İçeriğe atla

Richter ölçeği

Richter ölçeği ya da yerel magnitüd ölçeği, sismolojide kullanılan, dünya genelinde meydana gelen depremlerin aletsel büyüklüklerini ve sarsıntı oranını (magnitüd, İngilizce: magnitude) belirleyen ve sınıflara ayıran uluslararası ölçüm birimidir. Günümüzde, özellikle büyük ölçekli depremlerde, moment magnitüd ölçeği, Richter'in (Rihter) yerini almıştır.[1]

Tarihçe

1970'lerde Charles Francis Richter

Bu ölçek, 1935 senesinde Charles Francis Richter ve Beno Gutenberg tarafından Kaliforniya Teknik Enstitüsünde (California Institute of Technology) tasarlanıp ilk olarak ML-ölçeği (yerel magnitüd İngilizce: Magnitude Local) olarak isimlendirilmiştir.

Amerikan Sismoloji Derneği Bülteninde (Bulletin of the Seismological Society of America) "Bir aletsel deprem büyüklük ve sarsıntı oranı ölçeği" isimli (An instrumental Earthquake Magnitude Scale) bilimsel yayında, Charles Francis Richter'in ilk defa K. Wadati'nin 1931'de yayımladığı, "bir aletsel deprem ölçeği" fikrini Kaliforniya'da meydana gelen depremlerde uyguladığı belirtilmiştir.

Açıklaması

Deprem büyüklük ölçeği teorik olarak yukarıya doğru sınırsız olsa da, bilim insanlarına göre, bir jeolojik levhanın jeolojik enerji potansiyelinin 9,5 büyüklüğünü geçemeyeceği düşünülür. Açıklama olarak şu nokta öne sürülür: Her jeolojik levhada, zaman geçtikçe farklı derecelerde ve zamanlarda tektonik hareket ile jeolojik enerji potansiyeli artmaktadır. Bu artış, levhalar rahat ve serbest şekilde hareket edemediklerinden, itici, çekici vb. kuvvetlerin levhalarda jeolojik enerji olarak saklanmasından, bir başka deyişle, potansiyel enerji birikmesinden doğar. Deprem, jeolojik potansiyel enerjinin levhalarda daha fazla saklanamaması sonucu oluşur; böylece, levhanın en zayıf noktasından ani hareketle jeolojik enerji potansiyeli doğal yoldan azalır. Buna göre, dünyadaki mevcut jeolojik levhaların hiçbiri 9,5 üzeri büyüklükte deprem oluşturacak jeolojik enerji potansiyeline sahip değildir.

Richter ve Mercalli Deprem Büyüklük/Şiddet Ölçeği

Richter'e göre büyüklük

Mercalli'ye göre şiddet

Hissetme ve Etkiler

Enerji

Oluşma sıklığı

Ton TNT güç eşitliği

Joule enerji eşitliği

0 ile 1,9

I

  • Sadece özel sismik aletler sayesinde ölçülür.

0,001–0,7

(4..4000)106

günde yaklaşık 8.000 kez

2 ile 2,9

II

  • Hareket etmeyen insanlar tarafından hissedilebilir.
  • Serbest asılı lamba vb. cisimler hafif sallanabilir.

1–22

(4..90)109

günde yaklaşık 1.000 kez

3 ile 3,9

III

  • Az sayıda insan tarafından hissedilebilir.
  • Hafif sarsıntılar bir pencere önünden geçen bir kamyonu andırır.
  • Yan yana duran cam bardaklar hafif titreyebilir.

30–700

(0,1..3)1012

yılda 49.000 kez

4 ile 4,9

IV ile V

  • Çoğu sayıda insan hisseder.
  • Serbest asılı lamba vb. cisimler görülecek şekilde sallanmaya başlar.
  • Bardak, tabak vb. takırdamaya başlar.
  • Park vaziyetinde arabalar hafif sallanır.
  • Çok hafif zararlar meydana gelebilir.

(1–22)103
(ufak çaplı Atom bombası)

(4..90)1012

yılda 6.200 kez

5 ile 5,9

VI

  • Korku ve paniğe neden olabilir.
  • Birçok insan aniden ev ve kapalı mekânları terk eder.
  • Kötü inşa edilmiş binalarda büyük hasarlar meydana gelebilir.
  • Duvarlarda çatlamalar olabilir.
  • Yaralanmalar meydana gelebilir

(30–700)103 (orta çaplı Atom bombası)

(0,1..3)1015

yılda 800 kez

6 ile 6,9

VII ile IX

  • Korku ve paniğe neden olma olasılığı vardır.
  • Hareket vaziyetindeki araba içinde hissedilebilir.
  • 160 km içindeki binalarda hasarlar oluşturabilir ve çökmeler meydana gelebilir.
  • Yaralanmalar ve ölümler olabilir.
  • Sahil bölgelerinde tsunami olabilir.

(1–22)106 (büyük çaplı Atom bombası)

(4..90)1015

yılda 120 kez

7 ile 7,9

X ile XI

  • Korku ve paniğe neden olma olasılığı yüksektir.
  • Daha geniş alanlarda ağır tahribata neden olur.
  • Binalarda hafif, orta, ağır derecelerde hasar oluşma ihtimali yüksektir, çökmeler meydana gelebilir.
  • Toprakta yarıklar oluşur.
  • Ölümler ve yaralanmalar olur.
  • Sahil bölgelerinde büyük tahribat gücü taşıyan tsunami olabilir.

(30–700)106 (Gök taşı 100–200 m)

(0,1..3)1018

yılda 18 kez

8 ile 8,9

XII

  • Yüzlerce kilometrelik alanda büyük tahribata yol açar.
  • Binalarda ağır hasara ve çökmelere yol açma ihtimali oldukça yüksektir.
  • Büyük sayılarda yaralanmalar ve ölümler meydana gelebilir.
  • Geniş sahil bölgelerinde 40 metreye yaklaşan tsunami olasılığı vardır.

(1–22)109 (Gök taşı 250–700 m)

(4..90)1018

yılda 1 kez

9,0 ve üstü

-

  • Binlerce kilometrelik alanda yıkıcıdır.
  • Tektonik levhalarda kaymalar, kırılmalar meydana gelir.
  • Sahil şeritleri deniz seviyesi altına batabilir veya çıkabilir.
  • Çok büyük sayılarda yaralanmalar ve ölümler meydana gelebilir.

-

-

20 yılda 1

Depremin enerji potansiyelinin hesaplanması

Enerji ve magnitüd arasındaki logaritmik bağlantı, aşağıdaki formül gereğince tahminen elde edilebilir:

M = magnitüd ve W = eşdeğer TNT ton bazında enerji

Richter ölçeği ile ölçülen en büyük depremlerden bazıları

  • 1960 Şili depreminin büyüklüğü ilk dönemde sadece 8,6 ML daha sonra ise (US Geological Surveys dahil) çeşitli araştırmalar sonucu 9,5 Mw olarak tespit edilmiştir.
  • 27 Mart 1964 Prince William Sound, Alaska depremi 9,2 ML büyüklüğündedir.
  • 24 Aralık 2004 Sumatra depreminin büyüklüğü 9,5 ML büyüklüğündedir.
  • 11 Mart 2011 Japonya depremi 9,0 ML büyüklüğündedir.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Richter scale | Seismology, Earthquake Magnitude & Intensity | Britannica". www.britannica.com (İngilizce). 19 Mayıs 2023. 27 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Deprem</span> yer kabuğunda beklenmedik anda ortaya çıkan enerji atımı

Deprem, yer sarsıntısı, seizma veya zelzele, yer kabuğunda beklenmedik bir anda ortaya çıkan enerji sonucunda meydana gelen sismik dalgalanmalar ve bu dalgaların yeryüzünü sarsması olayıdır. Sismik aktivite ile kastedilen, meydana geldiği alandaki depremin frekansı, türü ve büyüklüğüdür. Depremler sismograf ile ölçülür. Bu olayları inceleyen bilim dalına da sismoloji denir. Depremin büyüklüğü Moment magnitüd ölçeği ile belirlenir. Bu ölçeğe göre 3 ve altı büyüklükteki depremler genelde hissedilmezken 7 ve üstü büyüklükteki depremler yıkıcı olabilir. Sarsıntının şiddeti Mercalli şiddet ölçeği ile ölçülür. Depremin meydana geldiği noktanın derinliği de yıkım kuvveti üzerinde etkilidir, bu sebepten yeryüzüne yakın noktalarda gerçekleşen depremler daha çok hasara neden olmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Tsunami</span> doğal ya da yapay sebeplerden dolayı okyanus veya denizde meydana gelen ani kabarma

Tsunami [Japoncada liman dalgası anlamına gelen "津波" (つなみ) sözcüğünden] ya da dev dalga, okyanus ya da denizlerin tabanında oluşan deprem, gök taşı düşmesi, deniz altındaki nükleer patlamalar, yanardağ patlaması ve bunlara bağlı taban çökmesi, zemin kaymaları gibi tektonik olaylar sonucu denize geçen enerji nedeniyle oluşan uzun periyotlu deniz dalgalarıdır. Ayrıca kasırgalar da tsunamiye neden olabilir. Önceleri tsunami dalgalarına gelgit dalgaları da denmiştir. Tsunamilerin %80'i Pasifik Okyanusu'nda gerçekleşir.

<span class="mw-page-title-main">Charles Francis Richter</span> Amerikalı sismolog ve fizikçi

Charles Francis Richter, Amerikalı sismolog ve fizikçidir.

<span class="mw-page-title-main">1960 Valdivia depremi</span> 9,5 büyüklüğünde Şilide yaşanmış Dünyanın en şiddetli depremi

1960 Valdivia depremi veya Büyük Şili Depremi, 22 Mayıs 1960 tarihinde tüm zamanların Richter ölçeği ile ölçülmüş en büyük depremi. UTC saat 19.11'de deprem moment magnitüd ölçeği ile 9,5 büyüklüğüne ulaşmış ve Şili'yi vurmuştur. Depremin merkez üssü başkent Santiago, Şili'nin yaklaşık 700 km güneyindeki Valdivia şehridir. Deprem Büyük Okyanus'ta yayılan tsunamiye sebebiyet vermiştir. Tsunami, 10.000 kilometre mesafedeki Hilo, Hawaii ve Güney Afrika'nın sahil bölgelerini tahrip etmiştir. Deprem kurbanlarının sayısının 1.000 ila 6.000 kişi civarında olduğu tahmin edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Magnitüd</span> Vikimedya anlam ayrımı sayfası

Magnitüd, yer kabuğunun veya levhaların bir deprem anında boşalan jeolojik enerji potansiyelinin (düzeyinin), sismik aletler tarafından ölçülen değeridir.

Moment magnitüd ölçeği, depremler esnasında ortaya çıkan enerjiyi ölçmeye yarayan bir sistem. Bu ölçek 1979 yılında Thomas C. Hanks ve Hiroo Kanamori tarafından yaratılmış ve Richter ölçeğinin yerini almıştır.

<span class="mw-page-title-main">1988 Spitak depremi</span>

Gümrü Depremi olarak da adlandırılan Spitak Depremi, o tarihte Sovyetler Birliği bünyesinde bulunan Ermenistan'ın Spitak bölgesinde 7 Aralık 1988 günü yerel saatle 11.41'de meydana gelen 6.8 büyüklüğünde bir sarsıntıdır.

<span class="mw-page-title-main">2009 L'Aquila depremi</span>

2009 L'Aquila depremi Ocak 2009'dan beri süren eden bir dizi sarsıntının devamında 6 Nisan 2009'da İtalya'nın Abruzzo bölgesinde 6.3 moment magnitüd büyüklüğü ile meydana gelen depremdir. Deprem sonrası en büyük hasar Orta Çağ kenti L'Aquila'da oldu. 1980 Irpinia depreminden bu yana İtalya'da meydana gelen bu en ölümcül depremde 10 Nisan saat 14:25 (OAYS) itibarı ile en az 294 kişi öldü.

<span class="mw-page-title-main">1906 San Francisco depremi</span> 18 Nisan 1906 Çarşamba günü yerel saate göre sabaha karşı 5:12de vuran yüksek şiddetli deprem

1906 San Francisco depremi San Francisco, CA ve Kuzey Kaliforniya'yı 18 Nisan 1906 Çarşamba günü yerel saate göre sabaha karşı 5.12'de vuran yüksek şiddetli depremdir. Depremin büyüklüğü genel olarak 7,9 Mw kabul edilir. Buna karşın depremin büyüklüğü en az 7,7 Mw en fazla 8,25 Mw olarak ileri sürülmüştür. Esas sarsıntı merkezi şehrin 2 mil (3 km) uzağında, denizdeki Mussel Kayalıkları'dır. Bölge; San Andreas Fay Hattı'ndan kaynaklanan bu depremle kuzey-güney doğrultusunda 296 mil (477 km) ikiye ayrılmıştır. Sarsıntı Oregon'dan Los Angeles'a; hatta denizden oldukça uzak olan Nevada'nın merkezine kadar geniş bir alanda hissedilmiştir. Deprem ve sonucunda oluşan büyük yangın, Amerika Birleşik Devletleri tarihinde meydana gelen en kötü doğal afet olarak kabul edilir. Deprem ve bunun sonucunda oluşan yangın sebebiyle ölenlerin sayısının 3.000'den fazla olduğu tahmin edilmiştir. Bu rakam Kaliforniya tarihinde bir doğal afetten dolayı ölen en fazla kişi sayısıdır. Depremin ekonomik etkileri, yakın geçmişte meydana gelen Katrina Kasırgası ile benzerlik göstermektedir.

<span class="mw-page-title-main">2010 Şili depremi</span> Şilide gerçekleşen büyük deprem

2010 Şili Depremi Şili'nin Maule Bölgesi sahilinde meydana geldi. 27 Şubat, 2010, 03:34 Yerel zaman, Moment magnitüd ölçeğinde 8.8 büyüklüğünde ve yaklaşık üç dakika süren bir deprem. Sarsıntıyı en kuvvetli hisseden şehirler- Mercalli şiddet ölçeği VIII (yıkıcı)- Talcahuano, Arauco, Lota, Chiguayante, Cañete ve San Antonio idi. Deprem Şili'nin başkenti Santiago'da Mercalli şiddetli ölçeğine göre VII olarak hissedildi. Sarsıntı, Arjantin'in pek çok şehrinde Buenos Aires, Córdoba, Mendoza ve La Rioja'da hissedildi. Sarsıntılar kuzeyde hissedildiği kadar Peru'nun güneyindeki şehri Ica'da da hissedildi. Tsunami alarmı 53 ülkede yayımlandı, ve tsunami Şili'nin Valparaíso denizinde 2.6 m yüksekliğinde kayıt edildi. Başkan Michelle Bachelet bir "Felaket durumu" ilan etti. Ayrıca ölülerin en az 723 kişi olduğunu teyit etti. Çok kişinin kayıp olduğu rapor edildi. Sismologlar, depremin çok kuvvetli olması nedeniyle gün uzunluğunu 1,26 mikro saniye kısalttığını ve dünyanın dönüş eksenini 3 inç veya 2,7 milyarsaniye oynattığını tahmin etmekteler. Depremin merkezi, Maule Bölgesi sahilinde, Curanipe'nin yaklaşık 8 km batısı ve Şili'nin ikinci en büyük şehri Concepción'ın 115 km kuzey-kuzeydoğusu. Deprem ayrıca, deprem merkezine yaklaşık 4.700 mil (7.600)km uzaklıktaki Birleşik Devletler New Orleans'ın kuzeyindeki Pontchartrain Gölü'nde durgun dalgaya sebep oldu.

<span class="mw-page-title-main">1941 Van-Erciş depremi</span> Türkiyenin doğusunda bir deprem

1941 Van-Erciş Depremi 10 Eylül 1941 tarihinde Van'ın Erciş ilçesinde meydana gelen deprem. Richter ölçeğine göre 5.9 Ms büyüklüğündeki depremde 192 veya 194 kişi ölürken 36 köy de tamamen yıkıldı.

Artçı şok veya artçı deprem Sismolojide, ana şokla aynı bölgede yer değiştiren kabuğun ana şokun etkilerine uyum sağlaması nedeniyle ortaya çıkan daha büyük bir depremi takip eden daha küçük bir depreme verilen isimdir. Büyük depremler, tutarlı bir düzene göre büyüklüğü ve sıklığı sürekli olarak azalan ve aletle tespit edilebilen yüzlerce ila binlerce artçı şoka neden olabilir. Bazı depremlerde ana kırılma iki veya daha fazla aşamada meydana gelir ve bu da birden fazla ana şoka neden olur. Bunlar ikili depremler olarak bilinir ve genel olarak benzer büyüklüklere ve hemen hemen aynı sismik dalga biçimlerine sahip olmaları nedeniyle artçı depremlerden ayırt edilebilirler.

<span class="mw-page-title-main">Diri fay</span> tarihsel dönemde deprem oluşturmuş olan tüm faylara verilen isim

Diri fay veya aktif fay, tarihsel dönemde deprem oluşturmuş olan tüm faylara verilen isim. Yer kabuğundaki çeşitli ölçekteki kayma yüzeyleri, fay olarak adlandırılır.

<span class="mw-page-title-main">1929 Suşehri depremi</span> 1929da Sivasın Suşehri ilçesinde meydana gelen deprem

1929 Suşehri depremi, 18 Mayıs 1929 tarihinde merkez üssü Sivas'ın Suşehri ilçesi olan, yerin 10 km derinliğinde richter ölçeği'ne göre 6.1 Mw büyüklüğünde meydana gelen deprem. Farklı kaynaklara göre deprem sonucunda Suşehri, Koyulhisar ve Şebinkarahisar ilçelerinde toplam 64 kişi öldü, 72'den fazla kişi ise yaralandı. Ayrıca 1357 hane tamamen yıkılırken, 364 hane ise ağır hasar aldı.

<span class="mw-page-title-main">2022 Fukuşima depremi</span>

2022 Fukuşima depremi 16 Mart 2022 tarihinde Japonya'nın doğusunda Fukuşima açıklarında yerel saatle 23.36 sularında 63.1 km derinlikte gerçekleşen 7.3 büyüklüğünde bir depremdir.

<span class="mw-page-title-main">2022 Luding depremi</span>

2022 Luding depremi, 5 Eylül 2022 tarihinde yerel saatle 12:52:19'de Çin'in Sichuan ili Luding yerleşiminde gerçekleşen 6.6 veya 6.8 büyüklüğündeki depremdir. Depremin dış merkezi Kangding'in 43 km güneydoğusunda yer alır. Deprem binlerce artçı şokla takip edilmiş ve bazı yerlerde toprak kaymalarına yol açmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Hiposantr</span> deprem odak noktası

Hiposantr, odak noktası da denilen deprem enerjisinin açığa çıktığı noktadır. Depremler, yerkürenin en üstünde bulunan tabakadaki kırıkların hareketiyle meydana gelir. Bu kırılmalara ise fay hattı adı verilir. Yani depremler kırıklarda oluşan basınç dengesinin değişmesiyle oluşan sismik dalgalandır. Kısaca, depremler fay hatları arasındaki enerjinin anlık olarak ortaya çıkmasıdır.

Sismolojide, bir deprem yırtılması, yer kabuğundaki bir deprem sırasında meydana gelen kayma derecesidir. Depremler, toprak kaymaları, bir volkandaki magmanın hareketi, yeni bir fayın oluşumu veya en yaygın olarak mevcut bir fayın kaymasını içeren birçok nedenden dolayı meydana gelir.

Denizaltı veya su altı depremi, bir su kütlesinin içinde, özellikle de okyanusun dibinde meydana gelen bir depremdir. Tsunamilerin başlıca nedeni bu tarz depremlerdir. Büyüklük, moment büyüklüğü ölçeği kullanılarak bilimsel olarak ölçülebilir ve şiddeti, Mercalli şiddet ölçeği kullanılarak belirlenebilir.

<span class="mw-page-title-main">2024 Hualien depremi</span>

2024 Hualien depremi, 3 Nisan'da, yerel saatle 07:58:11, Tayvan'ın Hualien ilçesinin merkezi Hualien şehrinin 18 km güney-güneybatısında Mw 7,4 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Depremde en az 10 kişi öldü, 1000'den fazla kişi de yaralandı. Bu, 1999 Jiji depreminden bu yana Tayvan'daki en büyük deprem olup, ana şoktan sonra Mw 5.0'ın üzerinde birçok artçı sarsıntı meydana geldi.