İçeriğe atla

Paşabahçe (vapur)


Paşabahçe vapuru (2011)
Tarihçe
Şehir HatlarıTürkiye
AdıM/S Paşabahçe
Adının geldiği yer/kişiPaşabahçe
SahibiŞehir Hatları
İnşa eden Cantieri Navali di Taranto SPA Taranto, İtalya (ilk imalat)
Haliç Tersanesi, İstanbul, Türkiye (Kapsamlı yenileme / yeniden imalat)
Denize indirilişi 22 Haziran 1952
Hizmet 17 Ekim 1952 (Hizmete ilk giriş)
13 Ağustos 2022 (Kapsamlı yenileme sonrası tekrar hizmete dönüş)
Genel karakteristik
Deplasman 994 Grosston
Uzunluk 73,99 m
Genişlik 13,71 m
Çekiş Sulzer 10 TD 36 2 zamanlı Dizel motor (İlk imalat)
ABC 6DZC 4 zamanlı Dizel motor (Kapsamlı yenileme sonrası)
Su çekimi 3,90 m
İtme gücü 2 x 1600 HP (İlk imalat)
2 x 1800 HP (Kapsamlı yenileme sonrası)
Kişi kapasitesi 2.120 yolcu
Vapurun yeniden hizmete girmesinin ardından 2024 yılında çekilmiş bir fotoğrafı
Vapurda bulunan Artemis gravürü

Paşabahçe vapuru, 1952 İtalyan yapımı, iki zamanlı dizel makinalara sahip, Kabataş - Adalar-Yalova hattında işletilmiş bir vapurdur. Yalova seferleri, 1995'te Yalova'nın il olmasıyla sonlandırılmıştır.[]

2010 yılında hizmet dışına çıkarılmış, 2020 yılında Haliç Tersanesi'nde başlatılan kapsamlı yenileme sonrasında vapur, 2022 yılında yeni seyrüsefer sistemleri ve yeni dört zamanlı dizel makinalarıyla tekrar hizmete girmiş ve Şehir Hatları'nı filosunun 29. gemisi olmuştur. Halihazırda Şehir Hatları'nın en güçlü ve en hızlı vapurudur.[1]

Vapurun Yapısal Özellikleri

Üst kata çıkan kapıları ve merdivenleri dardır. İkinci katındaki 1. mevki bahçesi ahşap ile kaplıdır. Bu bölüm birinci mevki olmasına rağmen tahta sıralarla doludur. Bunun dışında genişliği, direğindeki sahanlık, uzunluk ve estetik çelik yapısı ile kolayca ayırt edilebilir. Ek olarak ikinci kattan aşağı inen ana merdivenin sahanlığında gravürlerin olduğu yerde av tanrıçası Artemis'in bir figürü vardır. Bir diğer detay, makine dairesinde, makinelerin devir saatleri arasında İtalya'da imalat sırasında yerleştirilmiş çelikten bir kalp figürü olmasıdır. Adına şarkı yazılmış tek vapurdur. Vapur için bestelenen Paşabahçe Vapuru'nda isimli şarkının sözleri Fethi Karamahmudoğlu tarafından yazılmış, bestesi Zâvil makamında Rüştü Eriç tarafından yapılmıştır. Üçüncü kata çıkan dar merdiven, diğer vapurların aksine küçük bir kapıya sahiptir. Üst güverteye bacanın içinden çıkılır. Ana güvertede, kıç tarafta diğer vapurların aksine kıç alt salona giriş ve üst kata çıkış yoktur. 2. katında diğer "bahçe tipi" vapurlarda olduğu gibi filikalar vardır ve bu durum sadece bahçe tipi vapurlarda geçerli olup Fenerbahçe vapurunun emekli olmasından sonra şu anda filikası olan tek faal Şehir Hatları vapurudur.

Vapurun Tarihçesi

Paşabahçe vapurunun omurgası II. Dünya Savaşı bitmeden hemen önce savaş gemisi yapılması amacıyla kızağa konulmuştur. Ancak, geminin inşaasının başlamasından kısa bir süre sonra savaş sona ermiştir. 1950 yılında Şehir Hatları'ndan gelen sipariş üzerine kızağa konulan omurga üzerine açık denizde yol alabilecek bir yolcu vapuru olarak inşa edilmiştir. 22 Haziran 1952'de İtalya'nın Taranto limanından İstanbul'a hareket eden Paşabahçe Vapuru, diğer ithal gemiler gibi römorkörlerle çekilerek değil, toplamda 3200 beygir güç üreten makineleriyle kendi başına yola çıkmıştır.

2,5 gün süren seferden sonra, Paşabahçe Vapuru, 1 Ekim 1952'de İstanbul'a giriş yapmıştır. 58 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde Şehir Hatları'nda, özellikle Adalar ve Yalova hattında işletilen gemi, 2010 yılının Şubat ayında Haliç Tersanesi'ne bakıma alınmıştır. Yaklaşık bir sene bakımda bekleyen Paşabahçe, 2011 yılında kendisi için özel olarak Beykoz'da yapılan iskeleye tonozlarla ve halatlar yardımıyla bağlanarak önce nikâh salonu olarak görev yapmıştır. Beykoz Belediyesi tarafından dalış turizmine kazandırılması için girişimlere konu olan gemiye deniz güvenliği gerekçesiyle ilgili kurumlardan onay çıkmamıştır.[2]

2019 yılında sökülmek üzere ihaleye çıkarılan 68 yaşındaki vapur, İBB'nin girişimleriyle ve Sunay Akın, Nihat Sırdar ve Büyükada doğumlu gazeteci Adil Bali gibi birçok ismin oluşturduğu kamuoyu sonucunda hurda olmaktan kurtarılmıştır. İBB'nin Şehir Hatları'na yeniden kazandırmak üzere gemiyi istemesi üzerine önce ihale iptal edilmiştir. Daha sonra Beykoz Belediye Meclisi, oy birliğiyle aldığı kararla Paşabahçe'nin yolcu vapuru olarak kullanılması ve 2 yıl içinde yüzer hale getirilmesi şartıyla Şehir Hatları'na bedelsiz tahsisini onaylamış ve protokol imzalamıştır[3] Kararın hemen ardından gemi, yaklaşık 8 yıldır Beykoz'da beklediği iskeleden römorkörler yardımıyla alınıp İBB iştiraki Şehir Hatları'na bağlı Haliç Tersanesi'ne getirilmiştir. Paşabahçe Vapuru, Haliç Tersanesi'nde yaklaşık 1,5 yıl içinde kapsamlı bir restorasyon çalışmasıyla yeniden imal edilmiştir.[4] Bu süreçte vapurun, sökülen dış kaplaması yenilenmiş, ahşap kısımları yeniden yapılmış, Artemis figürü restore edilmiş ve ek olarak engelli rampası, baş iticiler gibi orijinal tasarımda olmayan ancak diğer vapurlarda olan yeni özellikler de eklenmiştir. Restorasyon sırasında vapurun 18 knot hız yapabilmesine imkan veren Sulzer 10 TD 36 iki zamanlı dizel motorları yerine vapurun 20 knot hız yapabilmesine imkan veren, daha az gürültülü ve eski motorun yarısı kadar yakıt tüketimine sahip yeni ABC 6DZC 4 zamanlı Dizel motorlar eklenmiştir. Eski motorlar sergilenmek üzere koruma altına alınmıştır. Restorasyon süreci bittikten sonra vapur, Haliç sularında tecrübe seferlerine çıkarılmıştır.

Vapur, 70. yaşında 13 Ağustos 2022'de Şehir Hatları genel müdürü Sinem Dedetaş, İBB başkanı Ekrem İmamoğlu, CHP genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ve birçok konuğun katılımıyla 150 günde 150 proje kapsamında Haliç Tersanesi'nde düzenlenen bir törenle Haliç'te yapılan 30 dakikalık bir seyrüseferle yeniden boğaza dönmüş, şehir hatları filosuna dahil olmuş ve seferlere tekrar başlamıştır.[5] Vapur şu anda Kabataş-Adalar ekspres seferinde çalışmaktadır. İlerleyen zamanlarda başka seferlerde ve daha sık frekanslarla çalışması planlanmaktadır.

Vapurun Özellikleri

Paşabahçe vapuru, 73,99 metre uzunluğa, 2,8 metre tasarım taslağına sahiptir. Paşabahçe, orijinal tasarımda iki adet iki zamanlı Sulzer dizel makineye sahipti. Bu makineler iki zamanlı olup gemide bir şanzıman sistemi bulunmamaktaydı. Yani makineler geri komutu verildiğinde makineler durdurulur, pistonlara basınçlı hava sıkılarak motor aksi yönde çalıştırılırdı. Bu sebeple bahçe tipi vapurlar genelde çok fazla manevra gerektirmeyen Adalar hattı gibi uzun hatlarda çalışmışlardır. Sulzer motorları, 2020 yılında başlayan ve 1,5 yıl süren vapurun yeniden imal edilme sürecinde tekrar çalıştırılamadığından bu motorların yerini ABC (Anglo Belgian Corporation) marka dört zamanlı yeni dizel motorlar almıştır. Bu süreçte gemiye ayrıca orijinal tasarımda olmayan ancak diğer vapurlarda olan ve geminin manevra yapmasını kolaylaştıran baş iticiler de vapurun pruva kısmına eklenmiştir. 1952 yapımı olmasından dolayı İstanbul Şehir Hatları'nın en yaşlı, en büyük (groston olarak) ve hâlâ en hızlı gemisidir. 2008'de Fenerbahçe Vapuru'nun emekli olmasıyla birlikte de şehir hatlarında kalan tek telgraflı ve bahçe tipi gemidir.

Kaynakça

  1. ^ Gür, Muhammed Gencebay (28 Ekim 2019). "'Paşabahçe, limana bağlandığı gün bile Şehir Hatlarının en hızlısıydı'". www.aa.com.tr. Anadolu Ajansı. 18 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2023. 
  2. ^ Tarihi Paşabahçe Vapuru hayat bulacak, www.ntv.com.tr Erişim Tarihi: 29.02.2020
  3. ^ Paşabahçe vapuru İstanbul Boğazı'na dönüyor, www.trthaber.com. Erişim Tarihi: 29.02.2020
  4. ^ "Jiletten kurtulan Beykoz'un Paşabahçesi denize iniyor". dostbeykoz.com. 12 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022. 
  5. ^ iha.com.tr. "Restorasyonu tamamlanan Paşabahçe Vapuru yeniden hizmete açıldı". İhlas Haber Ajansı. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">İstanbul Deniz Otobüsleri</span> İBB tarafından kurulmuş bir şirket

İDO İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. İstanbul'un deniz ulaşımına ve trafik sorununun çözümüne katkıda bulunmak amacıyla İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 1987 yılında kurulmuştur. 2005 Mart ayında, TDİ'ye bağlı Şehirhatları İstanbul Deniz Otobüsleri'ne devredilmiştir. İDO günümüz itibarıyla 103 gemi ve 88 iskelesiyle dünyanın en büyük araç ve yolcu deniz taşımacılığı şirketidir.

<span class="mw-page-title-main">Gemi</span> Ulaşım aracı

Gemi dünya denizlerini, okyanuslarını, nehir, göl ve diğer yeterince derin su yollarını dolaşan, mal ve yolcu taşıyan veya savunma, araştırma ve balıkçılık gibi özel görevleri yapan büyük bir deniz taşıtı’dır. Gemiler genellikle boyut, şekil, yük kapasitesi ve amaca göre teknelerden ayrılır. Yelken çağı'nda "gemi", en az üç Kabasorta arma‘lı direkleri ve tam cıvadra yelken planıyla yelkenli gemi olarak tanımlanır.

<span class="mw-page-title-main">Haliç Tersaneleri</span> Haliçte üç tersaneden oluşan kompleks

Haliç Tersaneleri, Kasımpaşa'dan Hasköy yönüne doğru Haliç, Camialtı ve Taşkızak Tersanelerini kapsar. Fatih Sultan Mehmet tarafından 1455 yılında kurulan Tersane-i Amire günümüzde Haliç Tersaneleri adıyla anılmaktadır. İnşa edildiği dönemin en büyük tersanesi olma özelliğini taşımışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Anadolu Kavağı</span> Beykoz, İstanbul, Türkiyede mahalle

Anadolu Kavağı, İstanbul ilinin Beykoz ilçesinde yer alan bir mahalledir. İstanbul Boğazı'nın kuzey kıyısında bulunan mahalle, turistik bir balıkçı kasabası olmasıyla öne çıkmaktadır.

Şirket-i Hayriye, 1854'ten 1945'e kadar Boğaziçi'nde yolcu ve yük taşımacılığı yapan vapurculuk anonim şirketi.

<span class="mw-page-title-main">Rahmi M. Koç Müzesi</span> Müze

Rahmi M. Koç Müzesi, İstanbul'un Hasköy semtinde, Haliç kıyısında bir sanayi müzesidir. 1994 yılında iş insanı Rahmi Koç'un desteği ile açılmış müze, Türkiye'de sanayi, ulaşım, endüstri ve iletişim tarihine adanmış ilk önemli müzedir.

<span class="mw-page-title-main">Kabataş, Beyoğlu</span>

Kabataş, İstanbul ilinin Beyoğlu ilçesi sınırları içinde, Fındıklı ile Dolmabahçe semtleri arasındaki kıyıyı ve yamaçları kapsayan semt. Resmi mahali yönetim birimi olarak Ömeravni Mahallesi'nin dahilindedir.

<span class="mw-page-title-main">İsmail Hakkı Durusu</span> Türk kaptan

İsmail Hakkı (Durusu), Mustafa Kemal Paşa ve maiyetini Samsun'a götüren Bandırma Vapuru'nun kaptanı.

<span class="mw-page-title-main">İZDENİZ</span>

İZDENİZ, 18 Kasım 1992 tarihinde İzmir merkezli kurulmuş ve denizyolu ulaşımı alanında faaliyet gösteren bir şirkettir. İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı olan şirket, 8 Mart 2000 tarihinden beri İzmir Körfezi'ndeki denizyolu ulaşımından sorumludur. Bünyesinde barındırdığı 16 Yolcu Gemisi, 5 Arabalı Vapur, 1 Yüzer Tesis ve 12 iskele ile İzmir körfezinde hizmet veren şirket, 2022 yılında başlattığı İzmir Limanı çıkışlı İzmir – Midilli seferlerini de düzenlemektedir.

<i>Fenerbahçe</i> (vapur) İstanbuldaki bir vapur

Fenerbahçe, 1952'de İskoçya'da yapımına başlanan ve 29 Mayıs 1953'te İstanbul'da hizmete giren bahçe tipi yolcu vapurudur. Türkiye Denizcilik İşletmeleri Şehir Hatları İşletmesi bünyesinde çalışan vapur 23 Aralık 2008'de hizmetten alınarak Rahmi M. Koç Müzesi'nde sergilenmeye başladı.

<span class="mw-page-title-main">Şehir Hatları</span> İstanbul deniz taşımacılığı kuruluşu

Şehir Hatları ya da tam adıyla İstanbul Şehir Hatları Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş., İstanbul'da deniz yolu ile taşımacılık alanında faaliyette bulunan kamu kuruluşudur.

<span class="mw-page-title-main">Buharlı gemi</span>

Buharlı gemi, hareket enerjisini su buharı gücünden alan deniz taşıtıdır. Özellikle askerî amaçlarla kullanılan daha küçük buharlı gemilere ise istimbot denir.

HMS E12, E sınıfı denizaltılara mensup, Birleşik Krallık'a ait bir denizaltı. Kraliyet Donanması tarafından inşasına 5 Eylül 1914'te, Chatham Tersanesi'nde başlanıldı ve 14 Ekim 1914 tarihinde inşası tamamlandı.

<span class="mw-page-title-main">Feribot</span>

Feribot veya arabalı vapur, taşıt araçlarının taşınmasında kullanılan vapurların genel adıdır. Genellikle şehir içi ya da yakın mesafe araç taşımacılığında kullanılırlar.

<span class="mw-page-title-main">Turyol</span> Feribot operatörü

Turyol, Türkiye merkezli bir vapur işletmecisidir. Şirket, 1995 yılında kurulmuş olup ağırlıklı olarak İstanbul kenti ve çevresine hizmet vermektedir. Şirketin merkezi İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kabataş İskelesi</span> Beyoğlu, İstanbuldaki bir iskele

Kabataş İskelesi, İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde bulunan bir iskeledir. İskele, Kabataş'ta Beyoğlu'nun doğusunda yer almaktadır. Şehir Hatları tarafından işletilen iskeleden Adalar, Kadıköy, Küçüksu, Anadolukavağı, Beykoz ve Bostancı'ya giden seferler bulunmaktadır.

<i>Barış Manço</i> (vapur)

Barış Manço vapuru ya da eski adıyla İnciburnu, 1973'te Camialtı Tersanesi'nde inşa edilmiş Şehir Hatları vapurudur. İstanbul'da Eminönü-Kadıköy seferlerinde kullanılan gemi 2 bin 100 yolcu kapasitesine sahiptir ve Şehir Hatları'nın en eski 3 gemisinden biridir. 64,4 metre uzunluk, 12,2 metre genişlik ve 3,27 metre su çekimine sahip olan gemi Barış Manço'nun hatırasını yaşatmak adına bu ismi aldı. İstanbul kent kültüründe bilinirliği olan gemi, Barış Manço'nun ölüm yıldönümlerinde anma etkinliklerine sahne olmaktadır. 2006'da ise İFSAK İstanbul Fotoğraf Günleri Bienali mekanlarından biriydi. Ekrem Özçelik, 20 yıldan uzun bir süredir vapurun kaptanlığını yapmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kasımpaşa İskelesi</span> İstanbulda iskele

Kasımpaşa İskelesi, Haliç'in kuzey kıyısındaki iskelelerden biridir. Kasımpaşa semtindedir. İdari olarak Beyoğlu ilçesi, Bedrettin mahallesindedir. Şehir Hatları'nın Üsküdar-Eyüpsultan, Kadıköy-Eyüpsultan ve Beşiktaş-Eyüpsultan hatları tarifeli seferlerinde kullanılmaktadır. İskeleye Turabi Baba caddesinden yaya olarak erişim mümkündür.

<span class="mw-page-title-main">Bergama Vapuru</span> İzmir Körfezinin tarihî vapurlarından

Bergama Vapuru, 1952'den itibaren İzmir Körfezi'nde 70 yıl yolcu taşımacılığında kullanılan vapurdur.

Dolmabahçe, 1952'de İskoçya'da yapımına başlanan ve 1953'te İstanbul'da hizmete giren bahçe tipi yolcu vapurudur. Türkiye Denizcilik İşletmeleri Şehir Hatları İşletmesi bünyesinde çalışan vapur, 1994 yılında Aliağa'da sökülmüştür.