İçeriğe atla

Orbulaq Muharebesi

Orbulaq Muharebesi, 1643 yılında Cangir Han ile Huntaiji Erdeni Batur arasında gerçekleşmiş savaş. Erdeni Batur ordusunun, Özbek Semerkant Emiri'nin yardımıyla Jangir Sultan (sonraları Cengir Han) liderliğindeki Yalantuş Bahadur Kazakları tarafından yenilgiye uğratılmasıyla sonuçlandı. Kazak-Dzungar Savaşları dizisi sırasında meydana gelen muharebe, Kazakların 17. yüzyılda Cungar istilasına karşı kurtuluş savaşının ilk dönüm noktalarından biriydi.

Orbulaq Muharebesi
Tarih1643
Bölge
Orlubaq Nehri Vadisi
Sebep Çungar Hanlığının Saldırılarına Son Verilmesi
Sonuç Kesin Kazak zaferi
Güçler
600 50,000
Kayıplar
Bilinmiyor 10,000


Batı Moğolistan ve Sincan'da dolaşan dağınık Oirat kabileleri, 17. yüzyılın ilk yarısında Cungarya Hanlığı'nı kurarak tek bir devlet olarak birleşti. 17. yüzyılın ortalarından itibaren, Cungarya'ın stratejik hedefi, komşu hanlıkların topraklarına katılarak otlak alanlarını genişletmekti. Jetysu ve Orta Asya'ya yönelik saldırgan bir dış politika, Kazakistan-Cungarya ilişkilerini şiddetlendirdi ve bolca askeri çatışmalara yol açtı. Cungarlar ile mücadeleye Han Esim-Jangir Sultan'ın (1629-1680) oğlu önderlik etti. 1635'ten sonra Jangir Sultan, Cungar birlikleriyle çeşitli başarılarla dolu bir dizi muharebeye girişti. 1635'teki savaşlardan birinde Jangir yenildi ve yakalandı. Bir Chingissid (Cengizli, Cengiz Han'ın varisi) olan Jangir, Oirat huntaiji kampında ayrıcalıklı bir konumdaydı ve bazı kaynaklara göre, kızlarından biriyle bile evlendi. Esaretten döndükten sonra Jangir, Cungarlara karşı mücadeleye tekrar liderlik etti.

Cungarlar yalnızca Kazaklar için değil, Orta Asya halkı için de askeri bir tehditti. Cungar birliklerinin seferleri, yıldan yıla büyüyen saldırgan tehdit karşısında Kazak aşiret davalarının ve feodal çekişmelerin kötülüğünü gösterdi. Buna ek olarak, askeri açıdan Cungar Hanlığı, Kazak klanları için ciddi bir tehlike oluşturuyordu. Oklu savaşta ustalaşan bazı Asya halklarından farklı olarak, fitilli ve toplu ateşli silahlar, 17. yüzyılın sonlarında Cungar ordusunun hizmetinde ortaya çıktı. Kazaklarla yapılan savaş için Cungarlar, Rus silah ustalarından silah ve toplar satın aldı ve tutsak alınan İsveç topçu çavuşu İsveçli Johann Gustav Renat'ın yardımıyla onları fırlattı. Cungar'ın o sırada iki yüz bin süvari sayısına ulaşan büyük ve oldukça organize bir ordusu vardı.

1640 yılında, Kazak bozkırlarının ve Buhara Hanlığı'nın varcıl kentlerinin Cungarlı seferlerinin bir sonraki hedefi olarak seçildiği kötü şöhretli bir kurultay gerçekleşti. 1643 kışında, kısa bir hazırlıktan sonra, yeni huntaiji Erdeni-Batur, akrabası Orchita ve kayınbiraderi Ablai Taisha başkanlığındaki Cungarların keşif birlikleri Kazak bozkırlarına taşındı.

Savaşın seyri

Jangir Han'ın 600 askeri, Cungarya Aladağları'nın güneybatı eteklerindeki Orbulaq Nehri Vadisi'ne derinlemesine yerleşti ve bilinmeyen sayıda Dzhungar ordusu yolunda Kazakların ana kuvvetlerinin gelişini pusuda beklediler. yaklaşık elli bin kişi) Erdeni-Batur liderliğindedir.[1] Savaşçıların yarısı yolda engel oluşturdu ve geri kalanı uçurumlara yayıldı ve böylece Cungarlara pusu kurdu. Bu savaşta, ateşli silahlar ilk kez Kazaklar tarafından yoğun bir şekilde kullanıldı ve savaşın ilk saatlerinde Cungarlar, silah ateşi nedeniyle avangardda yürüyen birçok kişiyi kaybetti. Daha sonra Semerkant Emiri Jalantos Batur liderliğindeki Buhara Hanlığı'nın yardım birlikleri, Cungarların arka birliklerini arkadan vurdu. Erdeni Batur, Cungarya'ya geri çekilmek zorunda kaldı.

Kaynakça

  1. ^ Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. 9965-32-491-3

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Cengiz Han</span> Moğol İmparatorluğunun kurucusu ve ilk hükümdarı (1162–1227)

Cengiz Han,, Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu ve ilk Kağanı olan Moğol komutan ve hükümdardır. Hükümdarlığı döneminde gerçekleştirdiği hiçbir savaşı kaybetmeyen Cengiz Han, dünya tarihinin en büyük askerî liderlerinden birisi olarak kabul edilmektedir. 13. yüzyılın başında Orta Asya'daki tüm göçebe bozkır kavimlerini birleştirip, bir ulus hâline getirerek Moğol siyasi kimliği çatısı altında toplamıştır. Cengiz Han, hükümdarlığı döneminde 1206-1227 arasında, Kuzey Çin'deki Batı Xia ve Jin Hanedanı; Türkistan'daki Kara Hıtay, Maveraünnehir; Harezm, Horasan ve İran'daki Harezmşahlar, Kafkasya'daki Gürcüler, Deşt-i Kıpçak'taki Rus Knezlikleri, Kıpçaklar ile İdil Bulgarları üzerine seferler yaptı. Bunların sonucunda Pasifik Okyanusu'ndan Hazar Denizi'ne ve Karadeniz'in kuzeyine kadar uzanan bir imparatorluk kurdu.

<span class="mw-page-title-main">Hokand Hanlığı</span> Türkistan coğrafyasında toprakları olmuş eski bir monarşi

Hokand Hanlığı,, bugünkü Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan, Tacikistan ve Doğu Türkistan'ı da kapsayan bölgede 1709 ile 1876 yılları arasında hüküm sürmüş Mangıt-Ming Hanedanlığı. Buhara Hanlığı ve Hive Hanlığı ile birlikte Buhara Hanlıkları olarak anılmıştır. Başkenti Hokand olan hanlığın yönetimi içerisinde Tacikler, Özbekler, Kırgızlar, Kazaklar, Farslar, Kıpçaklar, Soğdlar, Uygurlar bulunmaktaydı. Yönettiği şehirler arasında; Hokand, Taşkent, Buhara, Semerkand, Margilan, Namangan, Fergana, Andican, Türkistan, Çimkent, Taraz(Talas), Bişkek, Oş, Zaferabad, İsfara, Aksu, Kaşgar, Hoten vb şehirler bulunmaktaydı.,

<span class="mw-page-title-main">Semerkant</span> Özbekistan şehri

Semerkant, Özbekistan'ın 12 ilinden biri olan Semerkant ilinin yönetim merkezi olan şehir. Zerefşan Nehri vadisinde, başkent Taşkent'in 275 km güneybatısında yer alır. Nüfus açısından Özbekistan'ın en büyük ikinci şehri, tarihi ve sosyo-kültürel açıdan en önemli şehridir. 2500 sene öncesine dayanan tarihiyle dünyanın en eski şehirleri arasında yer alan Semerkant, İpek Yolu'nun önemli bir kavşağında yer almasından dolayı tarih boyunca siyasi, ekonomik ve kültürel açıdan önemli bir yerleşim yeri oldu.

<span class="mw-page-title-main">Mâverâünnehir</span> Tarihî bölge

Maveraünnehir, Orta Asya'da, Ceyhun ve Seyhun nehirleri arasında kalan tarihi bölge.

Barutlu silahlarla savaş ya da daha yaygın kullanımla Ateşli Silahlarla Savaş, barutun bu patlayıcı maddenin kullanımına elverişli silahların kullanılması ve bu silah teknolojisinin geliştirilmesiyle zamanla savaşların ana silahları kategorisini oluşturmasıyla ortaya çıkan bir savaş tarzıdır. Avrupa ve Asya'da onbeşinci yüzyıldan itibaren sınırlı bir şekilde başlamış ve ondokuzuncu yüzyıl ortalarına kadar sürmüştür. 1792'den 1815'e kadar süren Napolyon Savaşları'nda doruk noktasına ulaşmıştır. Barutun Çinliler tarafından bulunduğunu belirten İngiliz felsefeci ve dinadamı Roger Bacon bu tarz savaşın ilk savunucularındandı.

<span class="mw-page-title-main">Kırım Hanlığı</span>

Kırım Hanlığı veya Taht-i Kırım ve Deşt-i Kıpçak, 1441-1783 yılları arasında Kırım'da hüküm sürmüş Kırım Tatar devletiydi. Altın Orda Devleti'nin yerini alan dört Hanlıkların en uzun süre hüküm süreni idi. Bazı kaynaklarda 1475'ten 1774 yılında Küçük Kaynarca Antlaşması'nın imzalanışına kadar Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı kaldığı belirtilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Hive Hanlığı</span> Orta Asyada 1512-1920 yılları arasında var olmuş Özbek devleti

Hiva Hanlığı, günümüz Özbekistan, Türkmenistan ve Kazakistan sınırları içinde kalan bir alanda, 1512-1920 yılları arasında varlığını sürdürmüş olan Özbek devleti. Buhara Hanlığı ve Hokand Hanlığı ile birlikte "Özbek üç hanlığı" olarak anılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Moğol İmparatorluğu</span> 13. ve 14. yüzyılda hüküm sürmüş olan, tarihin bitişik sınırlara sahip en büyük kara imparatorluğu

Moğol İmparatorluğu, 13. ve 14. yüzyıllarda tarihin en büyük bitişik imparatorluğuydu. Doğu Asya'da bugünkü Moğolistan'da ortaya çıkan Moğol İmparatorluğu, en güçlü döneminde Japon Denizi'nden Doğu Avrupa'nın bazı bölgelerine kadar uzandı, kuzeye doğru Kuzey Kutbu'nun bazı bölgelerine kadar uzandı; doğuya ve güneye doğru Hint alt kıtasının bazı bölgelerine girdi, Güneydoğu Asya'yı istila etmeye çalıştı ve İran Platosu'nu fethetti; ve batıya doğru Levant ve Karpat Dağları'na kadar uzandı.

<span class="mw-page-title-main">Mangıtlar</span> Hanedan

Mangıt Hanedanı, 15. yüzyılın başı-1634 arasında Nogay Orda'yı, 1785-1920 yılları arasında Buhara Emirliği'ni yöneten hanedan. Cengiz Han soyundan gelmedikleri için Han unvanı alamamışlar, kendilerine emir, başlarında bulundukları sürede de Buhara Hanlığı'na Buhara Emirliği denmiştir.

Canıbek Giray, Kırım hanı. 1568- 1636 yılları arasında yaşamıştır. 1610-1623, 1624 ve 1628-1635 yılları arasında üç kez hanlık yapmıştır. Ancak, 1624 yılında filen tahta oturması III. Mehmet Giray'ın isyanı nedeni ile mümkün olmadığından, iki kez hanlık yaptığı kabul edilmiştir. Hanlığı I. Ahmet, I. Mustafa,II.Osman ve IV. Murat dönemlerine rastlar. I. Devlet Giray Han'ın torunudur.

<span class="mw-page-title-main">Kalmuklar</span> Etnik topluluk

Kalmuklar veya Kalmıklar, Batı Moğol halkı Oyratlar'ın 17. yüzyılda Cungarya'dan Hazar Denizi'nin batısına göç etmiş olan koludur. Bugün çoğunlukla Rusya'nın Kalmukya Cumhuriyeti'nde yaşamaktadırlar. ABD, Fransa, Almanya, İsviçre ve Çekya'da azınlık olarak bulunurlar. Sovyet yazar Marietta Şaginyan Ekim Devrimi'nin lideri ve Sovyetler Birliği'nin kurucusu Lenin'in babaannesi Anna Smirnov'un Kalmuk soyundan geldiğini belirtmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Buhara Operasyonu (1920)</span>

Buhara Operasyonu (1920), RSFSC ile Genç Buharalılar karşısında Buhara Emirliği arasında askeri çatışma. Savaş 28 Ağustos ile 2 Eylül 1920 tarihleri arasında sürmüştür. Buhara Emirliği'nin yenilgisi ve RSFSC kontrollü Buhara SHC kurulması ile sonuçlanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">II. Abdullah Han</span> Eski Buhara Hanlığı hükümdarı

II. Abdullah Han (1533-1598) "Eski Han" olarak bilinen Buhara Hanlığı'nın (1500-1785) Özbek hükümdarıydı. 1583'ten ölümüne kadar Buhara'nın son Şeybanîler Hanedanı hanıydı.

<span class="mw-page-title-main">Po-i-Kalan</span>

Po-i-Kalan veya Poi Kalan, Buhara, Özbekistan'daki Kalan Minaresi çevresinde bulunan bir İslami dini kompleksidir.

<span class="mw-page-title-main">Çungar Hanlığı</span>

Çungar Hanlığı, 1620'de Oyrat olarak bilinen Batı Moğollarının Çungarya bölgesine yerleşmeleri ve zamanla bu kabilelerin birleşmelerinin sonucunda kurulan bir bozkır hanlığıydı. Hanlık, 1634'te Oyrat Hanlığı'nın nihayete ermesi sonucunda Erdeni Batur tarafından kuruldu. Çungarlar, 1680 ve 1688 yılları arasında Tarım Havzası'nı fethettiler. 1717'de Tibet'i fethettiler ve Moğol devleti olan Khoshut Hanlığı'nı yıktılar. 1653-1677 yıları arasında hanlıkta taht kavgaları baş göşterdi. Kaldan Batur ülke idaresini eline geçirdi ve Boshogtu Han unvanını aldı.

Rus-Kırım Savaşları, Volga Nehri çevresindeki bölgede 16. yüzyılda Rusya güçleri ile Kırım Hanlığı Tatarları arasında yapıldı.

<span class="mw-page-title-main">Tagay-Kırgız Konfederasyonu</span>

Tagay-Kırgız Konfederasyonu veya Kuzey-Kırgız Konfederasyonu — 1732 yılında Kırgız Birliğinden ayrılarak bağımsın olan olan Doğu Kırgız konfederasyonudur.

<span class="mw-page-title-main">Kara-Kırgız Hanlığı</span>

Kara-Kırgız Hanlığı Ormon Han tarafından 1842-1854 Kuzey Kırgız boylarının katılımıyla krulmuştur. Ormon Han hanlığın ilk ve son hükümdarıdır.

Kazak Hanlığı'nın bölgesel-idari yapısının temeli yüzlerdir. Yüzlerce aşiret ve klan derneklerinden oluşur. Kazak nüfusu ağırlıklı olarak 15. - 16. yüzyıllarda oluşan Büyük Yüz, Orta Yüz ve Küçük Yüz'den oluşmaktadır.Büyük, Orta ve Küçük yüzler, eski zamanlardan beri Kazakistan'da yaşayan birkaç ilgili kabileyi içeriyordu. Bu kabilelerin her birinin tarihi daha da başlar. Her kabilenin, her klanın kendi sloganı ve sembolü vardı.

<span class="mw-page-title-main">Kazak hanlarının listesi</span> Vikimedya liste maddesi

15. yüzyılın ortalarından itibaren Kazak hanları hem birleşik Kazak Hanlığı'na hem de daha sonra üç ana Kazak tümenine liderlik etmişlerdir. Han, Orta Asya'daki göçebe ve yarı göçebe gruplar tarafından kullanılan bir yönetici unvanıdır.