İçeriğe atla

Quirky subject


Dilbilimde quirky subject, belirli fiillerin, öznelerinin yalın durumda olmadığını belirttiği bir görüngüdür.[1][2] Yalın durumda olmayan özneler, öznesellik testlerini başarıyla geçen belirleyici öbeklerdir. Öznesellik testlerine örnek olarak özne yöneltimli artgönderim bağlantıları testi, zamirsel belirleyici öbek kontrolü, daraltılmış ilgi cümlecikleri testi, bağlaç daralması testi,[3] özneden özneye yükseltme ve özneden nesneye yükseltme testleri verilebilir.[4][5]

Çoğu dilde, bir cümlenin öznesinin genellikle yalın bir duruma sahip olduğu gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, görüngü ve dilbilgisel ilişkiler (öznelik) arasında bire bir ilişki olduğu oldukça tartışmalıdır.[3][6] Bazı akademisyenlere göre, yalın durum izlemeleri ve yüklem uyumunu kontrol etmek, öznelerin benzersiz özellikleri değildir.[6] Bu öneriyi destekleyen bir kanıt, yalın haldeki fiillerin aynı zamanda İzlandaca'da aktif olarak sola kaymış ad öbeklerini, duyumsalları ve bazı nesneleri belirtebileceği gözlemidir. Ayrıca, yüklemle ilgili olan ad öbekleri de yalın halde olabilir.[6] Standart İngilizcede, "Ben ona hoşlanıyorum" gibi bir cümle dilbilgisi kurallarına aykırıdır çünkü öznenin yalın durumda olması gerekir. Birçok ya da çoğu nominatif-akuzatif dilde, bu kural bükümlü değildir: özne gerçekten de yalın durumdadır ve hemen hemen bütün nominatif-akuzatif dillerde, tüm fiiller öznelere, özne yalın durumdaymış gibi bağlıdır. İzlandaca'nın bu görüngünün görüldüğü tek modern dil olduğu iddia edildiyse de[4] Faroece,,[5][6][7][8] Almanca,[5] Hintçe,[9] Baskça,[10] Lazca,[11] Guceratça,[12] Macarca,[13] Kannada dili,[14] Korece,[15] Malayalamca,[16] Marathice,[17] Rusça,[18][19][20] İspanyolca,[21][22][23] ve Telugucada[24] da bu görüngünün görüldüğü rapor edilmiştir.

İzlandaca'da da quirky subject görüngüsü yüzlerce farklı fiilde görülmektedir: vanta (ihtiyaç/eksiklik hissetme) gibi birisinin bir şey deneyimlediği fiiller, reka (sürüklenme) gibi hareket fiilleri, ysta (curdle) gibi hal değiştirme fiilleri, takast (başarılı olma) gibi başarı/başarısızlık fiilleri, áskotnast (kazanmak/şansla elde etmek) gibi edinim fiilleri.[25]

İspanyolcaki me gusta (seviyorum) fiilinde görülen yapı yüzeysel olarak benzer olsa da, konuşmanın örnekseme ile yapılan kısmı (bu durumda me) gerçek bir sözdizimsel özne değildir. Bu örnekte "me", "lütfen"e daha yakın bir anlamı olan "gusta" fiilinin öznesidir, bu nedenle "me gusta", "o beni memnun ediyor" veya " [x]'ten memnunum." anlamına gelmektedir.

Pek çok dilbilimci, özellikle bilişsel dilbilim alanında uzmanlaşmış olanlar, nominatif-akuzatif dillere karşı önyargılı oldukları için "quirky subject" terimini kullanmazlar.

Öznesellik testleri

Genel olarak, öznesellik testleri fiilin bağlantılı olduğu cümle öğesinin gerçekten "özne" olup olmadığını test eder. Quirky subject örneklerinin bu testi geçtikleri tespit edilmiştir.

Özne yöneltimli artgönderim bağlantıları

Bazı artgönderimler, öznelerin yalnızca fiile bağlı olduklarında zamirin yerini alan özne olmalarına izin verir. Buna refleksivizasyon da denir.[5][26] Özne yöneltimli artgönderimler, öznelerin öncülleri olması gereken özel bir artgönderim alt sınıfıdır. Bu test, özne yönelimli artgönderime bağlanan cümle öğesinin özne olup olmadığını gösterir.[3] İzlandacanın incelendiği aşağıdaki örnekte, datif adıl özne Honum, artgönderim sínum ile dilbilimsel olarak bağlanmıştır:

Honumi var oft hjálpað af foreldrum sínum (O, çoğunlukla ailesi tarafından yardım alır.)

Zamirsel belirleyici öbek kontrolü

Zamirsel belirleyici öbek, içeyerleşik öbeğin temel yapısındaki öznenin, özne denetimli, nesne denetimli veya rastlantısal denetimli olduğu durumdur.[3] Bir özne, eylemliklerde açık olmayan bir şekilde, zamirsel belirleyici öbek olarak görünebilir, ancak önceden belirlenmiş bir özne görünemez.[6] Bu tanılayıcı, bir cümle öğesinin zamirsel belirleyici öbek olması durumunda kesinlikle özne olduğunu gösterir.[3][4][5] Örneklemek gerekirse,

Lazca'da bu durum görülebilir:

Bere-ki layç'-epe o-limb-u gor-um-s ama a-s̹k'urin-en (Köpekleri sevmek isteyen ama korkan çocuk).

Daraltılmış ilgi eki/zamiri testi

Daraltılmış ilgi eki veya zamiri, daraltılmış ilgi cümleciğinde sadece özne olarak kullanılabilir. Bu test, eğer cümlenin öğesi daraltılmış ilgi cümleciğinde kullanıldığında fiille bağıntı kurabilirse, cümle öğesinin özne olduğunu gösterir.

Lazcada quirky subjectler şu durumlarda göreceli hale getirilebilir:

Lazca[11]
*[____ benma]limb-eriberei
____. DAT 1. NOM aşk. PTCP çocuk. NOM
'beni sevmiş çocuk'

Özneden nesneye yükseltme

İzlandaca'da bazı fiillerin (örneğin, telja, álíta), özneden nesneye yükseltme yapılarında tümleçleri olabilir. Bazı özne olmayan cümle öğelerinin (örneğin önceden belirlenmiş bir nesne) bu kadar içeyerleşik olamayacağı öne sürülmüştür.[6]

Bağlaç daralması

Sıralı cümle yapılarında kullanılan bağlaç daralması testi,[6] ikinci bağlaçtaki özne ile ilk bağlaçtaki öznenin eşgöndergesel olmaları durumunda, ikinci bağlaçtaki öznenin cümleden çıkarılıp çıkarılamayacağını test eder.

Quirky Subject Hiyerarşisi

Quirky Subject Hiyerarşisi, üç öznesellik testine bakarak yalın halde olmayan özneleri tespit etmek için kullanılır.[3]

Quirky Subject Hiyerarşisi
Konu Testleri Lazca İzlandaca Hintçe Almanca Baskça
Bağlaç daralması x x x x
Zamirsel belirleyici öbek kontrolü x x x
Özne yöneltimli artgönderim bağlantıları testi

Bu hiyerarşi şunu gösterir:

  1. Quirky subject, bağlaç daralması testini geçerse, zamirsel belirleyici öbek kontrolü ve özne yöneltimli artgönderim bağlantıları testini de geçer ve
  2. Quirky subject, zamirsel belirleyici öbek kontrolü testini geçerse, özne yöneltimli artgönderim bağlantıları testini de geçecektir.

Bütün dillerde quirky subjectler özne yöneltimli artgönderim testinden geçer. Örnek olarak İzlandaca, Hintçe, Almanca, Baskça, Lazca, Faroece, Guceratça, Macarca, Kannada dili, Korece, Malayalamca, Marathice, Rusça, İspanyolca ve Telugu dilleri verilebilir.[3]

Önerilen analizler

Bir öznenin hangi ad durumunu taşıyabileceğini belirlemek için Quirky subjects analiz edilebilir.[5]

Quirky subject ile ilgili diğer örnekler

İzlandaca'da fiiller, yalın durumda olmayan bir özneye ihtiyaç duyabilir. Aşağıdaki örnekler, sırasıyla bir akuzatif özne ve bir datif özneyi göstermektedir.

Mig vantar peninga (Paraya ihtiyacım var)

Quirky subject, datif veya genitif bir öznelik alan fiiller edilgen olarak ortaya kullanıldığında da ortaya çıkabilir.[27]

Stelpunum var hjálpað (Kızlara yardım edildi).

Hennar var saknað (O kız özlendi).

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Quirky Subjects in Old Icelandic" (PDF). Papers from the Twelfth Scandinavian Conference of Linguistics. 1991. ss. 369-378. 
  2. ^ "The diachronic relationship between quirky subjects and stylistic fronting". Non-nominative Subjects. John Benjamins Publishing Company. 2004. ss. 193-212. ISBN 90-272-2970-8. 
  3. ^ a b c d e f g Poole, Ethan (2014). Deconstructing quirky subjects 30 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. University of Massachusetts Amherst. North East Linguistic Society 45.
  4. ^ a b c "The notion of oblique subject and its status in the history of Icelandic". Grammatical relations in change. Amsterdam: John Benjamins. 2001. ss. 99-135. ISBN 9789027298041. 
  5. ^ a b c d e f Pankau, Andreas (2016). Quirky subjects in Icelandic, Faroese, and German: a relational account 5 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Presentation at the Joint 2016 Conference on HPSG and LFG, Polish Academy of Sciences, Warsaw, Poland.
  6. ^ a b c d e f g Þráinsson, Höskuldur (2007). The syntax of Icelandic. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  7. ^ Jónsson (2009). "Convert nominative and dative subjects in Faroese". Nordlyd. 37: 99. doi:10.7557/12.2025. 
  8. ^ Þráinsson, Höskuldur, Hjalmar P. Petersen, Jógvaní Lon Jacobsen, & Zakaris Svabo Hansen (2003). Faroese: An overview and reference grammar. Tórshavn: Føroya Fróðskaparfelag.
  9. ^ Bhatt, Rajesh (2003). Experiencer subjects. Handout from MIT course “Structure of the Modern Indo-Aryan Languages”.
  10. ^ Rezac, M. and Fernández, B. (2012). "Dative displacement in Basque". In Variation in datives: A microcomparative perspective, ed. Beatriz Fernández and Ricardo Etxepare, Chapter 9. New York, NY: Oxford University Press.
  11. ^ a b Demirok, Omar (2013). Agree as a unidirectional operation: evidence from Laz[]. Master's thesis. Boğaziçi University.
  12. ^ Mistry, P.J (2004). Subjecthood of non-nominatives in Gujarati 5 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. In Non-nominative subjects, ed. Peri Bhaskararao & Karumuri Venkata Subbarao, volume 2, 1–13. Amsterdam: John Benjamins.
  13. ^ Rákosi, György (2006). Dative experiencer predicates in Hungarian. Utrecht: LOT.
  14. ^ Amritavalli,R (2004). Experiencer datives in Kannada. In Non-nominative subjects, ed. Peri Bhaskararao & Karumuri Venkata Subbarao, volume 1, 1-24. Amsterdam: John Benjamins.
  15. ^ Yoon, James (2004). Non-nominative (major) subjects and cases tacking in Korean. In Non-nominative subjects, ed. Peri Bhaskararao & Karumuri Venkata Subbarao, volume 2, 265-314. Amsterdam: John Benjamins.
  16. ^ Jayaseelan, K.A (2004). The possessor-experiencer dative in Malayalam 5 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. In Non-nominative subjects, ed. Peri Bhaskararao & Karumuri Venkata Subbarao, volume 1, 227-244. Amsterdam: John Benjamins.
  17. ^ Wali, Kashi (2004). Non-nominative subjects in Marathi 5 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. In Non-nominative subjects, ed. Peri Bhaskararao & Karumuri Venkata Subbarao, volume 2, 223-252. Amsterdam: John Benjamins.
  18. ^ Schoorlemmer, Maaike (1994). Dative subjects in Russian. In Formal approaches to Slavic linguistics: The Ann Arbor meeting, ed. Jindřich Toman, 129-172. Ann Arbor, MI: Michigan Slavic Publications.
  19. ^ Moore, John, & David Perlmutter (2000). What does it take to be a dative subject? Natural Language and Linguistic Theory 18: 373-416.
  20. ^ Sigurðsson, Halldór Ármann (2002). To be an oblique subject: Russian vs. Icelandic. Natural Language and Linguistic Theory 20: 691-724.
  21. ^ González, Nora (1988)˜. Object and raising in Spanish. New York: Garland.
  22. ^ Masullo, Pascual J (1993). Two types of quirky subjects: Spanish versus Icelandic. In Proceedings of the 23rd Meeting of the North East Linguistic Society (NELS 23), ed. Amy J. Schafer, 303-317. Amherst, MA: GLSA.
  23. ^ Gutiérrez-Bravo, Rodrigo (2006). A interpretation of quirky subjects and related phenomena in Spanish 5 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. In New perspectives in Romance linguistics, ed. Chiyo Nishida & Jean-Pierre Y. Montreuil, 127-142. Amsterdam: John Benjamins.
  24. ^ Subbarao, Karumuri Venkata and Bhaskararao, Peri (2004). Non-nominative subjects in Telugu. In Non-nominative subjects, ed. Peri Bhaskararao & Karumuri Venkata Subbarao, volume 2, 161-196. Amsterdam: John Benjamins.
  25. ^ "Not so quirky: On subject case in Icelandic". New Perspectives on Case Theory. Stanford, CA: CSLI Publications. 2003. ss. 127-163. 
  26. ^ Zaenen, Annie, Joan Maling, & Höskuldur Þráinsson (1985). Case and grammatical functions: The Icelandic passive. Natural Language and Linguistic Theory 3: 441-483.
  27. ^ "The case of quirky subjects" (PDF). (Working Papers in Scandinavian Syntax; Vol. 49). Department of Scandinavian Languages, Lund University. 1992. 

Konuyla ilgili yayınlar

Fanselow, Gisbert (2002). "Quirky 'subjects' and other specifiers". Dieter Wunderlich; Ingrid Kaufmann; Barbara Stiebels (Ed.). More Than Words: A Festschrift for Dieter Wunderlich. Berlin: Akademie Verlag. ss. 227-250. ISBN 3-05-003759-8. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Immanuel Kant</span> Alman filozof

Immanuel Kant, Prusya kökenli Alman filozof. Alman felsefesinin kurucu isimlerinden biri olmuş, Aydınlanma Çağı ve felsefe tarihinin kendisinden sonraki dönemini belirgin olarak etkilemiştir. Bugün Rusya topraklarında bulunan Königsberg'de doğan Kant'ın epistemoloji, metafizik, etik ve estetik alanlarındaki kapsamlı ve sistematik çalışmaları, onu modern Batı felsefesinin en etkili isimlerinden biri hâline getirmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Ockhamlı William</span> İngiliz Fransisken ilahiyatçı (1287-1347)

Ockhamlı William, yaklaşık 1287 ve 1347 yılları arasında yaşamış İngiliz Fransiskan rahibi ve skolastik filozof.

<span class="mw-page-title-main">Doğal dil işleme</span> bilgisayar bilimi ve dil bilimi alanı

Doğal Dil İşleme, yaygın olarak NLP olarak bilinen yapay zekâ ve dilbilim alt kategorisidir. Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca gibi doğal dillerin işlenmesi ve kullanılması amacı ile araştırma yapan bilim dalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Moğolca</span> Moğol yerlisinin konuştuğu dil

Moğolca, Moğolistan ve civardaki bazı özerk bölgelerde resmî dil olan Asya dilidir.

Akadca, Doğu Sami dillerine ait Antik Mezopotamya'da, özellikle Asur ve Babil imparatorluklarında kullanılmış ölü dil. Dil, kayda geçmiş ilk Sami dili olup, aslen soysal açıdan akraba olmadığı Sümerce için kullanılmış çivi yazısı ile yazılmıştır. Akadca ismini Akad İmparatorluğu'nun başkenti Akad şehrinden almıştır. Bir izole dil olan Sümerce ve Akadcanın birbirleri üzerindeki karşılıklı etkileşimleri, bu iki dilin bir dil birliği içerisinde sınıflandırılmasına yol açmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Kürt dilleri</span> Hint-İran dillerinin Kuzeybatı İran koluna giren dil

Kürt dilleri veya Kürtçe, Hint-Avrupa dil ailesine bağlı Hint-İran dillerinin Kuzeybatı İran koluna giren ve Türkiye'nin doğu ve güneydoğusu, Suriye'nin kuzeyi, Irak'ın kuzeyi ve kuzeydoğusu ile İran'ın batısında yaşayan Kürtler tarafından konuşulan bir dil koludur. Kürtçe Irak'ta, Irak'a bağlı Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde ve de facto özerk olan Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi'nde resmî dil statüsüne sahiptir. Kürt dillerinin yukarıda belirtilenler haricinde Ermenistan, Gürcistan, Türkmenistan, Lübnan, Afganistan, Rusya gibi ülkelerde az sayıda konuşanı bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kalp krizi</span> Kalbin bir kısmına kan akışının kesilmesi

Kalp krizi, kalp enfarktüsü ya da akut miyokard enfarktüsü, kan akımının azalması veya durması sonucunda koroner arterlerden birinde meydana gelen enfarktüs ile karakterize edilir. Tipik belirtiler arasında, sıklıkla sol omuz, kol veya çeneye yayılan, göğüs kemiğinin arkasında (retrosternal) göğüs ağrısı veya rahatsızlığı bulunur. Bu ağrı, bazen mide yanması gibi algılanabilir.

<span class="mw-page-title-main">Abhazca</span>

Abhazca, Kuzeybatı Kafkas dillerinden biridir. Esas olarak Abhazya, Türkiye’de, Suriye, Almanya, Hollanda, Rusya ve Acaristan 'da konuşulur. Abhazya Cumhuriyeti’nin Rusça ile birlikte resmi dilidir. Abhazca, Abhazya’da yaklaşık 150 bin kişi tarafından konuşulur.

Sözdizim, söz dizimi ya da Fransızcadan ödünçleme biçimiyle sentaks, doğal dillerdeki cümle kurma ilke ve kurallarını inceleyen ve bu dildeki cümlelerin esnekliğini inceleyen dilbilim dalıdır.
Eski Yunanca "birlikte düzenleme, dizme" anlamına gelen sentaks terimi dilbilimde, doğal dillerde nasıl cümle oluşturulacağına dair bir kurallar ve prensipler çalışmasıdır. Bir bilim dalına ait olmasına ek olarak “Modern İrlandacanın Sözdizimi"nde olduğu gibi, sözdizim terimi herhangi bireysel bir dilin cümle yapısına hâkim olan kurallara ve prensiplere de doğrudan ilgili olarak da kullanılır. Sözdizim, dilin yatay, yani satır şeklinde dizilen bir sistem olduğunu gösterir. Bu diziliş, sesten, morfemlere, morfemlerden daha büyük öbeklere dilin her seviyesinde mevcuttur. Sözdizimin yalnız cümle seviyesini gösteren bir terim olarak kullanılması doğru ama eksik bir kullanımdır.

<span class="mw-page-title-main">Kapadokya Rumcası</span>

Kapadokya Rumcası veya Kapadokya Yunancası Yunancanın bir temel lehçesi olup eskiden Kapadokya'da yaşayan Rumlar tarafından konuşulmaktaydı. 1920'lerdeki Yunanistan ve Türkiye arasındaki nüfus mübadelesinde Yunanistan'a göç edilmeye zorlandılar ve orada özellikle orta ve kuzey Yunanistan olmak üzere çeşitli yerlere yeniden yerleştirildiler. Kapadokyalı Rumlar hızla Standart Modern Yunancaya geçtiler ve kendi dillerinin 1960'lardan beri yok olduğu düşünülüyordu. 2005 Temmuz'unda, Mark Janse ve Dimitris Papazachariou Orta ve Kuzey Yunanistan'da hâlâ kendi dillerini akıcı olarak konuşan Kapadokyalılar keşfettiler. Bunların arasında ebeveynlerinin ve büyükanne-babalarının aksine dillerine karşı oldukça olumlu bir tavrı olan 3. kuşaktan orta yaşlılar vardı. Yunanistan'a ilk gelen grup Kapadokya Yunancasını konuşmaya daha az eğilimliydi ve çoğu zaman konuşma sırasında standart Yunancaya geçmekteydi. Kapadokyaca konuşanlarla ve dil kullanımları ile ilgili bir araştırma halen hazırlanmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Edward Sapir</span>

Edward Sapir, Amerikalı dilbilimci ve etnologtur. Öncelikli unvanıysa, Amerikan yapısal dilbilimcisidir ve Sapir-Whorf Hipotezi'nin kurucularından biridir.

<span class="mw-page-title-main">Kubrat</span> 632-638 yılları arasında hüküm süren Büyük Bulgarya Hanı

Kubrat ya da Kurt, 632-638 yılları arasında hüküm süren Büyük Bulgarya Hanı. Aynı zamanda Organa'nın yeğenidir.

<span class="mw-page-title-main">John Searle</span> Amerikalı filozof

John Rogers Searle Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de Slusser profesörü olarak görev yapan Amerikalı felsefecidir. 31 Temmuz 1932 Colorado, Denver doğumlu John Rogers Searle Amerikalı bir filozoftur. İlgilendiği esas alanlar; dil felsefesi, aklın felsefesi ve metafiziğin alanlarıdır. Kaliforniya'daki Berkeley Üniversitesi'nde profesör olarak çalıştı. Üniversitenin cinsel taciz politikasını ihlal ettiği tespit edildiği için 2019 yılında görevine son verildi.

<span class="mw-page-title-main">Vincent van Gogh'un otoportreleri</span> Vikimedya liste maddesi

Vincent van Gogh'un otoportreleri yaptığı resimler içinde önemli bir kısmı oluşturmaktadır. Otoportreleri yaparken muhtemelen ayna kullanan ressamın yüzü aynada göründüğü gibi resmedilmiştir, yani resimdeki yüzünün sağı aslında yüzünün soludur.

<span class="mw-page-title-main">Arapça dilbilgisi</span> Arapça dil kuralları

Arapça dilbilgisi Arap dilinin yapısını inceler. Arapça bir Sami dili olmakla birlikte diğer Sami dillerin dilbilgisi kurallarıyla benzerlik göstermektedir.

<span class="mw-page-title-main">Gallo-Romen dilleri</span> Romen Dillerinin bir dalı

Romen dillerinin Gallo-Romen kolu en dar anlamda Oïl dillerini ve Arpitancayı kapsar. Fakat diğer tanımlar daha geniştir; Oksitan-Romen, Gallo-İtalik ve Reto-Romen dillerini de çeşitli şekillerde kapsar.

Üretici dilbilgisinde durum kuramı, yönetim ve bağlama kuramının bir bölümünü tanımlar.

Dilbilgisi ve teorik dilbilimde, yönetim veya reksiyon bir kelime ve ona bağımlı olan diğer kelimeler arasındaki ilişkiyi ifade eder. En az üç farklı yönetim kavramı bulunur: geleneksel dilbilgisindeki durum yönetimi kavramı, bazı üretici sözdizimi modellerinde oldukça gelistirilmis yönetim kavramı ve bağımsal dilbilgisinde kapsamı çok daha geniş olan yönetim kavramı.

<span class="mw-page-title-main">İspanyolcada fiil çekimi</span> İspanyolcada fiil çekime genel bakış

Bu madde İspanyolcadaki kipleri ve düzenli ve bazı yaygın düzensiz fiil çekimlerini örneklerle birlikte bulundurur. Düzensiz fiiller hakkında daha fazla bilgi için İspanyolcada düzensiz fiiller maddesine bakınız.

<span class="mw-page-title-main">Pauline Atherton Cochrane</span>

Pauline Atherton Cochrane, Amerikalı kütüphaneci, bilim insanı ve yazar.