İçeriğe atla

Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya'yı işgali

Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya'yı işgali

Semerkand'a giren Rus birlikleri
Tarih1718-1895
Bölge
Sonuç Rus zaferi
Orta Asya'nın Rus hakimiyetine girmesi
Taraflar

 Rus İmparatorluğu

Kara-Kırgız Hanlığı
Kazak Hanlığı
Buhara Emirliği
Hive Hanlığı
Kokand Hanlığı
Türkmen aşiretleri
Kırgız aşiretleri
 Afganistan
 Britanya İmparatorluğu
Komutanlar ve liderler
Rus İmparatorluğu I. Nikolay
Rus İmparatorluğu II. Aleksandr
Rus İmparatorluğu III. Aleksandr
Rus İmparatorluğu II. Nikolay
Rus İmparatorluğu Vasili Perovski
Rus İmparatorluğu Konstantin von Kaufman
Rus İmparatorluğu Mihail Çernyayev
Rus İmparatorluğu İvan Lazarev
Rus İmparatorluğu Nikolay Lomakin
Rus İmparatorluğu Mihail Skobelev
Rus İmparatorluğu Dmitri Romanovski
Ormon Han
Abül Hayr Han
Nur Ali Han
Ablay Han
Navrızbay Batır (ölü)
Azizuddin Bahadır (ölü)
Car Muhammed Han
Kasım Sultan
Vali Sultan
Adil Sultan
Ubeydullah Han (ölü)
Kenesarı Han (ölü)
Şer Gazi Han (ölü)
Nasrullah Han
Muzafferüddin Bahadır Han
Britanya İmparatorluğu William Brydon
Allah Kulu Bahadır
Ebu el-Gazi Muhammed Emin Bahadır
Kutluk Muhammed Murad Bahadır
Seyyid Muhammed
II. Muhammed Rahim Bahadır
Muhammed Mallya Bey Han
Muhammed Sultan Han
Alimkul (ölü)
Muhammed Hüdeyar Han
Berdi Murad Han (ölü)
Kara Batır (ölü)
Kurmancan Datka
Afganistan Abdurrahman Han

Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya'yı işgali, 18. ve 19. yüzyıllarda Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya topraklarını bünyesine katmasıdır.

18. yüzyılın sonunda Rus İmparatorluğu Orta Asya topraklarını çoğunu ele geçirdi ve bu topraklar Rus Türkistanı olarak bilinmeye başlandı. Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya'yı işgali, doğrudan Rus İmparatorluğu ile Büyük Britanya arasında Büyük Oyun olarak bilinen bir rekabete yol açtı.

Popüler kültür

Kaoru Mada tarafından yazılan Otoyomegatari mangası Rus İmparatorluğu'nun Orta Asya'yı işgali döneminde geçmektedir.

Konuyla ilgili yayınlar

  • Bregel, Yuri. An Historical Atlas of Central Asia, 2003.
  • Brower, Daniel. Turkestan and the Fate of the Russian Empire (London) 2003
  • Curzon, G.N. Russia in Central Asia (London) 1889 online free
  • Ewans, Martin. Securing the Indian frontier in Central Asia: Confrontation and negotiation, 1865–1895 (Routledge, 2010).
  • Hopkirk, Peter. The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia, John Murray, 1990.
  • An Indian Officer (1894). "Russia's March Towards India: Volume 1". Google Books. Sampson Low, Marston & Company. 22 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2022. 
  • Johnson, Robert. Spying for empire: the great game in Central and South Asia, 1757–1947 (Greenhill Books/Lionel Leventhal, 2006).
  • Malikov, A.M. The Russian conquest of the Bukharan emirate: military and diplomatic aspects in Central Asian Survey, volume 33, issue 2, 2014.
  • Mancall, Mark. Russia and China: Their Diplomatic Relations to 1728, Harvard University press, 1971.
  • McKenzie, David. The Lion of Tashkent: The Career of General M. G. Cherniaev, University of Georgia Press, 1974.
  • Middleton, Robert and Huw Thomas. Tajikistan and the High Pamirs, Odyssey Books, 2008.
  • Morris, Peter. "The Russians in Central Asia, 1870–1887." Slavonic and East European Review 53.133 (1975): 521–538 online 22 Eylül 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  • Morrison, Alexander. "Introduction: Killing the Cotton Canard and getting rid of the Great Game: rewriting the Russian conquest of Central Asia, 1814–1895." (2014): 131–142. online 30 Nisan 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  • Morrison, Alexander. Russian rule in Samarkand 1868–1910: A comparison with British India (Oxford UP, 2008).
  • Peyrouse, Sébastien. "Nationhood and the minority question in Central Asia. The Russians in Kazakhstan." Europe–Asia Studies 59.3 (2007): 481–501.
  • Pierce, Richard A. Russian Central Asia, 1867–1917: a study in colonial rule (1960) online free to borrow
  • Quested, Rosemary. The expansion of Russia in East Asia, 1857–1860 (University of Malaya Press, 1968).
  • Saray, Mehmet. "The Russian conquest of central Asia." Central Asian Survey 1.2-3 (1982): 1–30.
  • Schuyler, Eugene. Turkistan (London) 1876 2 Vols. online free
  • Skrine, Francis Henry, The Heart of Asia, circa 1900.
  • Spring, Derek W. "Russian imperialism in Asia in 1914." Cahiers du monde russe et soviétique (1979): 305–322 online 22 Eylül 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  • Sunderland, Willard. "The Ministry of Asiatic Russia: the colonial office that never was but might have been." Slavic Review (2010): 120–150 online 22 Eylül 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  • Valikhanov, Chokan Chingisovich, Mikhail Ivanovich Venyukov, and Other Travelers. The Russians in Central Asia: Their Occupation of the Kirghiz Steppe and the line of the Syr-Daria: Their Political Relations with Khiva, Bokhara, and Kokan: Also Descriptions of Chinese Turkestan and Dzungaria, Edward Stanford, 1865.
  • Wheeler, Geoffrey. The Russians in Central Asia History Today. March 1956, 6#3 pp 172–180.
  • Wheeler, Geoffrey. The modern history of Soviet Central Asia (1964). online free to borrow
  • Williams, Beryl. "Approach to the Second Afghan War: Central Asia during the Great Eastern Crisis, 1875–1878." 'International History Review 2.2 (1980): 216–238.
  • Yapp, M. E. Strategies of British India. Britain, Iran and Afghanistan, 1798–1850 (Oxford: Clarendon Press 1980)

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Büyük Oyun</span>

Büyük Oyun, 19. yüzyıldan başlamak üzere stratejik bölgelerin büyük güçler tarafından paylaşılma mücadelesini tanımlamak için kullanılan addır.

Kazakistan tarihi günümüzdeki Kazakistan'ın sınırları içinde kalan bölgelerin tarih öncesi zamanlardan günümüze kadar süregelen tarihidir.

<span class="mw-page-title-main">Doğu Türkistan</span> Orta Asyada tarihî bir bölge

Doğu Türkistan veya Uyguristan, bağlam ve kullanıma bağlı olarak birden çok anlamı olan bir terimdir. Doğu Türkistan, Orta Asya'nın orta bölümünde yer alan Büyük Türkistan'ın doğu kesimidir. "Doğu Türkistan" kavramının coğrafî kapsamı, farklı zamanlarda ve farklı belgelerde hep farklılık göstermiştir; kimi kaynaklara göre Tarım Havzası bölgesini – yani günümüz Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'nin güney ve batı kesimlerini – kimi kaynaklara göre Xinjiang'ın tümünü kapsar.

<span class="mw-page-title-main">Azerbaycan hanlıkları</span> Güney Kafkasyada fiilen bağımsız olan Türk kökenli hanedanlarca yönetilen hanlıklar

Azerbaycan hanlıkları, Güney Kafkasya'da 1747-1844 yılları arasında fiilen bağımsız olan ve çoğunlukla Türk (Azerbaycanlı) kökenli hanedanlarca yönetilen hanlıklardır.

Barlaslar, Barlas Boyu veya Barlas Aşireti Orta Asya'da bulunan Türk veya Türkleşmiş, Moğol göçebe konfederasyonu ve Büyük Timur İmparatorluğu'nun yönetici boyu.

<span class="mw-page-title-main">Britanya-Rusya Antantı</span> Rusya, Britanya ve Fransa arasında yapılan “Üçlü İttifak”ın bir parçası olan antlaşma

Britanya-Rusya Antantı (1907), Rusya, Britanya ve Fransa arasında yapılan "Üçlü İttifak”ın bir parçası olan antlaşma.

<span class="mw-page-title-main">Amerika'nın Ruslar tarafından sömürgeleştirilmesi</span>

Amerika'nın Ruslar tarafından sömürgeleştirilmesi, Rus İmparatorluğu'nun kuzeybatı Amerika'da toprak iddiasında bulunduğu 1732 yılından 1867 yılına kadarki dönemi içeren sömürgeleştirme hareketidir. Büyük ölçüde Rus Amerikası dönemini kapsar ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Rusya'dan Alaska'yı satın alması ile birlikte son bulur.

Cedidcilik, 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında Rus İmparatorluğu'da özellikle Türk kökenli Müslüman halklar arasında ortaya çıkan sosyal-siyasi ve entelektüel bir harekettir. Önceleri eski eğitim sistemini değiştirmek ve Müslümanlar için Avrupalı eğitiminin gerekliliği savunan bir hareket iken daha sonra feodal kalıntıların lağvedilmesi, İslam'ın ve dini okulların reformu, İslam'ın milli burjuvazinin taleplerine uyarlanması amaçlanmıştır. Hareketin en önde gelen isimlerinden biri İsmail Gaspıralı idi.

<span class="mw-page-title-main">Kalmuk Hanlığı</span>

Kalmuk Hanlığı, Avrasya bozkırlarında varlığını sürdüren bir Oyrat hanlığı idi. Kalmukya olarak adlandırılan bölgeyi ve Stavropol'den Astrahan'a kadar uzanan alanları kapsıyordu. Yüz yılı aşkın bir süredir Kalmuk Hanlığı, dönüşümlü olarak Rusya'nın güney sınırlarına saldırdı, ancak aynı zamanda Rusya'nın güney sınırlarını korudu ve Orta Asya, Kuzey Kafkasya ve Kırım'daki Müslüman devletlere karşı çok sayıda askeri sefer düzenledi. 1771'de Rus İmparatorluğu'na bağlandı.

Kazakistan'da İslam, ülkedeki en yaygın dindir ve ülke nüfusunun %70,2'si Müslüman'dır. Kazakların çoğu Sünnilik'in Hanefi mezhebine mensuptur. Ayrıca ülkede az sayıda Şii ve Ahmedî Müslüman yaşamaktadır. Coğrafi olarak Kazakistan, nüfusunun çoğunlu Müslüman olan ülkelerin en kuzeyde yer alanıdır. Ülkedeki Müslüman nüfusunun yarıdan fazlasını Kazaklar oluşturur; Müslüman olan diğer etnik gruplar Özbekler, Tatarlar ve Uygurlardır. İslam, ülkeye ilk olarak 8. yüzyılda Araplar aracılığıyla geldi.

<span class="mw-page-title-main">Rusya Ermenistanı</span> 1828den 1917e kadar Ermeni tarihi

Rusya Ermenistanı, 1828’den itibaren Rus İmparatorluğu yönetimi altında Ermeni tarihi dönemidir. Doğu Ermenistan, İran'ın 1826-1828 İran-Rus Savaşı'ndaki kaybını müteakiben Rusya ile imzaladığı Türkmençay Antlaşması ile Rus İmparatorluğu'nun bir parçası haline geldi. Doğu Ermenistan, Rus İmparatorluğu'nun 1917'deki çöküşüne kadar bir parçası olarak kaldı.

<span class="mw-page-title-main">Vilnius Guberniyası</span>

Vilnius Guberniyası, Rus İmparatorluğu'nun guberniyalarından biriydi. Guberniya, günümüz Litvanya'nın doğusunu ve Belarus'un kuzeybatısını kapsamaktaydı. Guberniyanın merkezi Vilnius idi.

<span class="mw-page-title-main">Rusya'nın çay kültürü</span>

Çay Rus kültürün bir parçasıdır. Rus çayı demlenir ve sıcak veya soğuk olarak servis edilebilir. Ruslar çayı ulusal içecekleri olarak kabul ediyorlar ve ülkenin en popüler içeceklerinden biridir. Geleneksel olarak çay saati öğleden sonra idi ama yemeklerin sonunda tatlı ile beraber de servis edilebilir. Rus çay kültürünün önemli bir noktası Türk çaydanlığa benzeyen semaverde demlenmesi.

<span class="mw-page-title-main">Friedland Muharebesi</span>

Friedland Muharebesi Napolyon Savaşları ve Dördüncü Koalisyon sırasında, I. Napolyon tarafından yönetilen Fransa İmparatorluğu ordularıyla Kont von Bennigsen liderliğindeki Rus İmparatorluğu orduları arasında gerçekleşen büyük bir savaş. Napolyon ve Fransızlar, savaşın sonunda Alle Nehri'ne düzensizce geri çekilmesine neden olan Rus ordusuna karşı kesin bir zafer elde ettiler. Savaş, Rusya'nın Pravdinsk kasabası yakınlarında günümüzdeki Kaliningrad Oblastı'nda gerçekleşti.

<span class="mw-page-title-main">Sovyetler Birliği'nde İslam</span>

Sovyetler Birliği'nde İslam, Sovyetler Birliği'nde İslam inanışına ait konuları betimler.

<span class="mw-page-title-main">Aleksandr Gorçakov</span> Rus diplomat, bakan, şansölye (1798-1883)

Prens Aleksandr Mihayloviç Gorçakov Aristokrat Gorçakov ailesinden bir Rus diplomat ve devlet adamıdır. 19. yüzyılın ortalarının en etkili ve saygın diplomatlarından biri olarak kalıcı bir üne sahiptir. Akademisyenler, Karadeniz'in askersizleştirilmesinin sona ermesinin Gorçakov'un en büyük başarısı olduğu konusunda hemfikirdirler, ancak dışişleri bakanı olarak çok uzun süre kaldığını eklerler.

<span class="mw-page-title-main">Rus irredantizmi</span>

Rus irredantizmi, günümüzde Rusya'da Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği'ne öykünen irredantist bir düşünce hareketidir.

<span class="mw-page-title-main">Özbekistan-Türkiye ilişkileri</span>

Türkiye-Özbekistan ilişkileri, Türkiye ile Özbekistan arasındaki dış ilişkilerdir. Özbekistan'ın Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını takiben Türkiye, özellikle Özbekistan'da ekonomik projeler ve sosyal, kültürel ve diplomatik girişimler yürütme konusunda aktif olmuştur. 16 Aralık 1991'de Türkiye Özbekistan'ı tanıyan ilk ülke oldu ve Taşkent'te büyükelçilik açan ilk ülke oldu.

Sibirya Buharanları veya Buhara Tatarları Sibirya'da etnografik ve sosyokültürel bir gruptur. Ataları Buhara Hanlığı'ndan gelmiştir ve Sibirya Tatarlarının önemli bir bölümünü oluştururlar.

<span class="mw-page-title-main">Üçlü Rus ulusu</span>

Üçlü Rus ulusu Rus İmparatorluğu ve sonrasında kullanılan bir terim ve irredantist bir ideolojidir. Bu terim, Rus milletinin üç farklı alt milletten oluştuğunu ifade eder. Bu alt milletler şunlardır: Büyük Rusya, Küçük Rusya ve Beyaz Rusya. Büyük Rusya Ruslarla, Küçük Rusya Ukraynalılarla ve Beyaz Rusya ise Belaruslularla bağlantılıdır.