İçeriğe atla

Piast Konsepti

Piast Konsepti, Piast Hanedanı'nın kontrol altına almış olduğu topraklara dayanan ve çoğunlukla Polonya nüfusunu içeren Polonya devleti fikrini savunan anlayıştır. Fikir; batılılaşma fikrine, Avrupa'ya ve fikirlerine bağlılık, batılı ülkelerle yakın ilişki ve uluslararası ilişkilerde pragmatizm ile özdeşleşirken, Doğu'da akılsız maceralardan kaçınır.[1] Konseptin Piast olarak adlandırılmasının sebebi de dönemin Polonya topraklarının çoğunlukla Batı'da olmasıdır. Fikrin destekçileri, Polonya'nın; diğer Batı Avrupa ülkelerine denk, güçlü ve batılılaşmış bir devlet olması gerektiğini savunuyordu. Bunun içinde Polonya'nın ekonomisinin gelişimine odaklanması ve bir Polonya orta sınıfı yaratılarak merkezi değerlerini yeniden kurması gerektiğine inanıyorlardı. Piast Konsepti'ni 1890'larda Jan Poplawski tarafından geliştirildi. Teoriyi daha sonra Roman Dmowski tarafından yönetilen Ulusal Demokrasi Partisi savunuldu ve Polonya milliyetçiliğinin merkezini oluşturdu. Polonyalı köylü partileri tarafından da desteklendi.[1]

Rakip Jagiellon Konsepti

İki savaş arasında Polonya'ya hakim olan Józef Piłsudski'nin savunduğu ve dönemin hükûmetleri tarafından onaylanan Jagiellon Konsepti vardı. Konsept, Piast Konsepti'nin tam tersini savunuyordu. Jagiellon Konsepti'nin savunucuları, Orta Çağ'da Polonya-Litvanya, Bohemya ve Macaristan'ı bir araya getiren Jagiellon Hanedanlığı dönemini idealleştirdi.[2] Jagiellon Konsepti daha çok Ukraynalılar, Litvanyalılar ve Belarusluların yaşadığı az gelişmiş doğu bölgelerine odaklandı ve bu nedenle Piast konseptinin destekçileri tarafından batıdaki Polonya nüfusunun çıkarlarını ihmal ettiği, sanayi bölgeleri yerine az gelişmiş tarım bölgelerine odaklandığı, Polonya kimliğini ortadan kaldırma yeteneği bakımından Rusya'dan çok daha tehlikeli olduğu düşünülen Almanya'dan gelen tehdidi görmezden gelindiği, Polonya'yı güçlü Rus devletiyle gereksiz yere karşı karşıya getirdiği eleştirisinde bulunuyordu. Ancak Jagiellon döneminde uygulanan politikalar Polonya'nın uluslararası arenadan silinmesine yol açtığından, Piast konseptinin takipçileri tarafından takip edilecek çekici bir model olarak görülmedi. Bugün modern Polonya, batıya yönelik bir dış politika izleyerek Piast kavramını benimsenmektedir.[3]

1940'tan sonra

Tahran Konferansı'nda Joseph Stalin, Winston Churchill ve Franklin Roosevelt ile Orta Avrupa'da gelecekteki Polonya'nın şekli de dahil olmak üzere yeni savaş sonrası sınırları tartıştı. Müttefik Devletler, savaş sonrasında Polonya'yı batıya doğru kaymasını haklı çıkarmak için Piast Konseptini onayladı. Aylarca süren tartışmalardan sonra İngiltere ve ABD yeni sınırlar konusunda Stalin ile anlaştılar, ancak sürgündeki Polonya hükûmeti buna karşı çıktı.[4]

1945'ten sonra Komünist rejim, Polonya'nın ulusal çıkarlarının savunucuları oldukları iddialarını desteklediği için Piast Kavramını benimsedi.[5] Yeni ele geçirilen eski Alman topraklarına "Kurtarılmış Topraklar" adını veren Komünist rejim, bu edinimi Piast Kavramı açısından haklı çıkarmak için muazzam bir çaba sarf etti.[6][7]

Kaynakça

  1. ^ a b http://tygodnik.onet.pl/35,0,38779,polska_piastow_kontra_polska_jagiellonow,artykul.html 27 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Krzysztof Strachota / 28.12.2009 Polska Piastów kontra Polska Jagiellonów Tygodnik Powszechny
  2. ^ Victor S. Mamatey (1978). Rise of the Habsburg Empire, 1526–1815. Krieger. s. 24. 
  3. ^ Główne kierunki polityki zagranicznej rządu Donalda Tuska w latach 2007–2011. By Paweł Musiałek, p. 14
  4. ^ Tony Sharp, "The Origins of the 'Teheran Formula' on Polish Frontiers", Journal of Contemporary History (1977) 12#2 pp. 381–393 in JSTOR 23 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  5. ^ Davies. Heart of Europe. ss. 286-87. 30 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  6. ^ Geneviève Zubrzycki (2009). The Crosses of Auschwitz: Nationalism and Religion in Post-Communist Poland. University of Chicago Press. ss. 61-62. 27 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  7. ^ T. David Curp, A clean sweep?: the politics of ethnic cleansing in western Poland, 1945–1960 (2006)

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Josef Stalin</span> Sovyetler Birliği lideri (1924–1953)

Josef Stalin, Gürcü asıllı Sovyet devlet adamı ve Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri (1922-1953). Sovyetler Birliği'ni 1924'ten ölümüne kadar diktatörlük rejimi ile yönetti. Stalin; Sovyetler Birliği'ni endüstriyel ve askerî bir süper güce dönüştürdü, fakat bunu gerçekleştirirken totaliter politikalar uyguladı ve milyonlarca Sovyet vatandaşı diktatörlüğü sırasında hayatını kaybetti. Stalin döneminde; 3 ila 20 milyon arasında insan çalışma kampları, zorunlu kolektivizasyon, kıtlık ve yargısız infazlardan dolayı ölmüştür.

<span class="mw-page-title-main">Polonya</span> Orta Avrupada bir ülke

Polonya, resmî adıyla Polonya Cumhuriyeti, Orta Avrupa'da bulunan bir ülkedir. Komşuları, batıda Almanya, güneybatıda Çekya, güneyde Slovakya, kuzeydoğuda Rusya ve Litvanya, doğuda Belarus, güneydoğuda Ukrayna ve kuzeyde Baltık Denizi'dir. Ülke 312.696 km²'lik yüzölçümüyle Avrupa'nın dokuzuncu, dünyanın altmış dokuzuncu büyük ülkesidir. Yaklaşık 38,4 milyonluk nüfusuyla dünya sıralamasında en kalabalık 36. ülkedir.

<span class="mw-page-title-main">Komünizm</span> Bütün malların ortaklaşa kullanıldığı ve özel mülkiyetin olmadığı toplum sistemini hedefleyen ideoloji

Komünizm ; üretim araçlarının ortak mülkiyeti üzerine kurulu sınıfsız, parasız ve devletsiz bir toplumsal düzen ve bu düzenin kurulmasını amaçlayan toplumsal, siyasi ve ekonomik bir ideoloji ve harekettir. Sadece üretim araçlarının ortak kullanımına dayanan sosyalizm ile tam olarak aynı anlama gelmemesine rağmen hatalı bir biçimde eş anlamlı olarak da kullanılabilmektedir. 20. yüzyılın başından beri dünya siyasetindeki büyük güçlerden biri olarak modern komünizm, genellikle Karl Marx'ın ve Friedrich Engels’in kaleme aldığı Komünist Parti Manifestosu ile birlikte anılır. Buna göre özel mülkiyete dayalı kapitalist toplumun yerine meta üretiminin son bulduğu komünist toplum gerçektir. Komünizmin temelinde yatan sebep, sınıfsız, ortak mülkiyete dayalı bir toplumun kurulması isteğidir. Sınıfsız toplumlarda en genel anlamıyla tüm bireylerin eşit olması fikri karşıt görüşlüler tarafından "ütopya" olarak görülür ve zorla yaşanmaya çalışılırsa kaosa yol açacağı iddia edilir. Paris Komünü, komünist sistem yaşayabilmiş ilk topluluktur. Bunun dışında Mahnovist hareket öncülüğünde Ukrayna ve İspanya iç savaşı sırasında yaklaşık dört yıl süren anarko-komünist hareketle şekillenen toprakların kolektifleştirilmesi esasına dayalı olarak komünist topluluklar da kurulmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Polonya Seferi</span> Avrupada II. Dünya Savaşının ilk çatışması

Polonya Seferi veya Polonya'nın İşgali, II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı olarak kabul edilir. Nazi Almanyası'nın işgal harekâtı Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı'nın imzalanmasından bir hafta sonra, 1 Eylül 1939'da başlamış ve 6 Ekim 1939'da Almanya ve Sovyetler Birliği'nin Polonya'nın tamamını işgal etmeleriyle son bulmuştur. Alman saldırısı, savaş ilanı olmadan yapılmıştı. Bu saldırı uluslararası hukuka aykırı bir saldırı savaşıdır.

<span class="mw-page-title-main">Stalinizm</span> Marksist-Leninist ideolojinin teori ve pratiği

Stalinizm veya Stalincilik, Marksist-Leninist ideolojinin 1928-1953 yılları arasında Sovyetler Birliği’ni yöneten Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Josef Stalin’in uyguladığı siyasi sistemde kullanılan teori ve pratiğine verilen addır.

<span class="mw-page-title-main">Sovyetler Birliği Komünist Partisi</span> Sovyetler Birliğini yöneten parti

Sovyetler Birliği Komünist Partisi, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin Bolşevik kanadınca kurulan ve 1917 Büyük Ekim Sosyalist Devrimi'nden sonra 1991 yılına dek Sovyetler Birliği'ni yöneten parti. Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi olarak iktidara gelen parti 1918 yılında Komünist Parti adını aldı.

<span class="mw-page-title-main">Katyn Katliamı</span>

Katyn Katliamı veya Katyn Ormanı Katliamı, 1940 yılında yaklaşık 22.000 Polonyalı subay, sivil ve aydınların başlarına birer kurşun sıkılarak gerçekleştirilen toplu infaz. Sovyetler Birliği hükûmeti uzun yıllar bu olayda kendisinin sorumlu olmadığını açıkladı, olayın Nazi Almanyası tarafından gerçekleştirildiğini savundu. Ancak 1990 yılında Mihail Gorbaçov yaşananların Sovyetler tarafından gerçekleştirildiğini kabul etti. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1992 yılında Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin, Polonya Devlet Başkanı Lech Walesa'ya infaza dair Josef Stalin'in imzaladığı emrin orijinal belgelerini verdi. Ayrıca 2010 yılında, dönemin Rusya başbakanı Dmitri Medvedev, 22.000 bin kişinin infaz edildiği bu katliam hakkındaki Sovyet belgelerinin çevrimiçi olarak yayınlanmasını emretmiştir. Bunun üzerine Rusya, hükûmete ait bir web sitesinde Katyn'deki Polonyalı mahkûmların katliamına ilişkin belgeleri yayınladı.

<span class="mw-page-title-main">Polonya Silahlı Kuvvetleri</span>

Polonya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri, Polonya'yı dışarıdan gelebilecek askerî tehditlere karşı korumakla görevli silahlı kuvvetlerdir. Kara, Hava, Deniz ve Özel kuvvetler olmak üzere 4 ana birimden oluşur.

<span class="mw-page-title-main">Sovyet-Polonya Savaşı</span> Polonya ve SSCB arasında 20. yüzyılda yaşanmış savaş

Sovyet-Polonya Savaşı İkinci Polonya Cumhuriyeti, Ukrayna Halk Cumhuriyeti ve Sovyetler Birliği arasında, Batı Ukrayna ve Belarus'un bazı bölümlerinin kontrolünü elde etmek için yapılmış bir savaştır. Sovyet Rusya ve Ukrayna Sovyeti aynı komünist liderlik altında birleşmiş olsa da, teoride bağımsızlardı. Pratikte, 1918 yılına kadar Sovyetler Birliği'ne bağlı kaldılar. Birlik, 1922 yılında yasallaştırıldı.

<span class="mw-page-title-main">Curzon Hattı</span>

Curzon Hattı Sovyetler Birliği ve Polonya arasındaki bir sınır çizgisi önerisidir. Curzon Hattının tarihi, küçük değişikliklerle beraber, I. Dünya Savaşı dönemine kadar uzanır. Curzon Hattı, ilk kez Yüksek Savaş Konseyi tarafından, yeni ortaya çıkan İkinci Polonya Cumhuriyeti ve Sovyetler Birliği devletleri arasındaki sınır çizgisi olarak çizilmiştir. Hattı kurma önerisi, gelecekte yapılacak sınır anlaşmasına diplomatik olarak hizmet etmesi amacıyla İngiliz Dışişleri Bakanı George Curzon tarafından ortaya konulmuştur. Ancak savaşın devam etmesi nedeniyle, hiçbir zaman sınır anlaşması yapılamadı.

<span class="mw-page-title-main">Anna Jagiellon</span>

Anna Jagiellon 1575'ten 1586'ya Polonya kraliçesi ve Litvanya Büyük Düşesi. Polonya Kralı I. Zygmunt ve İtalyan eşi Bona Sforza'nın kızıdır. Birden fazla evlilik teklifine rağmen 52 yaşına kadar evli kalmadı. Kral II. Zygmunt August, Jagiellonian hanedanının son erkek üyesinin ölümünden sonra, Anna'nın hanedanın soyunu sürdürmek için Stephen Báthory ile evlendirildi. Eşi ile krallığı ortak yönetti. Báthory, Livonya Savaşı ile meşgulken, Anna zamanını yerel idari konularda ve çeşitli inşaat işlerinde Varşova'da geçirdi. Báthory'nin Aralık 1586'da ölümünden sonra, tahtı kendisi için talep etme hakkı doğdu, ancak istemedi. Onun yerine yeğeni III. Zygmunt Waza'yı prens ilan etti. 1587'de tahttan çekildi ve Vasa Hanedanı iktidara geldi.

Belarus Köylü ve İşçi Birliği veya Hramada, Lehçe: Białoruska Włościańsko-Robotnicza Hromada), 1925 yılında kurulan tarım sosyalizmini savunan siyasi grup. Grup, Sovyetler Birliği'nden lojistik yardım ve Komintern'den ekonomik yardımlar aldı. Merkezi o dönem Polonya'ya bağlı olan Wilno'da idi.

Bu zaman diliminde Polonya tarihi, 5. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar olan bir binyılyı kapsar.Genellikle Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılışından sonraki döneme tekabül eder.

Nisan 1920'deki Varşova Antlaşması, Józef Piłsudski tarafından temsil edilen İkinci Polonya Cumhuriyeti ile Symon Petliura tarafından temsil edilen Ukrayna Halk Cumhuriyeti ile Bolşevik Rusya'ya karşı askeri-ekonomik bir ittifaktı. Anlaşma 21 Nisan 1920'de, 24 Nisan'da askeri bir ilave yapılarak imzalandı.

<span class="mw-page-title-main">Polonya-Rusya ilişkileri</span>

Polonya-Rusya ilişkileri, Polonya Krallığı ve Kiev Knezliği ve daha sonra Moskova Knezliği'nin sınır bölgelerinin kontrolü için mücadele edildiği Orta Çağ döneminin sonlarına kadar uzanan uzun ve genellikle çalkantılı bir tarihe sahiptir. Yüzyıllar boyunca, Polonya'nın bir zamanlar Moskova'yı işgal ettiği ve daha sonra Rusya'nın 19. ve 20. yüzyılda Polonya'nın çoğunu kontrol ettiği ve ilişkilere zarar veren birkaç Polonya-Rus Savaşı yaşandı. Polonya-Rus ilişkileri, 1989-1993 komünizmin çöküşünün ardından yeni bir aşamaya girdi. O zamandan beri, Polonya-Rus ilişkilerinde zaman zaman hem iyileşme hem de bozulma görüldü. 2013 BBC Dünya Servisi anketine göre, Polonyalıların %19'u Rusya'nın etkisini olumlu, %49'u ise olumsuz düşünüyor.

<span class="mw-page-title-main">Zygmunt Wojciechowski</span>

Zygmunt Wojciechowski Polonyalı bir tarihçi ve milliyetçi politikacıydı. 1900 yılında Avusturya'da doğdu, Lviv Üniversitesi'nde Orta Çağ tarihi alanında doktora yaptı. 1925'te Poznan'a taşındı ve 1929'da profesör oldu. 1934-1939'da milliyetçi parti Endecja'ya siyasi olarak dahil oldu. Polonya'nın Nazi Almanyası tarafından işgali sırasında, Alman devleti tarafından yasaklanan yeraltı eğitimini sağlayarak Polonyalıların Almanlar tarafından soykırımına karşı Polonya yeraltı devletine hizmet etti ve Alman saldırganlığına karşı güvenlik sağlayacak gelecekteki Polonya sınırları ile ilgili çalışmalar yaptı. Sovyetler Birliği ile ittifakı destekledi ve savaştan sonra Polonya Halk Cumhuriyeti'nde tarihçi olarak çalışmaya devam etti. Almanya'dan kurtarılan eski Polonya topraklarını ve Polonya-Alman ilişkileri tarihini inceleyen Batı Enstitüsü'ne başkanlık etti. Polonia Restituta Komutan Haçı ve Subay Haçı Nişanı aldı.

<span class="mw-page-title-main">Polonya'da Holokost</span>

Polonya'da Holokost, Nazi Almanyasının Avrupa çapında çoğunlukla 101.Yedek Ordnungspolizei Taburu eliyle işlediği Holokost'un o dönem Alman işgâlinde bulunan Polonya'daki tezahürlerini kapsar. Bu soykırım kapsamında üç milyon Polonya Yahudisi, yani Holokost'ta katledilmiş tüm Yahudilerin yarısı, öldürüldü.

Jerzy Turowicz, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemin büyük bölümünde editörlük yapmış olan önde gelen bir Polonyalı Katolik gazeteci. 1945'ten 1999'daki ölümüne kadar, 1950'lerin başındaki üç yıl hariç, haftalık Katolik Tygodnik Powszechny'nin editörlüğünü yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Polonya'nın İşgali (1939–1945)</span>

Polonya'nın işgali, İkinci Dünya Savaşı sırasında (1939–1945) Nazi Almanyası ve Sovyetler Birliği tarafından, Eylül 1939'da Polonya'yı işgaliyle başladı ve resmi olarak Mayıs 1945'te Almanya'nın Müttefikler tarafından yenilgiye uğratılmasıyla sonuçlandı. İşgalin tüm seyri boyunca, Polonya toprakları, her ikisi de Polonya kültürünü yok etmeyi ve halkına boyun eğdirmeyi amaçlayan Nazi Almanyası ve Sovyetler Birliği (SSCB) arasında bölündü. Sovyetler tarafından ilhak edilen topraklar, 1941 yaz-sonbaharında SSCB'ye yönelik başlangıçta başarılı olan Alman saldırısı sırasında Nazi Almanyası tarafından istila edildi. Birkaç yıl süren savaşın ardından Kızıl Ordu, Alman kuvvetlerini SSCB'den kovdu ve Orta ve Doğu Avrupa'nın geri kalanından Polonya'ya geçti.

<span class="mw-page-title-main">On Üç Yıl Savaşı (1454-1466)</span> On Üç Yıl Savaşı,Şehirler Savaşı olarak da adlandırılır.Savaş,1454 ile 1466 yıllarının arasında gerçekleşmiştir.Savaş,Polonya Krallığı ile Töton Şövalyeleri arasında gerçekleşmiştir

On Üç Yıl Savaşı, Şehirler Savaşı olarak da adlandırılan, 1454 ile 1466 yılları arasında Polonya Krallığı ile Töton Şövalyeleri arasında yapılan bir çatışmadır.