İçeriğe atla

Pelagornis sandersi

Pelagornis sandersi

Geç Oligosen

Biyolojik sınıflandırma
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Sınıf: Aves
Takım: Odontopterygiformes
Familya: Pelagornithidae
Cins: Pelagornis

Pelagornis sandersi, geç Oligosen döneminde (25 milyon yıl önce) yaşamış ve dünyada var olmuş en büyük uçan kuş türüdür.

Keşif

1983'te Güney Karolina'da Charleston Uluslararası Havalimanı'nın genişletilmesi sırasında bir kazıda devasa fosiller bulunmuştur. bu fosiller o kadar büyüktü ki bir dozer ile taşınması gerekmişti. Bu fosil James Malcom tarafından işaretlendi ve Charleston Müzesi'ne alınmasını görevini yaptı. Fosil kuş 30 yıl boyunca müzenin deposunda tanımlanmayı bekledi, nihayet müzenin küratörü Albert Sanders, 2014 yılında Daniel Ksepka'yı davet edince bu fosillerin tanımlanmasının önü açıldı. Sanders balina fosilleri üzerine uzmandı; ancak kuşlar üzerine bilgisi azdı. Ksepka, incelenmediği için bir çekmecede atıl duran fosilleri tanımladı ve onun dişli kuşlar ailesinin dev bir üyesi olarak adlandırdı. Bilimsel adı Pelagornis sandersi (Sander'in deniz kuşu) olarak verildi, Sanders isminin Latinceleştirilmesi için sonuna i harfi eklenmişti.[1]

Fiziksel özellikler

Pelagornis sandersi compare size

Ksepka'nın fosiller üzerindeki çalışmaları sonucu kanat açıklığı tahminleri yapıldı. bu kemiklerin en uzunu Ksepka tarafından 81 santimetre ölçülen humerus (insanda omuz-dirsek arası kemik) kemiğiydi ki, bu kemik parçalıydı ve tam uzunluğu 94 cm olarak tahmin ediliyor. Bu ölçümden yola çıkarak tek bir kanadının 2.5 metre olduğu fikrine varıldı. Vücut kalınlığı ve tüyler de dahil edilince asgari 6.4 metrelik bir kanat açıklığı tahmin edilmektedir. Günümüz gezici albatrosları (Diomedea exulans) 3.5 metre kanat açıklığına sahipken; bu dev fosil kuş onun 2 katı büyüklüğe sahipti. Ağırlık tahminleriyse bu kuşların arka ayaklarındaki ağırlık taşıyıcı kemiklerin oranı hesabıyla yapılıyor, bu hesaplara göre 22–40 kg arası bir ağırlığa sahip olduğu sanılmaktadır. Kanat açıklığı ve ağırlık tahminleri üzerine bu değerler yaşayan kuşlarınkilerle (akbaba, fregat kuşu) karşılaştırıldılar ve bu canlıların hava akımlarından yararlanıp her 1 metrelik düşüşte yaklaşık 22 km'lik bir hıza kavuşmuştur.[2]

Pelagornis sandersi

Pelagornis sandersi ilginç dişlerle donanmış büyük bir kafatasına sahipti. Bu dişler bizim veya memelilerin sahip olduğu dişler gibi mine ve dentin kökenli değildir. Gaga benzeri çenelerinden ince ve sivri çıkıntılar olarak pseudoteeth yapıları çıkar. Bu dişler kesmek ve çiğnemek için değil, delmek ve tutmak konusunda elverişliydi. Avlarını ısırıp kavrayıp bir manevrayla yutmaktadırlar. dişlerinin özelliğinden ötürü yumuşak dokulu avlar yakaladıkları, deniz kuşu oldukları için de balık ve benzeri deniz canlıları tükettikleri tahmin edilmektedir.[1]

Kaynakça

  1. ^ a b Neuhauser, Alan. "Largest Ever Flying Bird - a Prehistoric 'Dragon' - Discovered". www.usnews.com. U.S.News. 8 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2020. 
  2. ^ Perkins, Sid. "Ancient bird had wingspan longer than a stretch limousine". www.sciencemag.com. Sciencemag. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2020. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Dinozor</span> Mezozoik Çağa (kuşlar dahil) hâkim olan sauropsid omurgalılar kladı

Dinozor (Dinosauria), ilk olarak Mezozoyik zamanda ortaya çıkan ve yaşayan tek üyeleri kuşlar olan arkozor sürüngen grubu. Dinozor adı, Richard Owen tarafından Grekçe "korkunç" anlamına gelen deinos ve "kertenkele" anlamına gelen sauros sözcüklerinin birleştirilmesinden oluşur. Dinozorlar, 243 ile 233 milyon yıl önce Geç Triyas döneminde ortaya çıkmış ve 66 milyon yıl önce kuşlar dışındaki tüm türlerinin soyu tükenmiştir. Dinozorlar, sıcakkanlı ve soğukkanlı arası özellikler gösteren mezoterm canlılardı. Mezozoyik'te oldukça başarılı biçimde tüm kıtalara yayılan dinozorlar çok farklı nişleri doldurdu. Yapılan araştırmalarda şimdiye kadar yaklaşık olarak 1.000 kadar kuş olmayan dinozor türünün yaşadığı belgelendi. Bugün dinozorların evrimsel olarak devamı olan kuşların 11.000 kadar türü vardır ki bu, yaşayan memelilerin tür sayısının (~6000) yaklaşık iki katıdır. Dinozorların nasıl yaşadığı, ne kadar çeşitlendiği ve ekosistemdeki yerleri kadar kuş olmayan dinozorların nasıl yok olduğu da bilim camiasını uzun zamandır meşgul etmektedir. Kuş olmayan dinozorları yeryüzünden silen yok oluşun aşamalı mı, yoksa yerbilimsel olarak katastrofik (ani) mi olduğu tartışmalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Dev kalamar</span>

Dev kalamar, Architeuthis cinsinden kalamarların ortak adı. Bir zamanlar efsanevi yaratıklar olduğu sanılan dev kalamarlar, derin okyanuslarda yaşayıp, çok büyük boyutlara ulaşabilen "Architeuthidae" familyasına ait deniz yumuşakçalarıdır. Erkek kalamarların boyu 10 metreye kadar ulaşabilirken, dişiler için bu oran 13 metreye kadar çıkmaktadır. 25 metre uzunluğa ulaşan örnekler olduğunu öne sürenler olsa dahi, bu tip bir varsayımı destekleyecek herhangi bir bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

<i>Spinosaurus</i> teropod dinozor cinsi

Spinosaurus, günümüzden 99 ila 93.5 milyon yıl önce Kuzey Afrika'da yaşamış bir teropod dinozor cinsi. Alman paleontolog Ernst Stromer tarafından tanımlanan bu cins ilk olarak 1910'larda Mısır'da keşfedilen kalıntılardan bilinir. Bu kalıntılar 2. Dünya Savaşı esnasında yok edildi; ancak kafatasına ait ekstra parçalar son yıllarda gün yüzüne çıktı. Tanımlanan fosillerin bir veya iki türe ait olduğu konusu açık değildir. Fas'ta toparlanan S. marocannus potansiyel bir tür olmasına rağmen cinsin en iyi bilinen türü Mısır'daki S. aegyptiacus'tur. Bilinen en büyük etçil dinozordu.

<i>Troodon</i>

Troodon, Geç Kretase döneminde Kuzey Batı Amerika'da yaşamış, muhtemelen hepçil bir teropod dinozor cinsi.

<i>Apatosaurus</i> sauropod dinozor cinsi

Apatosaurus, Geç Jura döneminde Kuzey Amerika'da yaşamış sauropod dinozor cinsi. En tanınmış sauropodlardan biridir. Apatosaurus, ortalama 21–23 metre uzunluğunda ve 16.4–22.4 ton ağırlığındaydı.

<i>Dilophosaurus</i> teropod dinozor cinsi

Dilophosaurus, Erken Jura döneminde Kuzey Amerika'da yaşamış bir bazal teropod dinozor cinsidir.

<span class="mw-page-title-main">Kızılca balıkçıl</span>

Kızılca balıkçıl balıkçılgiller (Ardeidae) familyasından bir kuş türü. Orta Amerika, Bahamalar, Karayipler, ABD'nin güneydoğusu ve Meksika'da yaşayan ve göç etmeyen bir kuştur.

<span class="mw-page-title-main">Fregata</span> deniz kuşu ailesi

Fregat kuşları, bütün tropik ve subtropik okyanuslarda bulunan ve monotipik Fregat kuşugiller (Fregatidae) familyasında sınıflandırılan deniz kuşlarıdır. Yaşayan beş türün tamamı Fregata cinsinde yer alır. Tamamının tüyleri ana olarak siyah renklidir, kuyrukları uzun ve çatallıdır, gagaları ise uzun kanca şeklindedir. Dişilerin karınaltı tüyleri beyaz renklidir. Erkekler çok belirgin kızıl boğaz derilerini üreme mevsiminde dişileri çekmek için şişirirler. Uzun kanatlarının açıklığı 2,3 m.'ye kadar uzanabilir. Kuşlar arasında vücut ağırlığına göre en büyük kanar alanına sahiptirler.

<span class="mw-page-title-main">Fil kuşu</span>

Fil kuşu, Kuvaterner döneminde Madagaskar'da yaşamış bir nesli tükenmiş uçamayan kuş familyasıdır. Aepyornithidae familyasının üyeleri olan bu kuşlar modern araştırmalara göre 3 cinse ayrıldılar. Bu kuşların neslinin MS 1000–1200 civarında tükendiği düşünülüyor.

<i>Albertosaurus</i>

Albertosaurus, Kretase devrinin sonlarında Kuzeybatı Amerika'da yaşamış, Tyrannosauridae familyasına mensup bir theropod dinozor cinsidir.

<i>Palaeoloxodon</i> tarih öncesi filgil

Palaeoloxodon, Pleyistosen boyunca Avrasya ve Afrika'da yaşamış tüm zamanların en büyük kara memelisi olan, hortumlular (Proboscidea) takımına mensup memeli cinsi. İlk olarak 1924 yılında Matsumoto tarafından tanımlandı, ancak cins tanımlanmadı. Bir kısım görüş bu canlının Elephas cinsi bünyesinde olmasını savunurken; çene ve kafatası üzerine yapılan modern çalışmalar sonucu Palaeoloxodon cinsi kurulmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Haast kartalı</span>

Haast kartalı dünya üzerinde yaşamış en büyük yırtıcı kuş türüdür. Yeni Zelanda'nın güney adasında bulunmuş bu canlının yaklaşık olarak günümüzden 500 sene önce (Holosen) soyu tükenmiştir.

<i>Carcharodontosaurus</i> Teropod dinozor cinsi

Carcharodontosaurus Geç Kretase (Cenomanian) zamanında Kuzey Afrika'da yaşamış Carcharodontosaurid teropod bir dinozor cinsidir. Cins adı Carcharodon'dan gelir, Grekçe karchar[os] ve odōn sözcükleri ve -saurus ("kertenkele") son ekinin birleşmesiyle oluşur. Cins güncel olarak iki tür içerir; C. saharicus ve C. iguidensis.

<span class="mw-page-title-main">Megatherium</span>

Megatherium, Geç Miyosen ila Erken Holosen devirleri arasında Güney Amerika'da yaşamış bir memeli cinsidir.

<i>Titanis</i>

Titanis, erken Pliyosen ile erken Pleyistosen dönemleri arasında Güney Amerika ve Kuzey Amerika'da yaşamış, Phorusrhacidae ailesine mensup büyük ve etçil kuş cinsi.

<i>Suchomimus</i> Kretase döneminde yaşamış teropod dinozor cinsi

Suchomimus, Erken Kretase döneminde bugünkü Nijer dolaylarında yaşamış, Spinosauridae familyasından dev bir teropod dinozor cinsidir.

<i>Camptosaurus</i>

Camptosaurus, Batı Kuzey Amerika'nın Geç Jura dönemi'nde yaşamış, Kuş kalçalı dinozor cinsidir.

<i>Quetzalcoatlus</i> dev teruzor cinsi

Quetzalcoatlus, bugünkü Kuzey Amerika'da Geç Kretase döneminin son aşamasında (Maastrihtiyen) yaşamış, Azhdarchidae familyasından soyu tükenmiş bir teruzor cinsidir.

<i>Confuciusornis</i> Erken Kretase döneminde yaşamış, ilkel kuş cinsi

Confuciusornis, Çin'in Yixian ve Jiufotang Oluşumlarının Erken Kretase Dönemi'nden 125 ila 120 milyon yıl öncesine tarihlenen, ilkel, karga büyüklüğünde bir avialan cinsidir. Modern kuşlar gibi, Confuciusornis'in dişsiz bir gagası vardı, ancak Hesperornis ve Ichthyornis gibi modern kuşların yakın akrabaları dişliydi, bu da Confuciusornis ve canlı kuşlarda diş kaybının yakınsak bir şekilde meydana geldiğini gösteriyor. Gagası olduğu bilinen en eski kuştur. Adını Çinli ahlak filozofu Konfüçyüs'ten almıştır. Confuciusornis, Yixian Formasyonu'nda bulunan en bol omurgalılardan biridir ve birkaç yüz tam, eklemli örnek bulunmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Kelenken</span>

Kelenken, Orta Miyosen'de bugünkü Patagonya'da yaşamış terör kuşları olarak bilinen uçamayan Phorusrhachidae ailesine mensup soyu tükenmiş büyük ve avcı bir kuş cinsidir. Yaşadığı dönemde Güney Amerika kıtasındaki tepe yırtıcı nişini doldurduğu düşünülmektedir. Kelenken, bilinen en büyük kuş kafatasına sahiptir.