İçeriğe atla

Nunavut İnuitleri

Nunavut İnuitleri
ᓄᓇᕗᒻᒥᐅᑦ Nunavummiut
Sırtlarında bebek taşıma cebi olan parkalı (amautiq) Nunavummiut kadınları, Pond Inlet, Nunavut, Kanada, 1995
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Din

Nunavut İnuitleri (Doğu Kanada İnuitçesi ᓄᓇᕗᒻᒥᐅᑦ Nunavummiut «Nunavut ahalisi»), Kanada'nın Nunavut özerk bölgesinde yaşayan İnuitleri topluca nitelemek için kullanılan ad. Dil temelli sınıflandırmaya göre Nunavut'un asıl ahalisi Doğu Kanada İnuitleri ile esas olarak Kuzeybatı Topraklarının ahalisi olan Batı Kanada İnuitleri olmak üzere iki ana grup olarak ele alınır. Her iki grubun dili de, Doğu Kanada İnuitçesi Inuktitut, Batı Kanada İnuitçesi ise Inuinnaqtun adı altında Nunavut'un resmi dilleridir.

Dil ve nüfus

Nunavut'tun resmi dilleri:

1. Inuktitut20,185 69.54%
2. İngilizce7,765 26.75%
3. Fransızca370 1.27%
4. Inuinnaqtun295 1.02%

2001 Kanada İstatistiklerine göre Nunavut bölgesinde Doğu ve Batı Kanada İnuitçesi konuşanların sayısı:[1]

Diyalekt(ler) Yerleşim Yetişkin İnuit nüfus (15 yaş ve üzeri) Çok iyi ya da nispeten iyi konuşanların yüzdesi Evde tamamen ya da çoğunlukla konuşanların yüzdesi
Inuinnaqtun Kugluktuk
(ᖁᕐᓗᖅᑐᖅ Qurluqtuq)
700 61 27
Inuinnaqtun Cambridge Bay
(ᐃᖃᓗᒃᑑᑦᑎᐊᖅ Iqaluktuuttiaq)
650 68 35
Inuinnaqtun/Natsilingmiutut Taloyoak
(ᑕᓗᕐᔪᐊᕐᒃ Talurjuaq)
390 (I) + 390 (N) 89 (I) + 89 (N) 34 (I) + 34 (N)
Natsilingmiutut Gjoa Haven
(ᐅᖅᓱᖅᑑᖅ Uqsuqtuuq)
540 83 38
Natsilingmiutut Kugaaruk
(ᑰᒑᕐᔪᒃ Kugaaruk)
300 87 43
Natsilingmiutut/Aivilik Repulse Bay
(ᓇᐅᔮᑦ Naujaat)
320 100 97
Aivilik/Kivalliq Chesterfield Inlet
(ᐃᒡᓗᓪᓕᒑᕐᔪᒃ Igluligaarjuk)
190 89 58
Kivalliq Baker Lake
(ᖃᒪᓂᑦᑐᐊᖅ Qamanittuaq)
850 90 51
Aivilik (hatta Nunavik) Coral Harbour
(ᓴᓪᓕᖅ/ᓴᓪᓖᑦ Salliq/Salliit)
370 97 89
Aivilik/Kivalliq Rankin Inlet
(ᑲᖏᕿᓂᖅ Kangiqliniq)
990 92 63
Kivalliq/Natsilingmiutut Whale Cove
(ᑎᑭᕋᕐᔭᖅ Tikirarjuaq)
170 94 81
Kivalliq Arviat
(ᐊᕐᕕᐊᑦ)
990 99 96
Kuzey Baffin Hall Beach
(ᓴᓂᕋᔭᒃ Sanirajak)
330 100 97
Kuzey Baffin Igloolik
(ᐃᒡᓗᓕᒃ Iglulik)
670 100 96
Kuzey Baffin (hatta Nunavik) Resolute
(ᖃᐅᓱᐃᑦᑐᖅ Qausuittuq)
Kuzey Baffin (hatta Nunavik) Grise Fiord
(ᐊᐅᔪᐃᑦᑐᖅ Aujuittuq)
Kuzey Baffin (hatta Güney Baffin) Nanisivik
(ᓇᓂᓯᕕᒃ Nanisivik)
Kuzey Baffin Arctic Bay
(ᐃᒃᐱᐊᕐᔪᒃ Ikpiarjuk)
380 100 92
Kuzey Baffin Pond Inlet
(ᒥᑦᑎᒪᑕᓕᒃ Mittimatalik)
650 98 92
Kuzey Baffin Clyde River
(ᑲᖏᖅᑐᒑᐱᒃ Kangiqtugaapik)
430 100 91
Güney Baffin Qikiqtarjuaq
(ᕿᑭᖅᑕᕐᔪᐊᖅ Qikiqtarjuaq)
320 97 94
Güney Baffin Pangnirtung
(ᐸᖕᓂᖅᑑᖅ Pangniqtuuq)
740 97 83
Güney Baffin (hatta Kuzey Baffin) Iqaluit
(ᐃᖃᓗᐃᑦ Iqaluit)
1.880 91 63
Güney Baffin Kimmirut
(ᑭᒻᒥᕈᑦ Kimmirut)
250 96 88
Güney Baffin Cape Dorset
(ᑭᙵᐃᑦ Kinngait)
640 98 95
Nunavik Sanikiluaq
(ᓴᓂᑭᓗᐊᖅ Sanikiluaq)
370 92 8

Kaynakça

  1. ^ Shelley Tulloch (2005), Aulapkainahuarniq Inuit Uqauhiinnik Nunavunmi ᐃᓄᐃᑦ ᐅᖃᐅᓯᖕᒋᑦ ᐊᔾᔨᐅᓇᖏᑦᑐᑦ ᓄᓇᕗᒻᒥ Preserving Inuit Dialects in Nunavut[], research report. Prepared for the Office of the Languages Commissioner of Nunavut Iqaluit, Nunavut, January 2005

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Nunavut</span> Kanadada bir bölge

Nunavut, Kanada'nın Kuzey Kanada denen en kuzeyinde İnuitlerce meskun olan en yeni bölgesi. Gerçek sınırları 1993 yılında çizilmesine rağmen, resmî olarak 1 Nisan 1999 tarihinde Nunavut Yasası ve Nunavut Land Claims Agreement Yasası gereği Kuzeybatı Toprakları'ndan ayrılarak kurulmuştur. Dünya'nın en kuzey kalıcı yerleşim yeri olan Alert, Nunavut burada bulunur.

<span class="mw-page-title-main">İnuit halkları</span> “İNUİT" bir halk topluluğunun ismi

İnuit halkları, Arktik bölgede, Alaska, Kanada ve Grönland'da yaşayan Eskimoların ayrıldığı iki ana koldan biri. Diğer kol Yupik halklarıdır.

<span class="mw-page-title-main">Eskimo - Aleut dilleri</span>

Eskimo - Aleut dil ailesi, Grönland, Kanada, Alaska ve Sibirya'nın belli bölgelerinde konuşulan dillerdir. Eskimo - Aleut halklarının ana dilleridir.

<span class="mw-page-title-main">İnuitler</span> Halk

İnuitler ya da Kanada İnuitleri, Kanada'nın Kuzey Kanada denen bölümünde yaşayan İnuit kolundan Eskimo halklarının ortak adı. Alaska Yerli Dil Merkezine göre 30.500 kişilik nüfustan 24.500 kadarı anadillerini konuşabiliyor.

<span class="mw-page-title-main">Batı Kanada İnuitleri</span>

Batı Kanada İnuitleri, Kanada'da Kuzeybatı Toprakları'nda ve birazı da Yukon'da yaşayan İnuitlerin bir kolu.

<span class="mw-page-title-main">Batı Kanada İnuitçesi</span>

Batı Kanada İnuitçesi, Kanada'da Batı Kanada İnuitleri tarafından konuşulan İnuit dilleri kolundan bir Eskimo dili.

<span class="mw-page-title-main">Doğu Kanada İnuitçesi</span>

Doğu Kanada İnuitçesi, Kanada'da Doğu Kanada İnuitleri tarafından konuşulan İnuit dilleri kolundan bir Eskimo dili.

Inuit Tapiriit Kanatami, Kanada'da Inuit Nunaat ortak adıyla da anılan dört bölgede yaşayan 50.400 nüfuslu İnuitlerin kâr amacı gütmeyen organizasyonu. Tagak Curley tarafından 1971 yılında Inuit Tapirisat of Canada adı altında kurulmuştur. Merkezi Ottawa'da bulunur.

Utkuhiksalik İnuitçesi, Kanada'da Nunavut bölgesinde Batı Kanada İnuitlerinden Utkuhiksalik İnuitleri tarafından konuşulan Batı Kanada İnuitçesinin Natsilik İnuitçesi lehçesinin bir alt lehçesidir ve İnuit hece yazısı ile yazılmaktadır. Eskiden Nunavut'taki Utkuhiksalik bölgesinde konuşulurken, şimdi Kanada anakarasındaki Uqsuqtuuq ve Qamani'tuaq yörelerinde konuşulmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Aivilik İnuitçesi</span>

Aivilik İnuitçesi, Kanada'nın Nunavut bölgesinde ᓴᒡᓕᖅ, ᐃᒡᓗᓪᓕᒑᕐᔪᒃ ve ᑲᖏᖅᖠᓂᖅ şehirlerinde Aivilik İnuitleri tarafından konuşulan Doğu Kanada İnuitçesinin Kivalliq-Aivilik grubundan lehçesi.

<span class="mw-page-title-main">Aivilik İnuitleri</span>

Aivilik İnuitleri ya da Aivilingmiutlar, Kanada'nın Nunavut bölgesinde anakaranın doğu kıyılarında ve Southampton Adasının kuzey yarısında yaşayan Kanada İnuitlerinden Eskimo halkı. Doğu Kanada İnuitçesi içinde sınıflandırılan dilleri Aivilik İnuitçesi (Aivilingmiutut) olup Kivalliq-Aivilik üst grubunda ele alınır. İglulik İnuitleri kültür grubunda yer alırlar; fakat, dilce en yakın akrabaları olan Kivalliq İnuitleri bu grupta değil Rengeyiği İnuitleri kültür grubundandır.

<span class="mw-page-title-main">Kivalliq İnuitçesi</span>

Kivalliq İnuitçesi, Kanada Nunavut'ta Kivalliq Bölgesinde yaşayan Kivalliq İnuitleri tarafından konuşulan Doğu Kanada İnuitçesi içinde Kivalliq-Aivilik grubunun lehçesi. Batı Kanada İnuitçesine yakınlaşan yönleri bulunur ve bazen onun lehçesi olarak da sınıflandırılır.

<span class="mw-page-title-main">Kivalliq İnuitleri</span>

Kivalliq İnuitleri ya da Kivallirmiutlar, Kanada'nın Nunavut bölgesinde anakaranın doğu kıyılarında, Hudson Körfezinin batısında yaşayan Kanada İnuitlerinden Eskimo halkı. Doğu Kanada İnuitçesi içinde sınıflandırılan dilleri Kivalliq İnuitçesi (Kivallirmiutun) olup Kivalliq-Aivilik üst grubunda ele alınır. Rengeyiği İnuitleri kültür grubunda yer alırlar; fakat, dilce en yakın akrabaları olan Aivilik İnuitleri bu grupta değil İglulik İnuitleri kültür grubundandır.

Natsilik İnuitçesi ya da Netsilik İnuitçesi, Kanada'da Nunavut özerk bölgesinde yaşayan Batı Kanada İnuitlerinden Natsilik İnuitleri tarafından konuşulan Batı Kanada İnuitçesinin bir lehçesidir ve İnuit hece yazısı ile yazılsa da yazı dili değil konuşma dilidir. Nunavut'taki resmi diller arasında yer almaz.

<span class="mw-page-title-main">İnuinnaq İnuitçesi</span>

İnuinnaq İnuitçesi ya da İnuinnait İnuitçesi, Kanada'da Kuzeybatı Toprakları ile Nunavut özerk bölgesinde yaşayan Batı Kanada İnuitlerinden İnuinnait İnuitleri tarafından konuşulan Batı Kanada İnuitçesinin bir lehçesidir ve Kuzeybatı Topraklarında Latin alfabesi ile Nunavut'ta İnuit hece yazısı ile yazılmaktadır. Kuzeybatı Topraklarının 11 resmî dilinden ve Nunavut'ta ise 4 resmî dilden biridir.

Kangiryuarmiut İnuitçesi, Kanada'da Kuzeybatı Toprakları bölgesinde Ulukhaktok yöresinde Batı Kanada İnuitlerinden İnuinnait İnuitlerinin kabilesi Kangiryuarmiutlar tarafından konuşulan Batı Kanada İnuitçesinin İnuinnaq İnuitçesi lehçesinin bir alt lehçesidir ve Kuzeybatı Topraklarında Inuinnaqtun adı altında resmi dillerden biridir.

<span class="mw-page-title-main">Nunavik İnuitçesi</span>

Nunavik İnuitçesi ya da Nunavimmiut İnuitçesi, Kanada'da Québec eyaletinin özerk Nunavik ilçesi ile Nunavut eyaletinin Sanikiluaq adasında yaşayan Nunavik İnuitleri (Nunavimmiut) tarafından konuşulan Doğu Kanada İnuitçesinin bir lehçesidir. Nunavik-Labrador lehçe grubunda sınıflandırılır. Kanada 2001 nüfus sayımına göre Nunavik'teki 12.000 kişilik etnik nüfustan % 90 kadarı ana dillerini konuşabiliyor. İnuit hece yazısı ile yazılır. Güney Qikiqtaaluk (Baffin) İnuitçesine benzer. Fakat, idari olarak Nunavut'tan ayrı olması ayrışmayı körüklemektedir.

<span class="mw-page-title-main">Qikiqtaaluk İnuitçesi</span>

Qikiqtaaluk İnuitçesi ya da Baffin İnuitçesi, Kanada'nın Nunavut bölgesinde Baffin Adası başta olmak üzere Qikiqtaaluk Bölgesinde konuşulan Kuzey Qikiqtaaluk İnuitçesi ile Güney Qikiqtaaluk İnuitçesinin oluşturduğu lehçe birliği.

<span class="mw-page-title-main">Bakır İnuitleri</span>

Bakır İnuitleri ya da Bakır Eskimoları veya Kitlinermiutlar, Kanada'da Nunavut topraklarının Kitikmeot Bölgesi ile Kuzeybatı toprakları'nın Inuvik Bölgesi'nde yaşayan Kanada İnuitlerinden İnuinnaq İnuitleri Eskimo kültür grubu. Çoğu tarihi olarak Coronation Körfezi civarında, Victoria Adası ile Banks Adası'nın güneyinde yaşamıştır. Güney komşuları Kanada Atabasklarından olan Sarıbıçak Kızılderilileridir.

<span class="mw-page-title-main">Merkezî Kanada İnuitleri</span>

Merkezi Kanada İnuitleri ya da Merkezî İnuitler veya Merkezi Eskimolar, Kanada'nın Kuzeybatı Toprakları ile Nunavut topraklarında yaşayan Kanada İnuitlerinden Eskimo kültür grubu.