İçeriğe atla

Sarısu Çayı

Koordinatlar: 41°08′17.8″K 30°09′01.9″D / 41.138278°K 30.150528°D / 41.138278; 30.150528
Sarısu Çayı
Çayın, deniz döküldüğü kısım
Çayın, deniz döküldüğü kısım
Konum
Ülke(ler) Türkiye, Kocaeli
Genel bilgiler
Kaynak rakımı360 m
AğızKaradeniz
Ağız rakımı0 m
Uzunluk137 km
Havza alanı368 km²
Debi3,82 m³/sn
Pag bir adadadır.
Pag bir adadadır.
Sarısu Çayı (Türkiye)

Sarısu Çayı (Ana Dere), Kocaeli ili, Kandıra ilçesinde Karadeniz'e dökülen akarsu. Akarsuyun havza alanı 368 km², uzunluğu 137 km, ortalama akımı 3,82 m³/sn'dir.[1]

Genel özellikleri

Taşlı Tepe (360 m) yamaçlarından Sulucadüzü Deresi adıyla doğan akarsu kuzeye doğru ilerlerken aldığı kollar ile Sarısu adını alır. Ağudağ Tepe'nin doğusundan gelen Uzungöl Deresi ile Öküz Düzü'nde birleşir. Tepecikharmanı Tepe'den doğan, üzerinde Namazgah Barajı olan Doğan Çay (namazgah Deresi) ile denize dökülmeden 2,5 km önce birleşir.[1]

Akarsu havzasının büyük bölümü Kandıra topraklarında, %6,5'i Kaynarca ve İzmit sınırlarındadır. Fazla yüksek olmayan Kocaeli Platosu üzerinde yer alan havza, kuzeye doğru alçalmakta, 0–360 m yükseltileri arasında bulunmaktadır. Çayın denize döküldüğü alanın batısı ve doğusunda yüksek falezler bulunur. Akarsu vadilerinde Kuaterner yaşlı alüvyon görülür. Kıyıya ulaşmadan önce 3 km boyunca menderesler oluşturur.[1]

Jeomorfoloji

Sarısu yatağından aşındırdığı malzemeleri taşıyarak 2,2 km² genişliğinde, çakıl ve kumlardan oluşan bir kıyı ovası oluşturmuştur. D–B uzunluğu 1700 m, K–G uzunluğu 560 m olan dar kıyı ovasına güneydoğusundan ulaşır. Buradan ilginç bir yol izleyen akarsu, denize paralel, kumulların güneyinden D–B yönünde akar, kıyı ovasının batısı ile falezlerin arasından denize ulaşır. Akarsuyun ağzı yıllara göre yer değişmektedir, 2013 yılında ovanın doğusundan denize ulaşmıştır. Bu durumda 1 km uzunluğundaki kıyı okunun gerisindeki eski yatak bir lagün biçimini almıştır. Havzanın %20'sinde çok şiddetli, %66'sında şiddetli, %9'unda orta şiddette erozyon görülür, %5'inde görülmez.[1]

Debi

Sarısu'yun ana kolu üzerinde debi ölçümü yapılmamaktadır. Yulaflı Dere yıllık ortalama debisi 1,89 m³/sn'dir. En fazla akım Şubat'ta 5,21 m³/sn, en düşük Temmuz ayında 0,19 m³/sn'dir. Sarısu'yun batı kolu Doğançay'ın yıllık ortalama debisi 1,93 m³/sn, maksimum debi Aralık ayında 4,84 m³/sn'dir, mayıs–ekim ayları arası debi 1 m³/sn'nin altındadır. İki debinin ortalaması olarak Sarısu'yun 3,82 m³/sn yıllık ortalama debiye sahip olduğuna ulaşılmaktadır. Akarsu ağ tipi ağaçsı (dantritik) yapıdadır.[1]

Kaynakça

  1. ^ a b c d e TOPRAK, Melike (2017). "SARISU HAVZASI'NIN DOĞAL ORTAM KOŞULLARININ ARAZİ KULLANIMINA ETKİSİ" (PDF). marmara.edu.tr. 16 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2020. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Çoruh</span> Gürcistan ve Türkiyede nehir

Çoruh, Türkiye'nin kuzey-doğusundaki Erzurum ili sınırları içerisindeki Mescit Dağları'ndan doğan bir nehirdir. Kelkit-Çoruh Fayı boyunca Bayburt, İspir, Tortum, Yusufeli ve Artvin şehirlerinden akarak Gürcistan'a ulaşır ve buradan; yani Batum'un hemen güneyinden, Türkiye-Gürcistan sınırının birkaç kilometre kuzeyinden, Karadeniz'e dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Sakarya Nehri</span> Türkiyenin Karadeniz bölgesinde bir ırmak

Sakarya Nehri Kızılırmak ve Fırat nehirlerinden sonra Türkiye'nin üçüncü en uzun, Kuzeybatı Anadolu'nun ise en büyük akarsuyudur. Nehir, ismini Yunan Mitolojisi'ndeki nehir tanrısı Sangarius'dan almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Po</span> İtalyanın en büyük, Avrupanın da sayılı büyük nehirlerinden biri

Po, İtalya'nın en büyük, Avrupa'nın da sayılı büyük nehirlerinden biri. 652 km uzunluğundadır. Kolları ile birlikte sahip olduğu su toplama alanı, İsviçre'nin bir kısmını da içine alan 71,000 km²lik bir havzadır. Po'nun en mühim kolları Batı Alplerinde Mont Blanc ve Monviso Dağları eteklerinden doğanlarıdır. Bunlardan sonra nehir Po Ovasında kuzeyden gelen Casale, Ticino, Mincio, Adda, Oglio; güneyden gelen Tonaro, Trebbia, Secchina, Panaro gibi ırmaklarla birleşerek ovayı batı-doğu doğrultusunda boydan boya kestikten sonra, Venedik'in 60 km kadar güneyindeki Mesola'da Adriyatik Denizine ulaşır. Nehrin ağzından Piacenza ve Cremona şehirlerine kadar olan 260 km'lik kısım ulaşıma elverişlidir.

<span class="mw-page-title-main">Akarsu</span>

Akarsu, yeryüzünde ya da yer altında belirli bir yatak içinde, eğim boyunca sürekli veya zaman zaman akan sudur. Çoğunlukla tatlı sudan oluşan akarsular, tatlı su gölleriyle birlikte insanlığın temel su ihtiyacını karşılamak için kullanılırlar. Bunun yanında gıda, enerji ve turizm sektörleri tarafından da kullanılırlar.

<span class="mw-page-title-main">Göksu</span> Türkiyede akarsu

Göksu Antalya, Konya, Karaman ve Mersin illerinden akan ve Mersin ili Silifke ilçesi güneyinde Akdeniz'e dökülen bir nehirdir. Göksu Nehri'nin uzunluğu 260 km, havza alanı 10.000 km²'dir. Aşağı yukarı aynı uzunlukta iki kolu vardır: Kuzey kolu Gökçay, güney kolu ise Gökdere'dir, ikisinin kaynağı da Toros Dağları'ndaki Geyik Dağları'ndan çıkar. Geyik Dağları Antalya-Gündoğmuş ve Konya-Hadim arasındadır ve Alanya'nın 50 km kuzeyinde bulunur. Bu iki kol Karaman-Ermenek'i geçtikten sonra Mut'un güneyinde birleşerek Göksu adını alır ve daha sonra Silifke güneyinde Paradeniz adıyla bilinen deltada Akdeniz'e dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Porsuk Çayı</span> İç Anadolu Bölgesinde bir ırmak

Porsuk Çayı, Ege ve İç Anadolu Bölgelerinde bir akarsudur.

<span class="mw-page-title-main">Manavgat Nehri</span>

Manavgat, antik adıyla Melas, Toroslar'da doğarak Antalya'da Akdeniz'e dökülen nehir. Uzunluğu 93 km'dir. Batı Toros sıradağları arasından doğan kolların birleşmesiyle oluşur. Güney batıya yönelerek dar ve dik yamaçlı kanyonlar arasından geçer, ünlü Manavgat Şelalesi'ni meydana getirir ve Manavgat ilçe merkezinin doğusunda alüvyal bir kıyı ovasından denize dökülür.

Abdal Deresi, Samsun yöresindeki Akkuş Yaylalarından doğar ve kuzeybatı yönünde akar. Yeşilırmakın batısı Karaboğaz Gölü'nün doğundan Karadeniz'e dökülen dere 137 km uzunluğundadır. Kaynağını aldığı yer Asarcık ilçesi güneyinde 1000 m rakıma sahip alanlardır.

Harşit (Doğankent) Çayı, Gümüşhane ilinin doğu sınırındaki dağlarından doğar. Gümüşhane İl Merkezi, Torul, Kürtün ve Doğankent'i geçip Tirebolu'nun 1,5 km doğusundan Karadeniz'e dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Çarşamba Çayı</span> Konya da akarsu

Çarşamba Çayı, Konya ilinde bulunan bir akarsu. Bozkır ilçesi sınırları içerisinde Karacahisar köyü yakınlarında doğar, Mavi Boğaz'da Beyşehir Gölü'nden gelen kanal ile birleşir. Çumra ilçesinde kollara ayrılır ve Karakaya'da bataklıklarda sonlanır. Üzerinde Apa Barajı yer alır. 105 km uzunluğundadır. Konya ilinin tarımsal sulamasında önemli bir yer tutmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Köprüçay</span> Akdeniz Bölgesinde nehir

Köprüçay, eskiden Eurimedon, Isparta Sütçüler yakınlarında Toros dağlarından doğan, dar ve derin kanyonlardan geçerek Serik yakınlarında Akdeniz'e dökülün akarsu. Antik zamanlarda adı Eurymedon'dur. Köprü Çayı'n; havza alanı 2.357 km2, yıllık debisi 3065 hm³, uzunluğu 178 km, ağız yüksekliği 0 m (Akdeniz), kaynak rakımı 2.151 m'dir.

<span class="mw-page-title-main">Afrin Çayı</span> Çay

Afrin Çayı, Kilis'in kuzeyinden doğar, Suriye'ye geçer, Hatay'dan yeniden Türkiye topraklarına giren akarsu. Kilis'in batı kısmının sularını Akdeniz'e boşaltır.

<span class="mw-page-title-main">Anamur Çayı</span> Mersinde akarsu

Anamur Çayı , Mersin ili, Anamur ilçesinde bulunan akarsu. Toros Dağları'ndan yeraltı akarsuyu olarak doğar, 35 km sonra Anamur merkezden Akdeniz'e dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Aksu Deresi</span>

Aksu Deresi, Giresun ilinde, Doğu Karadeniz Dağları'ndan doğan, Karadeniz'e dökülen akarsu. Giresun şehir merkezinin doğusundan, Giresun Adası'nın karşısında denize dökülür. Havza alanı 917 km², uzunluğu 75 km, debisi 117 m³/sn'dir.

Deliçay Mersin ilinde bir akarsudur. Geçmişte Serince, Selinti ve Anhiyaleos gibi adlarla da bilinmiştir. Deliçay genellikle düzensiz debisi olan akarsulara verilen ortak bir isim olmakla birlikte Mersin'de özel isim olarak kullanılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Engil Çayı</span> Vanda akarsu

Engil (Dönemeç) Çayı, Van ili sınırlarından doğup, Van Gölü'ne GD yönünden dökülen akarsu. Başkale çevresinden İspiriz Dağları (3688 m) ve Norduz Yaylası'ndan kaynaklarını alır. Doğu-batı akışıyla Zernek Barajı'na dökülür, buradan çıktıktan sonra Havasor Ovası'na geçer, Gevaş ilçe merkezinin kuzeyinden Van Gölü'ne dökülür. Akarsuyun adı, Zernek Barajı'ndan önce Hoşap Çayı dır.

Karpuz Çayı, Orta Toroslar'dan doğan, Akdeniz'e dökülen doğu Antalya akarsuyudur. Havza alanı 641 km2, debisi 4,2 m3/sn, uzunluğu 36 km'dir.

<span class="mw-page-title-main">Turnasuyu Deresi</span>

Turnasuyu Deresi, Ordu topraklarında bulunan, Giresun Dağları'ndan doğan, adını verdiği Turnasuyu yerleşiminden Karadeniz'e dökülen akarsu.

<span class="mw-page-title-main">Acısu Çayı</span>

Acısu Çayı, Akdeniz'e dökülen Antalya ili akarsuyu. Serik sınırlarında Toroslar üzerindeki Akkayrak Tepe güneyinden, karstik kaynaklardan doğar. Mevsimlik veya sürekli akarsu kollarını alarak Belek'ten denize dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Bolaman Irmağı</span>

Bolaman Irmağı, Orta Karadeniz'de, Ordu ili sınırlarında yer alan, Fatsa'nın doğusundan Karadeniz'e dökülen akarsu. Reşadiye-Aybastı sınırında dağların zirvelerinden, yaklaşık 1600 m'den doğar.