İçeriğe atla

Osman Dikne

Osman Dikne

Osman Dikne (عثمان دقنة, Osman Digna), (1840 - 1926), Sudan’da 1881 yılında başlayan ve bir yüzyıl boyunca etkisini sürdüren Mehdî hareketinin önde gelen lider ve komutanlarından.[1]

Osman Dikne, 1840 yılında Sudan'ın Sevakin şehrinde dünyaya geldi. Babası Kürt[2] bir tüccar olup, kendi ifadesine göre baba tarafından soyu Diyarbekir taraflarından Sudan'a gelmişti. Annesi ise yerli Beja halkından Hadendowa kabilesine mensuptu.

Şâzeliyye tarikatının Meczûbiyye koluna mensup olan Osman Dikne, dinî kişiliğiyle çevresinde tanınan biri halinde geldi. Bir dönem ailesiyle birlikte liman ticaretiyle uğraştı. Bu faaliyetleri sırasında yasaklanmış köle ticareti de yapması nedeniyle Cidde'de tutuklandı ve servetini kaybetti. Bu nedenle, Osmanlı yönetimine muhalif bir tutum aldı. 1882'de Urâbî Paşa'nın Mısır'daki isyan hareketine katıldı. 1883'te kendisini mehdî ilân eden Muhammed Ahmed el-Mehdî'nin hareketine katıldı ve Mehdî tarafından Doğu Sudan'ın Kızıldeniz bölgesinde yaşayan Beca (Bîca) kabilelerine emîr tayin edildi. Mehdî hareketi içinde İngiliz-Mısır yönetimine karşı birçok savaşa katıldı ve önemli başarılar elde etti. Bu başarıları sebebiyle Mehdi'nin en önemli komutanlarından biri haline geldi.[1][3][4]

Mehdî'nin 1885 yılında ölmesinden sonra, hareket eskisi gibi başarılı yürümedi.1888 yılında İngiliz birliklerine karşı yapılan iki savaşta da yenilen Osman Dikne, bir kolunu kaybetti. 1898 ve 1899 yılındaki ağır yenilgilerden sonra ise müttefikleri tarafından terk edilen Osman Dikne, Kızıldeniz'in dağlık alanlarında saklandı. Ocak 1900'de yakalandı ve 1908'e kadar hapsedildi. Daha sonra, Sudan-Mısır sınırındaki Vâdîhalfâ'da göz hapsinde tutuldu. 1926'da burada öldü.[1][2]

Kaynakça

  1. ^ a b c Ahmet Kavas, "Osman Dikne", DİA 5 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., c. 33, s. 403
  2. ^ a b Encyclopaedia Britannica, "Osman Digna" 5 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., (erişim: 5.2.2020)
  3. ^ Mustafa Öz, Muhammed Ahmed el-Mehdî 5 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., DİA, c. 30, 2005, ss. 496-499
  4. ^ Özdağ, Abdullah. (2018). "Sudan’da Mehdilik hareketi (1881-1885)". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi. cilt 37, s. 322

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Süveyş Kanalı</span> Kızıldeniz ile Akdenizi birbirine bağlayan kanal

Süveyş Kanalı, Akdeniz'i Kızıldeniz'e bağlayan ve Mısır'ın Osmanlı idaresinde olduğu dönemde açılan kanal.

<span class="mw-page-title-main">Sudan</span> Doğu Afrikada bulunan bir ülke

Sudan, resmî adıyla Sudan Cumhuriyeti, Kuzey Doğu Afrika'da bir ülkedir. Başkenti Hartum, en yüksek nüfuslu şehri Omdurman'dır. Sudan kuzeyden Mısır, kuzey doğudan Kızıldeniz, doğudan Etiyopya ve Eritre, güneyden Güney Sudan, batıdan Orta Afrika Cumhuriyeti ve Çad, kuzey batıdan da Libya'yla çevrilidir. Yüz ölçümü bakımından Afrika'nın en büyük üçüncü ülkesidir. Nil, Sudan'ı Batı ve Doğu Sudan olmak üzere ikiye ayırır. Hartum'un Rafediye bölgesi yakınlarında Beyaz Nehir ile Mavi Nehir birleşir. Sudan'ın ortasından, dış ilişkilerinde kültürel, toplumsal ve ekonomik olarak büyük rol oynayan Nil Vadisi geçer.

<span class="mw-page-title-main">Enver Sedat</span> 3. Mısır devlet başkanı

Muhammed Enver Sedat, Mısırlı asker, siyasetçi ve Mısır'ın üçüncü devlet başkanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Hartum</span> Sudanın başkenti

Hartum, Sudan'ın başkenti ve en büyük ikinci şehridir. Şehir, Beyaz Nil ile Mavi Nil'in birleştiği yerde kuruludur.

<span class="mw-page-title-main">Mehdi</span> İslamda ahir zamanda gelip dünya hâkimiyetini gerçekleştireceğine inanılan kurtarıcı kişi

Mehdi, İslam'da ahir zamanda geleceğine ve İslam'ın dünya hakimiyetini gerçekleştireceğine inanılan kurtarıcı kişidir. "Kendisine rehberlik edilen", Allah tarafından yol gösterilen, hususi ve şahsi bir tarzda Allah'ın hidayetine nail olan kişi manasındadır. İnanç Kur'an'da yer almamakla birlikte bazı ayetlerin yorumları, hadisler ve dini önderlerin sözleri üzerinden değişik İslam coğrafyalarında kendisine yer edinmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Muhammed Ahmed</span> Mehdilik hareketinin kurucusu

Mehdi, asıl adı Muhammed Ahmed İbnü's Seyyid Abdullah, Kızıldeniz'den Orta Afrika'ya kadar uzanan büyük bir İslam devletinin ve bir yüzyıl boyunca Sudan'da etkisini koruyan Mehdilik hareketinin kurucusu. 1881'de mehdiliğini ilan ederek Mısır ve İngiliz sömürge yönetimine karşı ayaklanmıştır. Günümüzde hâlâ takipçileri bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Horatio Herbert Kitchener</span>

Horatio Herbert Kitchener, 1. Kont Kitchener, Britanyalı komutan, diplomat ve devlet adamı.

<span class="mw-page-title-main">Amr bin Âs</span> Amr bin Âs, Arap komutan. Kureyşin Beni Sehm kabilesindendi. Müslüman olmadan önce İslam orduları ile birkaç kez savaştı

Amr bin Âs, Arap komutan.

<span class="mw-page-title-main">Mehdi Savaşı</span>

Mehdist Savaşı 1881-1899 yılları arasında süren savaş, kendisini "Mehdi" ilan eden dini lider Muhammed Ahmed İbnü's Seyyid Abdullah'ın yönetiminde Sudan'da kurulan sultanlığın, Kızıldeniz'den Orta Afrika'ya kadar uzanan büyük bir İslam devleti olmak için Mısır ve sömürgeci İngiltere'ye savaş ilan etmesi ile başladı.

<span class="mw-page-title-main">Mehdî (Fâtımî halifesi)</span>

Ubeydullâh el-Mehdî veya sadece Mehdî, Fâtımîler Devleti'nin kurucusu ve ilk İsmâilî imamı.

<span class="mw-page-title-main">Râşidîn Halifeliği</span> Kurulan ilk İslam halifeliği (632–661)

Râşidîn Halifeliği, İslâm peygamberi Muhammed'in halefi olan ilk halifeliktir. Muhammed'in MS 632'deki vefatından sonra ilk dört ardışık halifesi (halef) tarafından yönetildi. Bu halifeler, Sünni İslam'da topluca Râşidîn ya da "Doğru Yolda olan" halifeler olarak bilinirler. Bu terim Şîa'da kullanılmaz, çünkü Şii Müslümanlar ilk üç halifenin yönetimini meşru görmez.

<span class="mw-page-title-main">Britanya-Mısır Sudanı</span> Afrika kıtasının kuzeyinde Büyük Britanya ve Mısır kondominyumu olarak iki ülke tarafından 1899 ile 1956 yılları arasında yönetilen ve günümüzde Sudan ve Güney Sudanın bulunduğu bölge

Britanya-Mısır Sudanı, Afrika kıtasının kuzeyinde Büyük Britanya ve Mısır kondominyumu olarak iki ülke tarafından 1899 ile 1956 yılları arasında yönetilen ve günümüzde Sudan ve Güney Sudan'ın bulunduğu bölge. 1914 ile 1922 yılları arasında Mısır, Britanya himaye bölgesi olarak ilan edildiği için Britanya-Mısır Sudanı bu süreçte de facto olarak Britanya koloni bölgesi olarak yönetilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Sudan-Türkiye ilişkileri</span>

Sudan-Türkiye ilişkileri, Sudan ile Türkiye arasında sürdürülen uluslararası politikaları içerir. Osmanlı İmparatorluğu'ndan bu yana iki ülke arasında önceki tarihsel bağlara sahip olan nispeten yakın bir ilişki yaşamışlardır. Bu tarihsel bağ nedeniyle, Sudan ve Türkiye, diğer Arap devletleriyle karşılaştırıldığında çok az da olsa bir Osmanlı mirasını paylaşmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Osmanlı döneminde Sudan</span>

Osmanlı döneminde Sudan tarihi, Sudan tarihinin 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun özerk devleti olan Mısır Hidivliği'nin yönetimi altındaki dönemi kapsamaktadır. Dönem, Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın Sudan'ı fethine başladığı 1820'den 1885'te Hartum'un kendi kendini Mehdi ilan eden Muhammed Ahmed'in eline geçmesine kadar sürdü.

Habbab bin Eret, İslam peygamberi Muhammed'in sahabisi.

<span class="mw-page-title-main">Suudi Arabistan tarihi</span>

Suudi Arabistan tarihi, Arabistan coğrafyası ve Suudi ailesinin tarihidir. Arabistan antik dönemlerden beri Arap kabilleleri varlık göstermiştir. Dinler tarihi açısındanda önemli bir yere sahiptir. İslami hanedanlıkların birçoğu Arabistan coğrafyasında varlık göstermiştir.

<span class="mw-page-title-main">Ensar (Sudan)</span> Sudanda Mehdi Muhammed Ahmedin takipçileri olan dini ve siyasi bir grup

Ensar Sudanlı bir dini lider olan Muhammed Ahmed'in, takipçilerinin 29 Haziran 1881'de Mehdi olduğunu ilan ettiği Sudan'da Aba Adası merkezli Sufi dini bir harekettir. Takipçileri, Ocak 1885'te Hartum'un ele geçirilmesiyle sonuçlanan Mısırlılara karşı bir dizi zafer kazandı.

Ebû Hammâd Ukbe b. Âmir b. Abs El-Cüheynî, Ashab-ı Suffa, Mısır valisi.

<span class="mw-page-title-main">Yemen imamları</span> Yemeni yönetmiş Zeydi imamlar

Yemen imamları ve daha sonra Yemen kralları, Yemen'de Zeydi Şii İslam'ının kutsanmış dini ve siyasi liderleridir. Tarihçi İbn Haldun imamlardan başa gelmelerini sağlayan kabileden, Banu Rassi veya Rassiler, telaffuza göre Banu Ressî veya Ressîler olarak bahseder. Orijinal Arap kaynaklarında Rassi terimi pek kullanılmaz. El-Mansur el-Kasım bin Muhammed'in kurduğu Rassidilerin alt kolu olan Kasımîler olarak da bilinir. 897'den itibaren Yemen'in bazı bölgelerinde dini ve siyasi yönetimini ellerinde tuttular. Bazen yönetim gücü imamlara değil, Memlûklerin, Osmanlıların valilerine aitti. İmamların; dini ilimler konusunda bilgili olması, savaşlarda Yemen'in reisi olduğunu kanıtlaması gerekiyordu. İmamlık iddiasında bulunanlar İslam'a çağrıda bulunurlardı. Bazen aynı anda iki imam olabiliyordu fakat bu durum çok nadirdir. Birçok İmami'nin aksine, Zeydiler İmamlarına ilahi veya insanüstü nitelikler atfetmezler. Zeydîler’in, kendine özgü bir sosyokültürel yapısı olan Yemen bölgesine intikal edip devlet kurmalarından itibaren günümüze kadar devam eden varlığı, siyasî bakımdan dönem dönem muğlak ve istikrarsız bir seyir izleyerek kesintilere uğramıştır.

<span class="mw-page-title-main">Sudan tarihi</span>

Sudan tarihi, 2011'de bağımsız Güney Sudan devleti haline gelen devlet de dahil olmak üzere Sudan Cumhuriyeti topraklarını ifade eder. Sudan toprakları coğrafi olarak daha geniş bir Afrika bölgesinin parçasıdır ve "Sudan bölgesi" terimiyle bilinir. Terim Arapçadan türetilmiştir "bilād as-sūdān veya "siyahların ülkesi" anlamına gelir. Bazen Batı ve Orta Afrika'nın Sahel kuşağına atıfta bulunularak kullanılmıştır.