İçeriğe atla

Nova Scotia yerleşimcileri

Nova Scotia yerleşimcileri; 11 Mart 1792 tarihinde Sierra Leone Kolonisi ve Protektorası'ndaki ilk yerleşim yeri olan Freetown'u kuran, bugün Kanada sınırları içindeki Nova Scotia'dan bölgeye göçen Afroamerikalı siyahilerdir. Bu kişilerin çoğu Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında plantasyonlardaki Amerikalı efendilerinden kaçarak özgürlükleri için Britanya saflarına katılan eski siyahi kölelerdir. Britanya yanlısı siyahiler de denilen bu kişiler savaşın ardından ABD'den ayrılmış önce Nova Scotia'ya oradan da Sierra Leone'ye göçmüştür. Günümüzde Sierra Leone'de Kreol kültürünün oluşumuna Jamaika maronlarıyla beraber katkıda bulunmuşlardır. Amerikan kültürünü Afrika'ya getirdikleri için çok sayıda sosyolojik araştırmaya konu olmuşlardır. Kurdukları yerleşim Batı Afrika'daki ilk özgürleşmiş köle topluluğudur.

Arka plan

Nova Scotia topografik haritası

Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Büyük Britanya Krallığı Amerikalı efendilerinden kaçıp Britanya saflarına katılacak siyahilere özgürlüklerini vadetmişti. Özellikle Güney Eyaletlerinden binlerce köle, plantasyonlardan kaçarak Britanya tarafına geçmişti. Britanya savaşı kaybedince Britanya yanlısı siyahiler olarak adlandırılan bu eski köleler bölgeden ayrılan Britanya Ordusuyla beraber ayrılmıştır. Çoğu Jamaika başta olmak üzere Karayiplerdeki İngiliz sömürgelerine veya Londra'ya gönderilen bu kişilerden bazıları da bugün Kanada sınırları içindeki Nova Scotia'ya gönderilmiştir.[1] Çoğunlukla Güney Karolina'dan olan bu eski köleler ABD tarafından talep edilse de Britanya bu talebi reddetmiştir. Siyahilerin yanı sıra Britanya saflarında savaşmış Amerikalı beyazlara da Ontario'da toprak verilmiş, yerleşmeleri için yardımda bulunulmuştur.

Nova Scotia'da hayat

1871 yılında Nova Scotia'da Mikmaklar

Avrupalıların gelmesinden önce bölge Kanada yerli halklarından olan Mikmakların toprakları arasındadır. Bölgeye ilk gelenler 1604 yılında Fransızlar olur. Ağırlıklı olarak Fransa'nın güneyindeki Oksitanya bölgesinden gelen Fransızlar Akadyalı olarak adlandırılmış ve yerlilerle beraber Akadya adı verilen bölgede yaklaşık 150 yıl boyunca sorunsuz yaşamışlardır. Ancak bölge İngiltere, Fransa ve Hollanda arasında süregiden sömürge savaşlarından etkilenmiştir. Bu savaşlar sırasında Britanya Ordusu 1755 yılından başlayarak yaklaşık 15 bin Akadyalıyı topraklarından sökerek zorla göçe mecbur bırakmış, yüzyıldan fazla bölgede yaşamış olan bir kültür kopartılmıştır.[a] Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında bölge Halifax'daki İngiliz askeri üssü nedeniyle Amerikalılara destek verilememiştir. Savaşın ardından geri çekilen Britanya yanlısı yaklaşık 33 bin kişi Britanya tarafından bölgeye götürülmüş ve kendilerine yerleşmeleri için toprak verilmiş, yardım yapılmıştır. Yoğun göç bölgedeki eski toplumsal yapıyı değiştirmiş, Mikmakların haklarının çiğnenip topraklarına yeniden el konması şeklinde devam etmiştir. Son olarak bölgeye 3 bine yakın Britanya yanlısı siyahi gelerek Shelburne yakınlarındaki Birchtown'da yerleşmişlerdir.

Siyahiler özgür olsalar da ayrımcılığa uğramış, daha az toprak ve yardım almış, çalıştıkları işlerde beyazlardan düşük maaşlara çalıştırılmıştır. Borçlanan bazı siyahiler senetli kölelik anlaşmaları yapmak durumunda kalmıştır. İlerleyen dönemlerde bölgedeki siyahilere Britanya tarafından Batı Afrika'da kurulacak yeni yerleşim planına dahil olmak isteyip istemedikleri sorulmuş, 1792 yılı itibarıyla yaklaşık 1200 siyahi Sierra Leone'ye göç etmeyi kabul etmiştir. Kalanlar bugün Kanada'daki en eski topluluklardan olan Kanada siyahilerini (Afrokanadalılar) oluşturmuştur.

Sonrası

Nova Scotia yerleşimcileri Sierra Leone Şirketi aracılığıyla Halifax'dan 15 Ocak 1792 tarihinde 15 gemiyle ayrılmıştır. Gemiler 28 Şubat - 9 Mart 1792 döneminde Sierra Leone'ye ulaşmıştır. Yolda yaklaşık 65 kişinin çeşitli sebeplerden dolayı hayatını kaybettiği düşünülmektedir. Karaya ayak basanların çoğu uzunca bir süredir ataları Avrupa'da veya Amerika'da olan kişilerdi, Afrika'dan getirilerek yeni köle yapılanların sayısı %20 civarındaydı. Sierra Leone'ye yerleşen siyahiler buradaki Avrupalılarla kültürel olarak yakın oldukları için kolayca kaynaştılar ve yerleştiler. Nova Scotia yerleşimcileri 1792 yılı içinde Free Town kentini kurdular. Kent Amerika'daki kent planları uyarınca inaş edilmiştir. Kente Karayiplerden sürülen Jamaika maronlarının gelmesiyle beraber yeni bir kültürel alışveriş başlamıştır.

Notlar

  1. ^ Kendine özgü Frankofon bir kültüre sahip olan Akadyalılardan bazılar Lousiana bölgesine göç etmiş, bugün buradaki Cajun kültürünün temellerini atmıştır.

Kaynakça

  1. ^ Black Loyalist sitesinden (İngilizce) 21 Aralık 2022 tarihinde erişilmiştir

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Surinam</span> Güney Amerika ülkesi

Surinam veya resmî adıyla Surinam Cumhuriyeti, Güney Amerika kıtasının Atlantik kıyısında yer alan egemen bir devlettir. Güneyde Brezilya, batıda Guyana ve doğuda Fransız Guyanası ile sınırı vardır. 165.000 km²'lik yüzölçümü ile Güney Amerika'nın en küçük ülkesidir. Surinam'ın nüfusu yaklaşık 575.990'dır ve çoğunluğu ülkenin kuzey kıyısında yaşamaktadır. Paramaribo ülkenin başkenti olup, en yüksek nüfusa sahip kentidir.

<span class="mw-page-title-main">Sierra Leone</span> Batı Afrikada bir ülke

Sierra Leone, resmî adıyla Sierra Leone Cumhuriyeti, Batı Afrika'da bir ülkedir. Portekizliler tarafından 1462 yılında bölge keşfedildiğinde, buradaki dağların şeklinin aslanlara benzetilmesinden dolayı, ülkeye aslanlı dağlar veya aslanlı sıradağlar anlamına gelen bu ismi vermişlerdir. Kuzeydoğusunda Gine, güneydoğusunda Liberya ve güneybatısında Atlas Okyanusu bulunur. Sierra Leone 71.740 km2'lik bir alanı kaplar ve nüfusu 6.296.803'tür. Tropikal İklim'e sahiptir. Komşusu Liberya gibi özgür bırakılmış Afrikalı köleler tarafından kuruldu. İngiliz sömürgeciliğinden sonra 1961'de bağımsız hale geldi. Ancak ülke 1990'lardan 2002'ye kadar yıkıcı bir iç savaş yaşamıştır.

<span class="mw-page-title-main">Kölelik</span> bir insanın başka birinin malı ve mülkü olması

Kölelik, bir insanın başka birinin malı ve mülkü olması. Başka bir kişinin malı ve mülkü olan kişiye köle, memlûk veya kul; köle sahibine ise efendi veya mevla denir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya İmparatorluğu</span> Birleşik Krallık tarafından yönetilmiş devletler ve dominyonlardan oluşan imparatorluk

Britanya İmparatorluğu, Birleşik Krallık veya öncül devletleri tarafından yönetilen dominyonlar, sömürgeler, himayeler ve mandalar ile diğer bağımlı bölgelerden oluşmuş olan imparatorluktur. 16. ve 17. yüzyıllarda İngiltere Krallığı tarafından kurulan denizaşırı sömürgeler ve ticaret karakolları olarak başlamıştı. En güçlü döneminde tarihteki en geniş topraklara sahip devlet olmasının yanı sıra bir yüzyıldan fazla bir süre boyunca dünyanın en önde gelen küresel gücüydü. 1922'de 458 milyon kişi, yani dünya nüfusunun neredeyse dörtte biri, Britanya İmparatorluğu'nun egemenliği altındaydı ve toprakları 33.000.000 km2'lik alanı kapsıyordu. Bu derece geniş bir coğrafyaya hükmettiği için siyasi, dilsel ve kültürel kalıtı hâlen yaygın olarak devam etmektedir. Gücünün doruklarındayken, dünya geneline yayılmış toprakları nedeniyle her zaman en az bir bölgesinde gün ışığı olmasından ötürü "üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak da tanımlanmaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Sömürgecilik</span> Bir devletin başka toplumları siyasal ve ekonomik olarak egemelik altına alma politikası

Sömürgecilik; kolonicilik, kolonyalizm ya da müstemlekecilik, genellikle bir devletin başka ulusları, devletleri, toplulukları, siyasal ve ekonomik egemenliği altına alarak yayılması veya yayılmayı istemesidir.

<span class="mw-page-title-main">Britanya Batı Afrikası</span>

Britanya Batı Afrikası, Afrika kıtasının batı kesimlerinde Britanya İmparatorluğu'nun sömürge döneminde sahip olduğu bölgeler. Bu bölgelerde günümüzde Sierra Leone, Gambiya, Nijerya ve Gana (o dönem Altın Sahili yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Freetown</span> Sierra Leonenin başkenti

Freetown, Sierra Leone'nin en büyük şehri ve başkentidir. 2004 yılı nüfus sayımına göre 772.873 olan şehir nüfusunun bugün 1.070.000 aştığı sanılmaktadır. Sierra Leone yarımadasının batı bölgesinde, Afrika'nın Atlas Okyanusu'nda yer alan en önemli limanıdır. Freetown, hükûmet binalarına ev sahipliği yapmasının yanı sıra, ülkenin finans, eğitim, ulaşım, iletişim, kültür merkezi ve en büyük limanıdır.

Haiti Devrimi (1791–1804) Batı yarımküredeki en başarılı Afrikalı köle ayaklanmasıdır. Devrim sonucunda Haiti siyahlar tarafından yönetilen tarihteki ilk cumhuriyet olmuştur. Devrim sırasında Haiti'nin adı Saint-Domingue idi ve bir Fransız kolonisiydi. Devrim sürecinde Afrika kökenli halk kendisini Fransız egemenliğinden ve köleliğin boyunduruğundan kurtarmıştır. Kölelik dönemi sırasında yüzlerce köle isyanı olmuş olmasına rağmen bulunduğu ülkeyi tamamen özgürleştiren tek başarılı isyan Haiti Devrimidir.

<span class="mw-page-title-main">Plantasyon</span>

Plantasyon, ticari ve sanayi amaçla büyük ölçekle bitki üretimi için kullanılan tarımsal alan ve işletme. Özellikle kahve, kauçuk, kakao, şeker kamışı, pamuk, sisal gibi ürünler plantasyonlarda yetiştirilir.

<span class="mw-page-title-main">İrlanda Plantasyonları</span>

İrlanda Plantasyonları, 16. ve 17. yüzyıllarda İrlanda'da İngiltere kraliyeti tarafından topraklara el konulması ve bu toprakların İngiltere'yle İskoçya'nın Lowlands yöresinden yerleşen yerleşimcilerle sömürgeleştirilmesidir.

<span class="mw-page-title-main">Nevis</span>

Nevis, Karayipler'deki Küçük Antiller'in kuzeyinde bulunan ada. Saint Kitts adasıyla birlikte Saint Kitts ve Nevis'i oluşturmaktadır. Adanın batı tarafında Karayip Denizi ve doğusu Atlas Okyanusu'na bakmaktadır. Adanın 350 km doğu-güneybatısında Puerto Rico adası ve 50 km batısında Antigua adası bulunur. Adanın alanı 93 km² olup nüfusu 2006 itibarıyla 12,106 kişidir. Adanın başkenti Charlestown kentidir.

Amerika'nın kolonizasyonu, İskandinav denizcilerin 10. yüzyılda, bugünkü Grönland ve Kanada'nın belli bölgelerini keşfederek buralara yerleşmesiyle başladı. İskandinav folkloruna göre, kızılderililerle yerleşimciler arasında cereyan eden şiddetli çatışmalar neticesinde bu yerleşimler terk edilmek zorunda kalındı. Gerçek Avrupa kolonizasyonu, Christopher Columbus'un 1492 yılında Uzakdoğu'ya yeni ticaret rotaları bulmak için, İspanya sponsorluğunda, batıya doğru çıktığı keşif gezisinde, kazara Amerika Kıtası'nı keşfetmesiyle başladı. Hemen sonra Avrupalılar kıtanın derinliklerine inerek, fetih ve kolonizasyon hareketine giriştiler. Columbus, 1492-1493 yıllarında yaptığı ilk iki seyahatte, Bahamalar'a ve aralarında Hispaniola, Puerto Rico ve Küba'nın da bulunduğu bazı Karayip Adaları'na ulaştı. 1497 yılında İngiltere Krallığı adına Bristol'den yola çıkan John Cabot, Kuzey Amerika'da karaya çıktı. Bir yıl sonra Columbus, üçüncü seferinde Güney Amerika sahillerine ulaştı. Christopher Columbus'un seferlerinin sponsoru olan İspanyol İmparatorluğu, Kuzey Amerika'dan Güney Amerika'nın en aşağı noktasına kadar, Karayip Adaları da dahil olmak üzere, en büyük sömürgelere sahip ilk Avrupa ülkesi oldu. İlk İspanyol şehri, 1496 yılında kurulan, bugün Dominik Cumhuriyeti sınırlarında kalan Santo Domingo'dur. San Juan, Porto Riko 1508'de, Veracruz ve Panama City ise 1519 yılında kurulmuştur. 1565 yılında İspanyollar tarafından kurulan St. Augustine, Florida şehri, ABD'nin üzerinde yerleşim bulunan en eski şehridir.

<span class="mw-page-title-main">Senetli kölelik</span>

Senetli kölelik, özellikle gençlerin Yeni Dünya'ya geçiş karşılığında belirli bir süre, bir işveren için çalışmak zorunda olduğu çalışma rejimiydi. Başta Kuzey Amerika olmak üzere 18. yüzyılda Britanya İmparatorluğu sömürgelerinde çok yaygındı. Britanya ve Almanya'daki yoksul gençler için bir fırsat olarak değerlendirilmiştir. Belirli bir süre zorunlu çalışmanın ardından kişi istediği yerde çalışma hakkını kazanabiliyordu. İşyeri sahibi patron gençleri geldikleri gemi kaptanından satın almaktaydı. Gelişen imalat sanayisinin yanı sıra çiftliklerde yoğun bir işgücü talebi bulunmaktaydı. Her iki taraf da sözleşmenin şartlarını yerini getirmekle mesuldü, bu konuda Amerikan mahkemeleri yetkiliydi. İşyerinden kaçanlar yakalanıp geri getirilirdi. 17 ve 18. yüzyılda Amerikan sömürgelerine gelen beyazların neredeyse yarısı bu şekilde senetli köleydi. İngiltere ve Fransa çocuk yaşta yoksul gençleri kaçırıp Karayipler'de senetli köle olarak satan suç örgütleri mevcuttu, sözleşmeleri alınıp satılarak sürekli el değiştiren bu çocukların bazıları özgürlüklerine hiç kavuşamazdı.

Beyaz kölelik teknik açıdan bir kadını iğfal etmeyi ve başka bir ülkede veya bölgede cinsel köle yapmak için kullanmayı ifade eder. Birleşik Devletler'de seks ticareti ile mücadele etmek için 1910'da ABD Kongresi Beyaz Köle Trafik Yasası'nı kabul etti; bu durum, kadınları "fahişelik veya istismar amacıyla veya diğer ahlaki olmayan amaçlarla" devlet sınırları boyunca nakletmeyi ağır bir suç olarak kabul etti. 1920'lerde göçmenlerin yasaklanmasının ardından insan kaçakçılığı 1990'lı yıllara kadar önemli bir mesele olarak değerlendirilmedi.

<span class="mw-page-title-main">Büyük Göç</span>

Büyük Göç, Afrika kıtasının güneyinde yerleşik olan Boerlerin bölgenin Birleşik Krallık tarafından ilhakı sonucu 1835 ile 1841 yılları arasında Cape Kolonisi'nden göçünü ifade etmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Jamaika maronları</span>

Jamaika maronları Büyük Britanya Krallığı'na bağlı Jamaika Kolonisi'nde Afrika'dan köle olarak getirildikten sonra kaçarak özgürlüklerini kazanan ve adanın dağlık bölgelerinde yaşayan topluluğu anlatır.

Britanya yanlısı siyahiler Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında Büyük Britanya Krallığı tarafını tutan Afrika kökenli siyahileri anlatır. Bu kişiler Britanya tarafından verilen özgürlük güvencesi nedeniyle Amerikalı köle sahiplerinden kaçarak Britanya saflarına geçmiştir. Özgürlük ve bağımsızlık sloganıyla ortaya çıkan Amerikan Devrimi'nin önderlerinden Thomas Jefferson köle olarak yaşamak istemedikleri için Britanya saflarına kaçan bu kişiler için "kaçaklar" tanımını kullanmıştır.

Yoksul siyahilere yardım komitesi 1786 yılında Londra'da kurulan bir yardım derneğiydi. İngiltere'ye gelmek durumunda kalmış olan siyahi mültecilerin sorunlarıyla ilgilenmiş, bu kişilerin gönderilmesi için Sierra Leone Kolonisi ve Protektorasının kurulmasına ön ayak olmuşlardır. İngiltere'de köleliğin 1833 yılında kağıt üzerinde de olsa kaldırılması kararının alınmasında etkisi olan kurumlardandır.

<span class="mw-page-title-main">Sierra Leone Şirketi</span>

Sierra Leone Şirketi Afrika'da bugün Sierra Leone olarak bilinen bölgede Freetown'dan sonra ikinci yerleşim yerini kurmakla görevlendirilen Britanyalı tüzel kuruluştur. Şirket, 11 Mart 1792 itibarıyla Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nda Britanya tarafında savaşan siyahilerin Kanada'daki Nova Scotia bölgesinden Afrika'ya götürülmesi görevini istlenmiştir. Şirketin kurulmasında öne çıkan kişiler arasında Granville Sharp, Thomas Clarkson, Henry Thornton ve Thomas'ın kardeşi John Clarkson gibi kölelik karşıtı isimler vardı. Bu kişiler ayrıca Sierra Leone'nin kurucuları arasında sayılırlar. Şirket 1791 yılında daha önceden Yoksul siyahilere yardım komitesi tarafından İngiltere'den bölgeye gönderilen siyahilerin başarısız yerleşim yeri deneyimi olan Granville Town kentini de ayağa kaldırmıştır.

Köle ayaklanması köleler tarafından özgürlüklerini kazanmaya yönelik başlatılan silahlı başkaldırıyı anlatır. Toplumsal yapıda kölelik kurumunu barındıran toplumların tamamında bu tür ayaklanmalar yaşanmıştır. Özgürlük fikri köleleştirilmiş halklarda hep bir ülkü olarak yaşatılmış, ayaklanmanın başarılı olmasından bağımsız olarak kültürel hayatta çeşitli şekillerde nesiller boyu yaşatılmıştır. Ancak ayaklanmaların çoğu köleci toplumlar tarafından şiddetle bastırılmıştır.