapması işten bile değildi. Tabi hükûmet pek istemese de hem kralın isteği hem de Almanlar'ın baskısı sonucunda Anti-Komintern Paktı imzalandı.

<span class="mw-page-title-main">Slovak Cumhuriyeti (1939-1945)</span> Nazi Almanyasının bugünkü Slovakya topraklarının büyük kısmında var olmuş uydu devleti

Slovak Cumhuriyeti (1939-1945) veya Birinci Slovakya Cumhuriyeti veya Birinci Slovak Cumhuriyeti, 14 Mart 1939 ile 4 Nisan 1945 arasında, bugünkü Slovakya topraklarının büyük kısmı üzerinde var olmuş Nazi Almanyası'na bağlı uydu devlet. Devlet Almanların Çekoslovakya'yı işgalinden 1 gün önce Alman provokasyonları ile bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu daha önce kendilerine ait bir devletleri olmayan Slovakların tarihinde bir ilkti. Slovak Cumhuriyeti, günümüz Slovakya topraklarının büyük kısmına sahipti ancak 1938'de Çekoslovakya'nın Macaristan'a bıraktığı güney toprakları yoktu. Doğudaki bazı topraklar, kısa süren bir savaş sonucunda Macaristan'a kaybedildi.

<span class="mw-page-title-main">İmha kampı</span>

İmha kampları, II. Dünya Savaşı dönemindeki Holokost sırasında Nazi Almanyası tarafından milyonlarca Yahudiyi sistematik bir şekilde öldürmek için inşa ettirilmiştir. Polonyalılar, savaştaki Sovyet esirleri ve Çingeneler gibi diğer etnik gruplar da imha kamplarında öldürülmüştür. İmha kamplarındaki kurbanlar en çok gaz odalarında öldürülmüştür. Öldürülmeler ya bu özel amaç için yapılmış kalıcı tesislerde ya da gaz kamyonetlerinde gerçekleşmiştir. Auschwitz-Birkenau ve Majdanek gibi bazı Nazi toplama kampları, 1945 yılında savaşın bitiminden önceki dönemde ikili bir amaca hizmet etmiştir: zehirli gazla imha ve açıktan ölmek üzere olan insanları çok yoğun bir şekilde çalıştırma.

<span class="mw-page-title-main">Slovakya'da turizm</span>

Slovakya'da turizm doğal manzaralar, dağlar, mağaralar, Orta Çağ kaleleri ve kasabaları, halk mimarisi, kaplıcalar ve kayak merkezleri sunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Belçika'da Holokost</span>

Belçika'da Holokost, II. Dünya Savaşı sırasında Alman işgali altındaki Belçika'da Yahudilerin ve Çingeneler'in sistematik olarak mülksüzleştirilmesi, sınır dışı edilmesi ve öldürülmesidir. 1940 yılında ülkedeki yaklaşık 75.000 Yahudi'den yaklaşık 24.000'i holokost sırasında öldürüldü.

Letonya'daki Yahudilerin tarihi, 1571'de Piltene'de kurulan ilk Yahudi kolonisine dayanıyor. Yahudiler, Letonya'nın nüfusunu azaltan Büyük Kuzey Savaşı'na (1700-1721) kadar Letonya'nın gelişimine katkıda bulundular. Yahudi cemaati, esas olarak Prusya'dan gelen bir akın yoluyla 18. yüzyılda yeniden oluştu ve Letonya'nın ekonomik yaşamında temel bir rol oynamaya başladılar.

<span class="mw-page-title-main">Macaristan'daki Yahudilerin tarihi</span>

Macaristan'daki Yahudilerin tarihi, Macaristan Krallığı'na kadar uzanmaktadır; hatta bazı kayıtlara göre, 895 yılında Karpat Havzası'nı Macarların fethinden 600 yıldan daha uzun bir süre öncesine kadar uzanmaktadır. Yazılı kaynaklar, Yahudi topluluklarının Orta Çağ Macaristan Krallığı'nda yaşadığını kanıtlıyor ve hatta heterojen Macar kabilelerinin birkaç klanının Yahudiliği uyguladığı varsayılıyor. Yahudi yetkililer, 13. yüzyılın başlarında II. András'ın hükümdarlığı sırasında krala hizmet etti. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren genel dini hoşgörü azaldı ve Macaristan'ın politikaları Batı Avrupa'daki Yahudi nüfusa yönelik muameleye benzer hale geldi.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Slovakya, Nazi Almanyası'nın bağımlı bir devleti ve Mihver devletlerinin bir üyesiydi. Sovyetler Birliği'ne karşı savaşa katıldı ve Yahudi nüfusunun çoğunu sınır dışı etti.

<span class="mw-page-title-main">Ústredňa Židov</span>

Ústredňa Židov (Yahudi Merkezi), Holokost sırasında Nazi emirlerini uygulamak için Mihver Devletlerine bağlı Slovakya eyaletindeki Yahudi cemaatine dayatılan Bratislava'daki Judenrat'tı.Schutzstaffel yetkilisi Dieter Wisliceny'nin tavsiyesi üzerine kuruldu. İlk lider Heinrich Schwartz, Nazi talepleriyle işbirliği yapmayı reddettikten sonra görevden alındı ve yerine etkisiz Arpad Sebestyen getirildi. Karol Hochberg tarafından yönetilen işbirlikçi Özel İşler Departmanı, yetkililere Yahudi mülklerine el konulmasında ve Yahudileri tutuklayıp sınır dışı etmek için kullanılan bilgilerin toplanmasında yardımcı oldu. Bununla birlikte, ÚŽ üyelerinin çoğu, topluluğun azalan kaynakları nedeniyle engellenmiş olsalar da, Slovakya'da kalan Yahudilerin sosyal refahını iyileştirmeye ve göç için fırsatlar sağlamaya odaklandılar. Buna ek olarak ÚŽ, Slovak yetkililere rüşvet vererek, önceki mesleklerinden ihraç edilen Yahudileri yeniden eğiterek ve Slovakya'daki Yahudiler için çalışma kamplarını iyileştirerek ve genişleterek sınır dışı edilmeye direnmeye çalıştı. Onun himayesi altında çalışan yeraltı direniş örgütü Çalışma Grubu, Aralık 1943'te ÚŽ liderliğini devraldı. Çalışma Grubu, 1942'nin başlarında kurulduğundan bu yana, ÚŽ'yi yasadışı kurtarma faaliyetleri için kılıf olarak kullanmıştı. Ağustos 1944'te Almanya'nın Slovakya'yı işgalinden sonra ÚŽ dağıtıldı ve üyelerinin çoğu tutuklanarak toplama kamplarına sürüldü.