İçeriğe atla

Sazende

Bir sazende orkestrası, 1906

Sazende (Azerice: sazəndə / سازنده; Ermenice: սազանդար; Farsça: سازنده‎; Gürcüce: საზანდარი) Güney Kafkasya'da bir şarkıcı (Azeri muğamı icrası durumunda hanende) ile birlikte performans gösteren geleneksel çalgıcılar topluluğundaki üç müzisyenden her birine verilen addır.. Sözcük, Farsçada "inşa eden" anlamına geliyor. Sazende üçlüsü; bir tar, bir kamança ve bir def sanatçısından oluşur. Tarihsel olarak sazende kelimesi ise Anadolu, Kafkasya ve İran'da bir halk çalgısı çalan herhangi bir çalgıcı için kullanılmıştır.[1]

Tarih ve gelişme

Sazanda üçlüsü

Sözü edilen çalgıları çalan bir sazende üçlüsü geleneği, 20. yüzyılın başlarına kadar ortaya çıkmadı. Cabbar Karyağdıoğlu'na göre, 19. yüzyıl başlarının muğam toplulukları katran, kamança ve balaban çalan üç müzisyenden oluşuyordu. 19. yüzyılın sonlarında, sonuncusu nakkare ile değiştirildi. Günümüzde def kullanılmakta ve genellikle şarkıcıların kendileri tarafından çalınmaktadır.[2]

Topluluktaki çalgı çeşitlerindeki değişikliklerin yanı sıra, çalgıların yapısı da değişti. Kamança, 2 telli bir çalgı iken 3, 4 hatta 5 telli bir çalgı olmuştur. Tanınmış Azeri sazende Sadıkcan, 6 telli bir çalgı olan tara bir tel daha ekleyerek ve onu bir dizi yeni özellikle geliştirerek yeni bir tar modeli (günümüzde Azeri tarı veya Kafkasya tarı olarak bilinir) oluşturmuştur.[3]

Sazendelerin önemi, çalgıların fiziksel görünümünden anlaşılabilir. Bazıları onları değerli metaller ve mücevherlerle süslüyordu. Sadıkcan'ın tarını, altın ve sedef ile süslediği söylenmiştir.[2]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Sazandari 26 Eylül 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Great Soviet Encyclopædia (TheFreeDictionary.com's encyclopedia section)
  2. ^ a b (Rusça) Khananda 27 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Axtar.az
  3. ^ "Atlas of Plucked Instruments - Middle East". 21 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2020. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Tar (çalgı)</span> Telli bir çalgı

Tar, uzun saplı; İran, Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan ve kısmen Türkiye'de kullanılan telli bir çalgıdır. Tar (تار) kelimesi, Farsçada "tel" anlamına gelir. Tar çalan kişiye ise tarzen veya tarist denmektedir. Bu çalgının iki buçuk oktav ses sahası bulunmaktadır. 8 yıl önce UNESCO tarafından Dünya Miras Listesinde alınmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Klasik Türk müziği</span> müzik türü

Klasik Türk müziği, klasik Türk mûsıkîsi, Osmanlı'daki adıyla mûsıkî veya günümüzde kullanılan adıyla Türk sanat müziği; Türk kültürüne has makamlı bir müzik türü. Klasik batı müziği ve Hint müziği ile beraber dünya üzerinde süreklilik ve gelenek oluşturma bakımından mevcut birkaç klasik müzikten birisi olarak kabul edilir.

Caz, ilk kez ABD'nin güney eyaletlerinde, 1900'lerin başında gelişmeye başlamış bir Afro-Amerikan müzik türüdür. 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında New Orleans, Louisiana'daki Afrikalı-Amerikalı topluluklarda ortaya çıktı. Caz müziği, mavi notalar, senkop, swing, çoklu ritim, atışma ve doğaçlama tekniklerini kullanır; Afrikalı-Amerikalı ve Batı müziği tekniklerinin harmanlanmasıdır. Bu müziğin dünya ile tanışması ise 1917 yılında Dixieland Jazz Band'in ilk plaklarının piyasaya çıkmasıyla olmuştur. 1920 ile 1930'larda popülerliğinin artmasıyla başta ABD olmak üzere tüm dünya genelinde Caz Çağı yaşanmıştır. Caz yalnızca geçmişte değil, bugün dahi çok sevilen ve ünü gün geçtikçe artan müzik türlerinden biridir. 1920'lerin Caz Çağı'ndan bu yana, geleneksel müzik ve popüler müzikte önemli bir müzikal ifade biçimi olarak kabul edilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Keman</span>

Keman, viyola ve viyolonselin de bulunduğu violin ailesinin en yüksek tondan çalan, en küçük üyesidir. Dört teli vardır. Akort sesleri pesten tize sol, re, la ve mi'dir.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan müziği</span>

Azerbaycan müziği, Kafkas, Orta Asya ve İran ağırlıklı etkileri görülür. Tar, kemençe, ut, bağlama, balaban, zurna, kaval, nağara, garmon, tütek, tef ve davul kullanılan başlıca müzik aletleridir.

Laz müziği, Laz halkının geleneksel müziğine verilen addır. Laz müziği, Kolhis'den günümüze değin ulaşan süreç içinde birçok kültürden ve medeniyetten etkilenerek çeşitlilik kazanmıştır. Laz müziği, temelde insan sesine dayanır. Günümüz Laz müziğini coğrafî olarak Gürcistan (Kafkasya) ve Türkiye olarak iki kısımda incelemek mümkündür.

<span class="mw-page-title-main">Çeng</span>

Çeng, arp ailesinden telli bir çalgıdır. Bu çalgıyı çalan kişiye çengî (ﭼﻨﮕﻰ) denir.

<i>Koto</i> (enstrüman)

Koto,, Japonya'ya özgü telli bir çalgıdır. Bu müzik aleti, aslen Çin kültürüne aittir. Ancak günümüzde, çalgı tümüyle Japonya'da ilgi görmekte ve bu ülkeyle özdeşleşmiş bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Buhara Yahudileri</span>

Buhara Yahudileri, Farsçanın bir lehçesi olan Buhori dilini konuşan Orta Asya'daki Yahudilerdir. İsimleri, zamanında oldukça büyük bir Yahudi cemaati olan Buhara Emirliği'nden gelir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla cemaatin çoğunluğu İsrail ve ABD'ye bir kısmı da Avrupa ve Avustralya'ya göç etti.

<span class="mw-page-title-main">Sadıkcan</span>

Sadıkcan, Azeri halk müziği sanatçısı ve Azerbaycan tarının yaratıcısıdır.

<span class="mw-page-title-main">Muğam</span>

Muğam,, esas Azerbaycan müziğidir. Tasnif ve âşık ile tezat oluşturur. Muğam sözü, Arapçadaki makam sözünden türemiştir. Tahminen 14. yüzyıla kadar yakın doğu ülkelerinin ortak müziği olmuş ama daha sonra ortaya çıkan siyasi-iktisadi değişikliklerden dolayı parçalara ayrılmıştır. Klasik doğu muğamı aslen 12 tür ve 6 koldan oluşmaktadır. Asli muğamlar: Uşşak, Neva, Buselik, Rast, Irak, İsfahan, Zirefkand, Büzürk, Zengüle, Rehavi, Hüseyni ve Hicaz; kolları ise, Şahnaz, Selmek, Maya, Nevruz, Kerdaniye ve Güvaşt'tan oluşmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Santur</span>

Santur,, Irak, İran ve Hindistan kökenli bir çalgıdır.

<span class="mw-page-title-main">Arşın Mal Alan</span>

Arşın Mal Alan, Azerbaycanlı besteci Üzeyir Hacıbeyov tarafından bestelenmiş 4 perdelik bir operettir. Eserin librettosu da Üzeyir Hacıbeyov tarafından 1913'te Sankt-Peterburg′da yazılmıştır. Operetin prömiyeri Baküde "Hacı Zeynelabidin Tagiyev Teatr"'da 25 Ekim, 1913′te yapılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Kamkaran</span>

Kamkaran, Kamkarha veya uluslararası alanda bilinen adıyla Kamkars,, İran'ın Kürdistan Eyaleti'nin başkenti Senendec şehrinden yedi kardeş ve bir kız kardeşten oluşan Kürt müzik grubu. 20'ye yakın albüm çıkaran grup Tahran'da müzik okulu açmıştır. Şehram Nazıri ile beraber çalışmalar yapmışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Almaxanım</span> Azerbaycanlı sanatçı

Almaxanım, Azeri bir şarkıcıdır.

<span class="mw-page-title-main">Tar (müzik aleti)</span>

Tar, Azerbaycan'da yaygın olarak kullanılan telli bir müzik aletidir.

Meşedi İsi, Karabağ muğam okulunun temsilcisi olan 19. yüzyıl Azerbaycanlı bir hanendedir.

Meşedi Zeynal Hagverdiyev, Azerbaycan müzik tarihindeki ilk solo tarzenlerden biri olan 19.-20. yüzyıl Azerbaycan tarzeni.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan müzik aletleri</span>

Azerbaycan müzik aletleri(Azerice: Azərbaycan musiqi alətləri) Azerbaycan'da, öncelikle halk çalgı aletleri topluluğunda kullanılan müzik aletleridir. Eski müzik aletleri, halkın tarihi, kültürel ve manevi anıtlarıdır. Azerbaycan halk çalgı aletlerinin sınıflandırılması Azerbaycan'da var olan çalgı aletlerinin türleri belirlenirken klasik şiirlerden alınan dizeler de çok değerli kaynaklardır.

<span class="mw-page-title-main">Muğam üçlüsü</span>

Muğam üçlüsü - Azerbaycan'ın ulusal müzik aletleri olan tar, kamança ve gaval ile performans gösteren klasik bir muğam üçlüsü, Azerbaycan muğam destgahını seslendiren geleneksel bir müzisyen topluluğu; şarkıcı ve sazende grubu.