İçeriğe atla

Riyad Muharebesi

Riyad Muharebesi
Suudi Arabistan'ın birleşmesi

Masmak Kalesi
Suudi Arabistan üzerinde Masmak Kalesi, Riyad
Masmak Kalesi, Riyad
Masmak Kalesi, Riyad
Masmak Kalesi, Riyad (Suudi Arabistan)
Tarih13 Ocak 1902
Bölge
Sonuç İbn Suud'un zaferi
İbn Suud'un önce Riyad Emirliği ardından Necid ve Ahsa Emirliği'ni (Kısaca 3. Suudi Devletini) kuruşu
Coğrafi
Değişiklikler
  • Riyad ve çevresi Osmanlı İmparatorluğu'nun himayesindeki Cebel Şammar Emirliği elinden çıktı.
  • Dolayısıyla Osmanlı İmparatorluğu'da Riyad ve çevresindeki kontrolü kaybetti.
Taraflar
Cebel Şammar Emirliği
Destekleyen:
 Osmanlı İmparatorluğu
Suud Hanedanı
Destekleyen:
Kuveyt Şeyhliği
Komutanlar ve liderler
Ibn Ajlan  (ölü) İbn Suud
Güçler
80 68
Kayıplar
30 ölü 7 ölü
1,200 ölü[1]


Riyad Muharebesi Reşidi ile Suudi güçleri arasında Birleşme Savaşı sırasında yaşanan küçük çaplı ama önemli bir muharebedir. Bu muharebe 13 Ocak 1902'de bugünkü Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'daki Masmak Kalesi'nde meydana geldi.

İkinci Suudi Devleti'nin 1891 Mulayda Muharebesi akabinde Osmanlı himayesindeki Cebel Sammar Emirliği'ne yenilmesi sona ermesi ile Osmanlılar Arabistan iclerini de geçici olarak hakimiyetleri altına aldılar. Fakat Suud aşireti ve lideri Abdurrahman bin Faysal bin Türkî el-Suud, Riyad'ın Al Reşid ailesinin eline geçmesinin ardından Kuveyt'e kardeşi Muhammed es-Sabah'ı katledip, fiilen Osmanlı egemenliğinden çıkıp, İngiliz himayesine giren Kuveyt Şeyhi olan Mübarek es-Sabah'a sığındı. Abdurrahman bin Faysal bin Türkî el-Suud, topraklarını geri alma peşindeydi. Kuveyt emiri ile birlikte Osmanlı himayesindeki Reşidi Cebel Şammar Emirliği ile çeşitli çatışmaların ardından topraklarını geri almak için Sarif Muharebesi'ne giriştiler ancak muharebe Reşidi zaferi ile sona erdi. Fakat 1901 yılı sonlarında oğlu aşiret liderlerinden İbn Suud ise bu muharebeye ve babasının Kuveyt'e tamamen adamlarıyla çekilmesine rağmen pes etmedi, Arabistan'da kalıp mücadeleye devam etti, topraklarını geri almak ve son bir deneme için Kuveyt Emiri'ninden malzeme ve adam talep etti. Kuveyt emiri, İbn Suud'un bu isteğini kabul etti ve ona at ve silah verdi. (Ayrıca bkz. II.Abdülhamid#Kuveyt'in özerkliğini kazanması (1899) ve Arabistan'daki olumsuz gelişmeler)

O geldikten sonra şöyle dedi. "Hüküm önce Allah'a sonra da Abdülaziz bin Abdurrahman bin El Suud'a aittir".

Ocak 1902'de İbn Suud ve adamları bir gizli baskın planı yaparak Riyad'a geri döndü ve kaleye başarılı bir şekilde saldırdı. Sabah namazının hemen ardından nöbetçiler dair herkesin namazda hazırlıksız olmasından faydalanıp İbn Aclan'ı (Reşidi Riyad Valisi) yakalayıp öldürdü ve Abdülaziz İbn Aclan'ın başını tutup Riyad halkına fırlattı.[2]

Bu muharebe Osmanlı destekli Reşidiler ile İngiliz ve Kuveyt destekli Suud hanedanı arasındaki mücadelede bir dönüm noktası oldu. Reşidiler ve dolayısıyla Osmanlılar Riyad ve çevresindeki hakimiyeti kaybettiler. Abdülaziz'in zaferi sonrasındaki muharebelerde başarıları hem Cebel Sammar Emirliği ve Arabistan içlerinde Osmanlı hakimiyetinin sonuna neden oldu hem de nihayetinde ilk önce Riyad Emirliği ile başlayıp neredeyse tüm merkezi Arabistan'ı kendi yönetimi altında birleştirdiğini göreceği otuz yıllık mücadelenin başlangıcına işaret ediyordu. Kısaca bu olay, aynı zamanda günümüzdeki Suudi Arabistan'a dönüşen Üçüncü Suudi Devleti'nin de başlangıcı oldu.

Ayrıca Bakınız

Kaynakça

  1. ^ Aburish, Said K. (1995). The Rise, Corruption and the Coming Fall of the House of Saud. New York: St. Martin’s Press. s. 14. ISBN 9780312125417. 
  2. ^ "Dictator of the Month: King Abdullah of Saudi Arabia". 24 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Diriye Emirliği</span>

Diriye Emirliği veya İlk Suûdi Devleti, 1744 yılında kuruldu. Şeyh Muhammed bin Abdülvahhab, Diriye'ye yerleştiğinde Diriye Prensi Muhammed bin Suud Vahhabî'nin dâvâsını desteklemeye ve benimsemeye hazırdı.

<span class="mw-page-title-main">Necid Sultanlığı</span>

Necid Sultanlığı Necid ve Ahsa Emirliği'nin devamıdır, bu emirlik Cebel Şammar Emirliği başkenti Hail şehri ve bölgesini ele geçirip bu emirliği'de son verince emirlik Necid Sultanlığı adını aldı. 1921-1926 yılları arasında Arabistan'da hüküm sürdü. Kurucusu Abdülaziz el-Suud'dur. Başkenti Riyad'dır. Şimdiki Suudi Arabistan'ın temelini oluşturan devletlerden biri bu sultanlıktı. Ülkede monarşi yönetimi uygulanmaktaydı. Beş yıl yaşayan bu devlet, 1925 yılında Hicaz Krallığı'nı da ele geçirip bu krallığa da son verip Hicaz ile birleşerek, Hicaz ve Necid Krallığı adını aldı. Zaman içinde bu krallık da büyüyüp İbn Suud'ca El-Ahsa ve Katif'teki zaten kendisine bağlı dominyonların, Hicaz ve Necid Krallıkları'nın artık tek bir isimde tamamen birleştiğini ilan edilip Suudi Arabistan'ı meydana getirecektir.

<span class="mw-page-title-main">Suud Hanedanı</span> Suudi Arabistanı yöneten aile

Suud Ailesi, Suudiler veya Suud Hanedanı, Suudi Arabistan'ın kraliyet ailesi. Hanedan ilk Suudi Devleti olarak bilinen Diriye Emirliği'nin (1744-1818) kurucusu Muhammed bin Suud'un torunları ve kardeşlerinden oluşur, ancak ailenin egemen grubunu öncelikle Suudi Arabistan'ın modern kurucusu İbn Suud'un torunları oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Necid Emirliği</span>

Necid Emirliği veya İkinci Suudi Devleti 19. yüzyılın başları ile sonlarında, 1818 ve 1891 yılları arasında var olan ikinci Suudi devletidir.

<span class="mw-page-title-main">İbn Suud</span> Suudi Arabistanın kurucusu ve ilk kralı

Abdülaziz bin Abdurrahman bin Faysal Âl-i Suud veya bilinen adıyla İbn Suud, Suudi Arabistan'nın kurucusu ve ilk kralı. Abdurrahman bin Faysal ile Sare bint Ahmed es-Sudeyri'nin oğlu olarak Riyad'ın yüksek taraflarındaki Necid bölgesinde doğan Abdülaziz 1953'te Taif kentinde öldü.

Suudi Arabistan'ın birleşmesi 1902 ve 1932 yılları arasında İbni Suud'un liderliğinde günümüzdeki Suudi Arabistan Krallığının Arap Yarımadasında bulunan çeşitli kabile, emirlik ve krallıklarla birlikte Arap Yarımadasının büyük bir kısmını ele geçirdiği askeri ve politik süreç.

<span class="mw-page-title-main">Cebel-i Şemmer Emirliği</span> 1836-1921 Kuzey Arabistan devleti

Cebel-i Şemmer Emirliği, diğer adlarıyla Ha'il Emirliği yahut Âl-i Reşid Emirliği, Arabistan yarımadasının Necid bölgesinde kurulmuş ve 19. yüzyılın ortalarından 1921'e kadar yaşamış devlettir. Cebel-i Şemmer Türkçeye "Şemmer Dağı" olarak çevrilir. Şemmer'in başkenti Ha'il'dir. Reşidi ailesi ülkeyi monarşi ile yönetmiştir. Günümüzde toprakları Suudi Arabistan, Irak ve Ürdün'ün içindedir.

<span class="mw-page-title-main">Abdurrahman bin Faysal bin Türkî el-Suud</span> Suudi Politikacı

Abdurrahman bin Faysal bin Türkî el-Suud, Necid emiri, Suudi Arabistan Krallığı'nın kurucusu Abdülaziz el-Suud'un babası.

<span class="mw-page-title-main">Hicaz Krallığı</span> Orta Doğuda Hicaz bölgesinde hüküm sürmüş bir devlet

Hicaz Haşimi Krallığı, Orta Doğu'da Hicaz bölgesinde Haşimi Hanedanlığı tarafından yönetilmiş bir devletti. Arap İsyanı esnasında Mekke Şerifi Hüseyin'in Osmanlı ordusunu Arabistan Yarımadası'ndan sürmek için Britanya İmparatorluğu güçleri ile ittifak içinde mücadele etmesi sonrasında Osmanlı İmparatorluğu I. Dünya Savaşı'nda Britanya İmparatorluğu'na yenilerek, bölgeyi tamamen kaybetmiş ve Hicaz millî bağımsızlığını kazanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Dilam Muharebesi</span>

"Dilam Muharebesi" Reşidi ile Suudi isyancılar arasında Birleşme Savaşı sırasında yaşanan önemli bir muharebedir. Günümüz Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'ın güneyindeki Dilam kasabasında 27 Ocak 1903 tarihinde meydana gelmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Mulayda Muharebesi</span>

Mulayda Muharebesi İkinci Suudi Devleti dönemindeki son büyük savaş olup 21 Ocak 1891 tarihinde meydana gelmiştir. Zekât konusundaki sorunların ve Reşidi lideri İbn Sabhan'ın tutuklanmasının ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun da desteklediği onların vasalı olan Reşidiler Suudi Devletine son vermeyi ve hem El-Kasım Bölgesi hem de Riyad'ı fethetmeyi planladı. Reşidiler ve Arap aşiretlerinden oluşan müttefikleri İkinci Suudi Devleti'ni başarıyla sona erdirdi ve Abdurrahman bin Faysal liderliğindeki Suud Hanedanı ile müttefiklerini kaçmaya zorladı.

<span class="mw-page-title-main">Riyad Emirliği</span> Wikimedia anlam ayrımı sayfası

Riyad Emirliği 1902'den 1913'e kadar Üçüncü Suudi Devleti'nin ilk yinelemesiydi. Suud Hanedanı tarafından yönetilen bir monarşi idi. Devlet, Suudi güçlerinin Riyad Muharebesi sırasında Reşidiler tarafından yönetilen Cebel Şammar Emirliği'nin kontrolündeki Riyad'ı ele geçirmesinden sonra kuruldu. Necid ve Ahsa Emirliği'nin doğrudan öncülü ve bugünkü Suudi Arabistan'ın en eski yasal selefiydi. El-Ahsa 1913 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na yapılan baskınla ele geçirilmiştir. Emirliğin adı da Necid ve Ahsa Emirliği olarak değişmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Tarafiyah Muharebesi</span>

Tarafiye Muharebesi veya Tarafiyah Muharebesi, Suudi Arabistan'ın birleşmesi sırasında Suudi-Reşidi Savaşı'nın önemli bir muharebesiydi, Osmanlı destekli Reşidiler ile Suudi isyancıları arasında El-Kasım Bölgesi'ndeki Tarafiyah kasabasında gerçekleşti. Muharebe 24 Eylül 1907'de gerçekleşti ve Suudilerin zaferiyle sonuçlandı.

<span class="mw-page-title-main">Bekeriyah Muharebesi</span>

Bekeriyah Muharebesi veya Bekeriye Muharebesi' Suudi Arabistan'ın birleşmesi sürecinde Reşidi ve Suudi isyancıları arasındaki Suudi- Reşidi Savaşı'nın önemli bir muharebesidir. Temmuz 1904'te El-Kasım Bölgesi'ndeki Bekeriyah kasabasında meydana geldi. İbn Suud'un Dilam Muharebesi'ndeki zaferinden sonra İbn Suud, Reşidi Cebel Şammar Emirliği ve onları himaye eden Osmanlı müttefiklerini zayıflatarak El Kasım bölgesini ele geçirmek için bir harekâta girişerek gücünü genişletmeye çalıştı. Muharebe her iki tarafın da ağır kayıplar vermesiyle ancak Suudi Riyad Emirliği'nin zaferiyle sonuçlandı. Bu muharebe ve sonrası İbn Suud'a karşı ardı ardına alınan yenilgiler neticesinde Cebel Şammar Emirliği ile Osmanlı İmparatorluğu, El-Kasım bölgesi ve Necid'de kontrolü kaybedecektir.

<span class="mw-page-title-main">Şinanah Muharebesi</span>

Şinane Muharebesi veya Şinanah Muharebesi Suudi Arabistan'ın birleşmesi sürecinde Reşidi ve Suudi isyancıları arasında gerçekleşen Suudi-Reşidi Savaşı'nın önemli muharebelerindendir. 29 Eylül 1904 tarihinde El-Kasım Bölgesi'ndeki Şinanah (Şinane) kasabasında meydana geldi. İbn Suud'un Bekeriye (Bekeriyah) Muharebesi'ndeki zaferinden sonra, İbn Suud tüm Kasım bölgesini ele geçirmeyi planladı. İbn Reşid de bölgenin kontrolünü yeniden sağlamayı planlıyordu ancak bu muharebe de Suudilerin zaferiyle sonuçlandı, İbn Suud şehirde kalan binlerce Osmanlı lojistik malzemesini de ele geçirdi, İbn Reşid ve Osmanlı müttefikleri "Ravzatu'l- Muhanna "ya geri dönmek zorunda kaldı. 2 yıl sonra burada yapılan muharebe ile İbn Reşid öldürülecek ve bütün bölgede hakimiyet El-Suud'un eline geçecektir.

<span class="mw-page-title-main">Suudi-Reşidi Savaşı</span>

Birinci Suudi-Reşidi Savaşı veya Kasım Muharebeleri olarak da anılan 1903-1907 yılları arasındaki Suudi-Reşidi Savaşı, yeni doğan Riyad Emirliği'ne bağlı Suudi güçleri ile Reşidiler tarafından desteklenen Hail Emirliği arasındaki bir çatışmaydı. İbn Suud'un Riyad Muharebesi ile Riyad'ı alıp Riyad Emirliği'ni kurması akabinde Cebel Şammar Emirliği'nin Riyad'ı geri almaya dönük Dilam Muharebesi'de İbn Suud'un zaferiyle bitti. Bu zaferinden sonra İbn Suud, Reşidi Cebel Şammar Emirliği ve onları himaye eden Osmanlı müttefiklerini zayıflatarak El Kasım bölgesini ele geçirmek için kuzeye doğru harekâta girişerek gücünü genişletmeye çalıştı. Osmanlı yanlısı Reşidiler 8 tabur Osmanlı piyadesi tarafından destekleniyordu. Savaşın büyük kısmı bir dizi münferit muharebeyle geçti ve 13 Nisan 1906'da Kasım'da kazandıkları kesin zafer sonrasında Suudilerin El-Kasım Bölgesini ele geçirmesiyle sona erdi, ancak 1907'de Tarafiyah Muharebesi gibi başka çatışmalar da yaşandı, bu çatışmalarda Riyad Emirliği'nin üstünlüğü ile bitti.

<span class="mw-page-title-main">Sarif Muharebesi</span>

El-Sarif Muharebesi, 17 Mart 1901'de Kuveyt Emirliği ile Cebel Şammar Emirliği arasında Bureyde'nin kuzeydoğusundaki El-Sarif'te gerçekleşen muharebedir. Muharebe, Abdulaziz El-Mitab El-Reşid komutasındaki Cebel Şammar'ın zaferiyle sona erdi.

Kuveyt-Reşidi savaşı Kuveyt Şeyhliği ile Cebel Şammar Emirliği arasında 1900'den 1901'e kadar süren bir çatışmaydı. Aralık 1900'ün ortalarında başladı, Muharebeler önce sınır çatışmaları ve Cebel Şammar Emirliği'nin Kuveyt'e girmeye çalışması ile başladı, ancak bu saldırılar püskürtüldü, ardından Kuveyt Emiri Mübarek es-Sabah çeşitli İbn Reşid'e düşman aşiret ve emirleri biraraya getirerek Orta Arabistan'a büyük bir ordu ile harekât başlattı. Kuveytlilerin Şubat 1901'in sonlarına doğru Necid'e girmesi, ve 11 Mart'a kadar Uneyze, Bureyde ve El Zülfi'yi ele geçirmesiyle başlangıçta ılımlı bir başarı elde etti. Riyad'ın büyük bir kısmı da ele geçirildi ve buradan Kuveytliler Hail üzerine yürümeye çalıştı, ve 11 Mart'ta Kuveytliler Hail civarında olduğu düşünülen Cebel Şammar emirini takibe başladı. Ancak Kuveyt'in başarısı 17 Mart 1901'de tersine döndü ve sayıca fazla olmasına karşın Kuveyt ordusu Sarif Muharebesi'nde ağır bir yenilgiye uğradı. Bu yenilgiyi duyan İbn Suud, Riyad'daki Masmak Kalesindeki kuşatmayı kaldırıp hızla Kuveyt'e çekildi, ve Kuveyt emiri de aynı yolu izleyerek 31 Mart'ta Kuveyt'e vardı. Cebel Şammar emiri Abdülaziz bin Mitab el-Reşid, El Cehre'yi kuşatarak bu zaferi takip etmeye çalıştı, ancak 2-3 hafta boyunca El Cehre'yi ele geçiremedikten sonra Kuveyt'in dışına çekildi.

<span class="mw-page-title-main">Abdülaziz bin Mitab el-Reşid</span>

Abdülaziz bin Mitab el-Reşid, bilinen adıyla İbn Reşid, 1897'den 1906'ya kadar Osmanlı İmparatorluğu'nun Arabistan'daki vasalı konumundaki Cebel Şammar Emiri.

<span class="mw-page-title-main">II. Abdülhamid dönemi Osmanlı tarihi (1897-1903)</span> 1897-1903 yılları arasında Osmanlı tarihi

Bu madde II. Abdulhamid'in 1881-1897 yılları arasındaki padişahlığında Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşanan tarihi olayları ele almaktadır.