İçeriğe atla

Sierra Leone Şirketi

1803 yılında Freetown

Sierra Leone Şirketi Afrika'da bugün Sierra Leone olarak bilinen bölgede Freetown'dan sonra ikinci yerleşim yerini kurmakla görevlendirilen Britanyalı tüzel kuruluştur. Şirket, 11 Mart 1792 itibarıyla Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda Britanya tarafında savaşan siyahilerin Kanada'daki Nova Scotia bölgesinden Afrika'ya götürülmesi görevini istlenmiştir. Şirketin kurulmasında öne çıkan kişiler arasında Granville Sharp, Thomas Clarkson, Henry Thornton ve Thomas'ın kardeşi John Clarkson gibi kölelik karşıtı isimler vardı. Bu kişiler ayrıca Sierra Leone'nin kurucuları arasında sayılırlar. Şirket 1791 yılında daha önceden Yoksul siyahilere yardım komitesi tarafından İngiltere'den bölgeye gönderilen siyahilerin başarısız yerleşim yeri deneyimi olan Granville Town kentini de ayağa kaldırmıştır.

Tarihçe

Sierra Leone Şirketi, 1790 yılında kurulmuş olan St.George's Bay Şirketi'nin devamcısı konumundadır. St.George's Bay Şirketi Yoksul siyahilere yardım komitesi tarafından Londra'daki siyahi yoksulların özgür olabilecekleri bir çözüm arayışının ardından kurulmuştur. Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda Britanya'nın aldığı yenilginin ardından özgür Britanya yanlısı siyahiler ABD'de kalmaları durumunda köle olacakları için Britanya topraklarına göçmüştür. Komite tarafından düzenlenen 1787 yılındaki seferin ardından yüzlerce siyahi Sierra Leone bölgesine götürülmüş ve burada Granville Town adlı yerleşimi kurmuşlardır. Koloni, açlık, hastalık, bakımsızlık ve bölge yerlilerinin saldırıları karşısından başarısız olmuştur.

1790 yılıyla beraber kölelik karşıtı Granville Sharp önderliğinde Afrika'da köleliğin bulunmadığı özgür İngiliz topraklarının oluşturulması yolunda hareket ivme kazandı. Clapham çevresi olarak adlandırılan, ağırlıklı olarak devlet ve din adamlarından olauşan çevrenin etkisiyle konu İngiltere Parlamentosunda gündem oldu. Atlantik köle ticaretiyle ilgilenen tüccarların muhalefetine rağmen 30 Mayıs 1791 günü Sierra Leone'de böyle bir oluşuma gidilmesi yönünde karar alındı.[1]

1792 yılında Rahip Thomas Clarkson Halifax, Nova Scotia'daki 1100 siyahiyle beraber yola çıkarak Sierra Leone'ye ulaştı ve burada Freetown'u kurdu. Mart 1792'de kurulan kent Fransız Devrim Savaşları sırasında çok sayıda gemisini ve erzağını kaybetse de Amerikalı tacirler sayesinde ayakta kalmayı başardı. Kentin valisi Zachary Macaulay bölgeye gelmek isteyen siyahilerin bazı koşulları yerine getirmeleri halinde kendilerine ücretsiz toprak verilmesini sağlamıştır. Bu koşullar kişilerin kendi kiliselerinden olumlu referans getirmeleri, Britanya vatandaşı olmayı ve Britanya yasaları altında yaşamayı kabul etmeleri, bölgeye geliş masraflarını kendileri karşılamaları ve kendilerine verilen arazinin üçte birini iki yıl içinde ekilebilir hale getirmeleriydi. 1807 yılında alınan kararla Britanya topraklarında kölelik tamamen kaldırıldıktan sonra Sierra Leone 1808 yılında kraliyet toprağı haline gelmiş, şirketin varlığı da sona ermiştir.

Kaynakça

  1. ^ Black Loyalist sitesindeki ilgili madde 27 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 20 Aralık 2022 tarihinde erişilmiştir

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Sierra Leone</span> Batı Afrikada bir ülke

Sierra Leone, resmî adıyla Sierra Leone Cumhuriyeti, Batı Afrika'da bir ülkedir. Portekizliler tarafından 1462 yılında bölge keşfedildiğinde, buradaki dağların şeklinin aslanlara benzetilmesinden dolayı, ülkeye aslanlı dağlar veya aslanlı sıradağlar anlamına gelen bu ismi vermişlerdir. Kuzeydoğusunda Gine, güneydoğusunda Liberya ve güneybatısında Atlas Okyanusu bulunur. Sierra Leone 71.740 km2'lik bir alanı kaplar ve nüfusu 6.296.803'tür. Tropikal İklim'e sahiptir. Komşusu Liberya gibi özgür bırakılmış Afrikalı köleler tarafından kuruldu. İngiliz sömürgeciliğinden sonra 1961'de bağımsız hale geldi. Ancak ülke 1990'lardan 2002'ye kadar yıkıcı bir iç savaş yaşamıştır.

<span class="mw-page-title-main">Kölelik</span> bir insanın başka birinin malı ve mülkü olması

Kölelik, bir insanın başka birinin malı ve mülkü olması. Başka bir kişinin malı ve mülkü olan kişiye köle, memlûk veya kul; köle sahibine ise efendi veya mevla denir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya İmparatorluğu</span> Birleşik Krallık tarafından yönetilmiş devletler ve dominyonlardan oluşan imparatorluk

Britanya İmparatorluğu, Birleşik Krallık veya öncül devletleri tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, himayeler ve mandalar ile diğer bağımlı bölgelerden oluşmuş olan imparatorluktur. 16. ve 17. yüzyıllarda İngiltere Krallığı tarafından kurulan denizaşırı sömürgeler ve ticaret karakolları olarak başlamıştı. En güçlü döneminde tarihteki en geniş topraklara sahip devlet olmasının yanı sıra bir yüzyıldan fazla bir süre boyunca dünyanın en önde gelen küresel gücüydü. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusunun neredeyse dörtte biri, Britanya İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydı ve toprakları 33.000.000 km2'lik alanı kapsıyordu. Bu derece geniş bir coğrafyaya hükmettiği için siyasi, dilsel ve kültürel kalıtı hâlen yaygın olarak devam etmektedir. Gücünün doruklarındayken, dünya geneline yayılmış toprakları nedeniyle her zaman en az bir bölgesinde gün ışığı olmasından ötürü "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak da tanımlanmaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Sömürgecilik</span> Bir devletin başka toplumları siyasal ve ekonomik olarak egemelik altına alma politikası

Sömürgecilik; kolonicilik, kolonyalizm ya da müstemlekecilik, genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesidir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Batı Afrikası</span>

Britanya Batı Afrikası, Afrika kıtasının batı kesimlerinde Britanya İmparatorluğu'nun sömürge döneminde sahip olduğu bölgeler. Bu bölgelerde günümüzde Sierra Leone, Gambiya, Nijerya ve Gana (o dönem Altın Sahili yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Freetown</span> Sierra Leonenin başkenti

Freetown, Sierra Leone'nin en büyük şehri ve başkentidir. 2004 yılı nüfus sayımına göre 772.873 olan şehir nüfusunun bugün 1.070.000 aştığı sanılmaktadır. Sierra Leone yarımadasının batı bölgesinde, Afrika'nın Atlas Okyanusu'nda yer alan en önemli limanıdır. Freetown, hükûmet binalarına ev sahipliği yapmasının yanı sıra, ülkenin finans, eğitim, ulaşım, iletişim, kültür merkezi ve en büyük limanıdır.

Haiti Devrimi (1791–1804) Batı yarımküredeki en başarılı Afrikalı köle ayaklanmasıdır. Devrim sonucunda Haiti siyahlar tarafından yönetilen tarihteki ilk cumhuriyet olmuştur. Devrim sırasında Haiti'nin adı Saint-Domingue idi ve bir Fransız kolonisiydi. Devrim sürecinde Afrika kökenli halk kendisini Fransız egemenliğinden ve köleliğin boyunduruğundan kurtarmıştır. Kölelik dönemi sırasında yüzlerce köle isyanı olmuş olmasına rağmen bulunduğu ülkeyi tamamen özgürleştiren tek başarılı isyan Haiti Devrimidir.

<span class="mw-page-title-main">Toussaint L'Ouverture</span> Haitili devlet adamı (1743-1803)

François-Dominique Toussaint L'Ouverture Haiti Devriminde yer almış Haitili devrimci önder ve yönetici. Fransız sömürgesi olan Saint-Domingue'de köle olarak doğar. Adadaki Fransız sömürgecilere karşı siyahi kölelerin ayaklanmasına önderlik ederek başarı kazanır. Ülkede köleliği kaldırır, Fransız yönetimini adadan kovar ve Haiti’nin bağımsızlığını ilan eder. Hispanyola adasının diğer kısmındaki İngiltere hakimiyetindeki Santo Domingo’yu da ele geçirerek buradaki köleleri de özgürlüklerine kavuşturur. Haiti tarihindeki ilk anayasayı yazar.

<span class="mw-page-title-main">Senetli kölelik</span>

Senetli kölelik, özellikle gençlerin Yeni Dünya'ya geçiş karşılığında belirli bir süre, bir işveren için çalışmak zorunda olduğu çalışma rejimiydi. Başta Kuzey Amerika olmak üzere 18. yüzyılda Britanya İmparatorluğu sömürgelerinde çok yaygındı. Britanya ve Almanya'daki yoksul gençler için bir fırsat olarak değerlendirilmiştir. Belirli bir süre zorunlu çalışmanın ardından kişi istediği yerde çalışma hakkını kazanabiliyordu. İşyeri sahibi patron gençleri geldikleri gemi kaptanından satın almaktaydı. Gelişen imalat sanayisinin yanı sıra çiftliklerde yoğun bir işgücü talebi bulunmaktaydı. Her iki taraf da sözleşmenin şartlarını yerini getirmekle mesuldü, bu konuda Amerikan mahkemeleri yetkiliydi. İşyerinden kaçanlar yakalanıp geri getirilirdi. 17 ve 18. yüzyılda Amerikan sömürgelerine gelen beyazların neredeyse yarısı bu şekilde senetli köleydi. İngiltere ve Fransa çocuk yaşta yoksul gençleri kaçırıp Karayipler'de senetli köle olarak satan suç örgütleri mevcuttu, sözleşmeleri alınıp satılarak sürekli el değiştiren bu çocukların bazıları özgürlüklerine hiç kavuşamazdı.

<span class="mw-page-title-main">Yeraltı Demiryolu</span>

Yeraltı Demiryolu, 19. yüzyılın başından ortasına kadar Amerika Birleşik Devletleri'nde kurulan ve Afrikalı-Amerikalı köleler tarafından köleliğin kaldırıldığı özgür eyaletlere, Kanada'ya ve Nova Scotia'ya kölelik karşıtları ve kölelik karşıtlığına sempati duyanlar yardımıyla kaçmak için kullanılan gizli yollar ve güvenli evler ağıydı. Bu terim aynı zamanda kaçakçılara yardım eden, siyah ve beyaz, özgür veya köle, tüm kölelik karşıtları için de kullanılmaktadır. Meksika'ya veya denizaşırı ülkelere çeşitli diğer yollar da bulunmaktaydı. 1763-83 yılları haricinde İspanyol toprakları olan Florida'ya, güneye doğru giden daha erken bir kaçış yolu, 17. yüzyılın sonlarından Florida'nın 1821'de ABD toprağı olmasına dek kullanılmıştır. Kaçak köleler, Florida'nın el değiştirmesinin ana nedeni idi. Bununla birlikte, şu anda genel olarak Yeraltı Demiryolu olarak bilinen ağ, 1700'lerin sonlarında kuruldu ve kuzeydeki özgür eyaletler ve Kanada'ya doğru uzanarak 1850-1860 arasında doruğa ulaştı. Bir tahmin 1850'de 100.000 kölenin Yeraltı Demiryolu aracılığıyla kaçtığını belirtmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Sömürge imparatorluğu</span> sömege imparatorlukları 15. yüzyıl itibariyle başka devletlerin kaynaklarını alan imparatorluklardır

Sömürge imparatorluğu, ya emperyal merkeze bitişik ya da denizaşırı ülkelerde bulunan, belirli bir devletin nüfusu tarafından yerleşmiş olan ve o devlet tarafından yönetilen bölgelerden oluşan bir kolektiftir . Erken modern Avrupa güçlerinin genişlemesinden önce, diğer imparatorluklar İberya'daki Romalılar veya şu anda Güney Çin'deki Çinliler gibi toprakları fethedip sömürgeleştirdiler. Modern sömürge imparatorlukları ilk olarak 15. yüzyılda o zamanlar en gelişmiş Avrupa denizcilik güçleri Portekiz ve İspanya arasında bir keşif yarışıyla ortaya çıktı. Bu dağınık deniz imparatorluklarının ve onu izleyenlerin arkasındaki ilk dürtü, Avrupa Rönesansından çıkan yeni fikirler ve kapitalizm tarafından yönlendirilen ticaretti. 1479, 1493 ve 1494'te dünyayı aralarında bölmek için anlaşmalar da yapıldı. Avrupa emperyalizmi, 14. yüzyılda hızla yükselen ve İspanyol ve Portekiz'i zorlayan Avrupa Hristiyanları ve Osmanlı Müslümanları arasındaki rekabetten doğdu. Hindistan'a ve daha az ölçüde Çin'e yeni ticaret yolları aramaya başladı.

<span class="mw-page-title-main">Birlik Ordusu</span>

Birlik Ordusu, Amerikan İç Savaşı sırasında birlikten yana olan devletlerin silahlı kuvvetleridir. Birlikten ayrılmaya çalışan devletlerin kurduğu Konfedere Devletler Ordusuna karşı mücadele vermiş ve zafer kazanmıştır. Zaferin ardından Amerika Birleşik Devletleri Ordusu olarak tüm ülkenin silahlı birlikleri olarak görev yapmaya devam etmiştir.

Siyahi milliyetçiliği veya Siyah milliyetçiliği, Siyahların bir ırk olduğu inancını benimseyen ve Siyah ırksal ve ulusal bir kimlik geliştirmeye ve sürdürmeye çalışan bir milliyetçilik veya panmilliyetçilik türüdür. Siyah milliyetçisi aktivizm, özellikle beyaz kültüre asimilasyona direnmek ve belirgin bir Siyah kimliğini korumak için Siyah toplulukların ve insanların sosyal, siyasi ve ekonomik olarak güçlendirilmesi etrafında döner.

<span class="mw-page-title-main">Jamaika maronları</span>

Jamaika maronları Büyük Britanya Krallığı'na bağlı Jamaika Kolonisi'nde Afrika'dan köle olarak getirildikten sonra kaçarak özgürlüklerini kazanan ve adanın dağlık bölgelerinde yaşayan topluluğu anlatır.

Britanya yanlısı siyahiler Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Büyük Britanya Krallığı tarafını tutan Afrika kökenli siyahileri anlatır. Bu kişiler Britanya tarafından verilen özgürlük güvencesi nedeniyle Amerikalı köle sahiplerinden kaçarak Britanya saflarına geçmiştir. Özgürlük ve bağımsızlık sloganıyla ortaya çıkan Amerikan Devrimi'nin önderlerinden Thomas Jefferson köle olarak yaşamak istemedikleri için Britanya saflarına kaçan bu kişiler için "kaçaklar" tanımını kullanmıştır.

Yoksul siyahilere yardım komitesi 1786 yılında Londra'da kurulan bir yardım derneğiydi. İngiltere'ye gelmek durumunda kalmış olan siyahi mültecilerin sorunlarıyla ilgilenmiş, bu kişilerin gönderilmesi için Sierra Leone Kolonisi ve Protektorasının kurulmasına ön ayak olmuşlardır. İngiltere'de köleliğin 1833 yılında kağıt üzerinde de olsa kaldırılması kararının alınmasında etkisi olan kurumlardandır.

Nova Scotia yerleşimcileri; 11 Mart 1792 tarihinde Sierra Leone Kolonisi ve Protektorası'ndaki ilk yerleşim yeri olan Freetown'u kuran, bugün Kanada sınırları içindeki Nova Scotia'dan bölgeye göçen Afroamerikalı siyahilerdir. Bu kişilerin çoğu Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında plantasyonlardaki Amerikalı efendilerinden kaçarak özgürlükleri için Britanya saflarına katılan eski siyahi kölelerdir. Britanya yanlısı siyahiler de denilen bu kişiler savaşın ardından ABD'den ayrılmış önce Nova Scotia'ya oradan da Sierra Leone'ye göçmüştür. Günümüzde Sierra Leone'de Kreol kültürünün oluşumuna Jamaika maronlarıyla beraber katkıda bulunmuşlardır. Amerikan kültürünü Afrika'ya getirdikleri için çok sayıda sosyolojik araştırmaya konu olmuşlardır. Kurdukları yerleşim Batı Afrika'daki ilk özgürleşmiş köle topluluğudur.

XV.Louis'nin isteği üzerine 1673 yılında kurulan Türkçesi Senegal Şirketi anlamında gelen "Compagnie du Sénégal", birçok Fransız sömürge şirketinden biriydi ve 1685 yılında İngiltere Kralı olan XIV. Louis'nin kuzeni York Dükü II.Jacques tarafından 1672 yılında kurulan Kraliyet Afrika Şirketi'nden bir yıl sonra, köle ticaretini doğrudan hedef alan 17. yüzyılda kurulan ikinci Avrupa şirketiydi. İlk yöneticilerinden biri ünlü amiral Jean-Baptiste du Casse idi.

Köle ayaklanması köleler tarafından özgürlüklerini kazanmaya yönelik başlatılan silahlı başkaldırıyı anlatır. Toplumsal yapıda kölelik kurumunu barındıran toplumların tamamında bu tür ayaklanmalar yaşanmıştır. Özgürlük fikri köleleştirilmiş halklarda hep bir ülkü olarak yaşatılmış, ayaklanmanın başarılı olmasından bağımsız olarak kültürel hayatta çeşitli şekillerde nesiller boyu yaşatılmıştır. Ancak ayaklanmaların çoğu köleci toplumlar tarafından şiddetle bastırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Nat Turner köle ayaklanması</span>

Nat Turner köle ayaklanması Ağustos 1831'de Southampton County Virginia'daki kölelerin başlattığı silahlı ayaklanmadır. Nat Turner önderliğindeki köleler 55 ila 65 beyazı öldürmüştür. ABD tarihindeki en kanlı köle ayaklanması olarak bilinir. Ayaklanma iki üç gün içinde bastırılmış ancak Turner'ın yakalanması bir ayı bulmuştur. Olayların ardından beyazlar tarafından siyahilere karşı yoğun katliam ve linç gerçekleştirilmiş, en az 120 kişi öldürülmüştür. Yakalanan Turner ile beraber 56 siyahi yargılanmış ve çoğu olaylara karışmamış olan sanıkların tamamı idam edilmiştir. Turner eğitim görmüş bir din adamı olduğu için siyahilerin eğitilmesine veya kendi aralarında dini toplantılar yapması yasaklanmıştır.