İçeriğe atla

Nijer Nehri

Nijer Nehri
Nijer Nehri
Nijer Nehri
Konum
Ülke(ler) Gine
 Mali
 Nijer
 Nijerya
Genel bilgiler
KaynakGine
AğızGine Körfezi
Uzunluk4.184 km
Havza alanı2.261.763 km2

Nijer Nehri (Fransızca: Niger), 4.000 kilometreyi aşan uzunluğuyla Batı Afrika'daki en büyük nehirdir. Gine, Mali, Nijer ülkelerinden geçerek Benin - Nijerya sınırının bir kısmını oluşturur ve Nijerya topraklarına sokularak bir delta yapar ve Atlas Okyanusu'nun bir kolu olan Gine Körfezi'ne sularını boşaltır. Doğduğu kaynaktan döküldüğü yerin doğrultusu bir hilâli andırır.

Nehrin adının kaynağı

Nijer nehri bölgesi.

Nijer Nehri, adını zannedildiği gibi Nijer ve Nijerya gibi ülkelerden almamıştır. Aksine bu ülkeler adlarını bu nehirden alır. Nehrin adının nereden geldiğini gösteren kesin hiçbir kaynak bulunmaz. Her ne kadar elde bir kanıt olmasa da nehrin adının Latince'de kara anlamına gelen Niger sözcüğünden geldiği genel olarak kabul edilen varsayımdır. Bunun yanında bu yörelere ilk ayak basan Portekizli kâşiflerin kendi dillerinde kara anlamına gelen Negro kelimesinin değişerek Nijere dönüşmesi de muhtemeldir. Fakat Nijer Nehri'nin suyunun kara olmaması bu tezleri sarsar. (Bir nehrin suyunun kara olması, çamurlu, kahverengi olması anlamındadır.)

Bu nedenle nehrin adının kökenini bulmak için yapılan araştırmalarda Nijer adının bölgedeki yerel dillerden birinden kaynaklandığı düşünülmüşse de nehrin suladığı ülkelerde nehrin yakınında konuşulan 30 yerel dilden hiçbirinde böyle ya da buna benzer bir ad bulunamamıştır. Nehir için Nijerin dışında kullanılan en yaygın isimler ise Jeliba, Joliba, Kwora, Quora şeklindedir.

Coğrafya

Nijer Nehri, Nil'e göre oldukça berraktır. Bunun sebebi yatağındaki materyalin iyice aşınmış antik kaya kütleleri olmasından kaynaklanır.[1] Nil Nehri'nde ise taşınan alüvyon Nijer Nehri'nin 10 katından fazladır. Nijer Nehri aynı [Nil gibi yılın belirli dönemlerinde taşar, Nijer Nehri'nin sularının yükselme mevsimi eylül'de başlar ve kasım'da zirveye ulaşır ve mayıs ayına gelindiğinde normale döner.[2]

Nijer Nehri'nin pek sık görülmeyen bir özelliği de eğiminin iyiden iyiye düştüğü yerde bir iç delta yapmasıdır.[2] Nehrin kollara ayrıldığı yerde birçok çay, bataklık ve göl oluşur. Mevsimi geldiğinde taşan nehrin tarıma elverişe yaptığı katkı bu kadar büyükken nehrin onlarca, kola ayrıldığı bu delta bölgesinde daha da artar ve balıkçılık ile tarıma elverişli geniş topraklar sağlar.[3]

Nijer Nehri, akarsuların yol alabileceği en ilginç doğrultulardan birini izler. Atlas Okyanusu'na sadece 150 mil (240 km) uzaklıktayken denize değil de kıtanın içine Sahra Çölü'ne doğru yönelip oradan da keskin bir dönüşle tekrar okyanusa dönmesi tüm dünyada coğrafyacılara hayret vermektedir.[4]

Tarih

Antik Romalılar nehrin Nil'in bir kolu olduğunu düşünüyorlardı. İbn Battuta'nın da sandığı gibi bazı Avrupalı kâşifler Nijer Nehri'nin batıya doğru ilerlediğini ve Senegal Nehri ile birleşerek denize döküldüğünü sanıyordu.

Fakat nehrin bu denli ilginç şeklinin kaynağı Nijer Nehri'nin aslında iki eski nehrin birleşmesiyle oluşmasından kaynaklanır. Günümüzde birçok coğrafyacı tarafından kabul edilen açıklamaya göre, Yukarı Nijer Nehri, bugünkü gibi Gine'den doğuyor ve Sahra'ya doğru ilerleyerek günümüzde bulunmayan bir göle dökülüyordu. Aşağı Nijer Nehri'de bu gölün yakınlarında bir tepeden doğuyor ve güneye Atlas Okyanusu'na ilerliyordu. Fakat M.Ö. 4000'li yıllarda Sahra'nın kuruyup çölleşmesi ile Yukarı Nijer Nehri yönünü değiştirdi ve Aşağı Nijer ile buluşarak tek bir nehir hâlini aldı.

Galeri

Ayrıca bakınız

  • Dünyanın en uzun nehirleri

Notlar

  1. ^ Reader, John. Africa. Washington, D.C.: National Geographic Society, 2001. p. 191
  2. ^ a b Reader, p. 191
  3. ^ Reader, pp. 191-2
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 18 Ocak 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2007. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Nijer</span> Batı Afrikada bulunan bir ülke

Nijer, resmî adıyla Nijer Cumhuriyeti, Afrika kıtasının batısında denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Ülke adını büyük bir Afrika nehri olan Nijer Nehri'nden almıştır. Kuzeybatıda Cezayir, kuzeydoğuda Libya, doğuda Çad, güneyde Nijerya güneybatıda Benin ve Burkina Faso, batıda ise Mali ile komşudur. Nijer yaklaşık 1,27 milyon km²'lik alanıyla Batı Afrika'nın en büyük ülkesidir. Bu alanın %80'i Sahra'dadır. Çoğunluğunu Müslümanların oluşturduğu yaklaşık 22 milyon nüfus ülkenin güney ve batısındaki kırsal bölgelere yoğunlaşmıştır. Başkent ve en büyük şehir Niamey de ülkenin güneybatı köşesindedir.

<span class="mw-page-title-main">Küçük Menderes</span> Türkiyede bir nehir

Küçük Menderes, Ege yöresinde Bozdağlar'dan doğan bir nehirdir.

<span class="mw-page-title-main">Amazon (Nehir)</span>

Güney Amerika'da bulunan Amazon nehri, Afrika'daki Nil Nehri'nden sonra dünyanın en uzun ikinci nehridir. Büyük Okyanus'a 160 km. mesafede, Peru'daki And Dağları'nın doruklarından doğarak doğuya doğru bir seyir izleyip Atlas Okyanusu'na dökülür. 6.400 km uzunluğundaki Amazon'un taşıdığı su miktarı Mississippi, Nil ve Yangtze nehirlerinin taşıdıkları suların toplamından fazladır. Amazon, yıllık ortalama 180.000 m³/sn olan debisiyle ve suladığı Amazon Havzası'nın büyüklüğü itibarıyla en büyük nehirdir. Denize döküldüğü Atlas Okyanusu kıyılarında genişliği yaklaşık 240 km'dir.

<span class="mw-page-title-main">Mississippi (nehir)</span> Kuzey Amerika kıtası ve ABDnin en uzun akarsuyu.

Mississippi Nehri, Kuzey Amerika'nın en uzun nehridir. Çok büyük bir kısmı ABD (%98.5) ve birazı da Kanada sınırları içinde akar. Kolları olan Missouri ve Jefferson nehirleriyle birlikte toplam uzunluğu 6.275 km'yi bulur ve bu haliyle Nil, Amazon ve Yangtze nehirlerinden sonra dünyanın en büyük 4. nehridir.

<span class="mw-page-title-main">Asi Nehri</span> Nehir

Asi Nehri, Lübnan'daki Bikâ Vadisi'nin doğu kısmından doğar ve Türkiye'nin Hatay ilinden Akdeniz'e dökülür. Asi Nehri'nin toplam uzunluğu 556 km olup, 366 km Suriye'de, 98 km Türkiye'de, 40 km Lübnan'dadır. 52 km'si Türkiye-Suriye sınırını oluşturur. Antakya ile Akdeniz'e doğal su yolu bağlanmış olan Asi Nehri'nin ortalama su debisi 30 m³/sn dir. Kış mevsimi ile ilkbaharda taşkınlar nedeniyle pek çok su baskını yaşanmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Delta (coğrafya)</span> bir nehrin ağzında oluşan yerşekli

Delta ya da çatal ağız, bir ırmağın çatallanarak denize döküldüğü yerdir. Eski Yunan tüccarların Nil Nehri'nin denize ulaşan kısmında üçgen biçiminde kara parçaları olduğunu gördüler. Oluşan şekiller Yunan alfabesinin dördüncü harfi Δ (delta) ile aynı olduğu için tüccarlar buraya delta adını verdiler.

<span class="mw-page-title-main">Kongo Nehri</span> Afrikanın ikinci, Orta Batı Afrikanın en uzun nehri

Kongo Nehri veya eski ismiyle Zaire Nehri, Orta Batı Afrika'nın en uzun nehridir. Chambeshi koluyla birlikte 4.700 km uzunluk ile Afrika'nın Nil'den sonra en uzun ikinci nehridir. Nehir kollarıyla birlikte Amazon'nden sonra dünya'nın 2. en büyük yağmur ormanını beslemektedir. Dünyanın en uzun 9. nehridir. Ekvator çizgisini iki kez kesmektedir. Afrika kıtasında debisi en yüksek nehirdir. Kongo nehrinin kenarında Afrika kıtasının en modern şehirlerinden olan ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin (Zaire) başkenti Kinşasa şehri yer almaktadır. Kongo nehrinin Atlas Okyanusu'nda denize döküldüğü yerden 560 km içeride kurulmuş olan bu başkentin hemen karşı kıyısında yine Afrika kıtasının ülkelerinden olan Kongo Cumhuriyeti'nin başkenti olan Brazzaville şehri yer almaktadır. Bu iki şehir dünyada birbirine en yakın olan iki başkenttir. Arasında sadece Kongo nehri bulunmaktadır. Kongo Cumhuriyeti ile Demokratik Kongo Cumhuriyetinin sınırını teşkil eden bu nehir Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Angola devleti sınırında Atlas Okyanusu'na dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Saint Lawrence Nehri</span>

Saint Lawrence Nehri ya da Aziz Lawrence Nehri, güneybatı-kuzeydoğu istikameti yönünde akan ve Kuzey Amerika kıtasının orta bölgelerinden geçen büyük bir nehirdir. Nehir, Büyük Göller'i Atlas Okyanusu'na bağlar. Kanada'nın eyaletleri olan Québec ve Ontario boyunca ilerleyen nehir, aynı zamanda iki eyaletin sınırının bir bölümünü de oluşturur. Nehir, güneyde Ontario (Kanada) ile New York (ABD) arasında doğal uluslararası sınırı da belirler.

<span class="mw-page-title-main">Nil</span> Afrikadaki başlıca nehir ve dünyanın en uzun nehri

Nil, 6650 km. uzunluğu ile dünyanın en uzun nehridir. Havzası Afrika kıtasının onda birini kaplar. Güneyden kuzeye doğru akar ve Beyaz Nil, Mavi Nil ve Atbarah olmak üzere üç ana kolu vardır. Nehrin en uzaktaki kaynağı Burundi'de oğu Afrika Göller Bölgesi'ndeki Kagera Nehri olarak doğar ve Tanzanya, Ruanda ve Uganda sınırlarını oluşturarak Victoria Gölü'ne dökülür.

<span class="mw-page-title-main">Gambiya Nehri</span>

Gambiya Nehri; 1130 km uzunluğunda, Afrika'nın en uzun nehirlerinden biridir. Gine'de yer alan Fouta Djallon bölgesinden doğan ve Gambiya'nın başkenti Banjul kentinden Atlas Okyanusu'na dökülen nehir, geniş alanlar için hayat kaynağıdır. Nehrin yaklaşık yarısına gemilerle ulaşılabilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Spree</span>

Spree, Havel Nehri'nin ortalama 400 kilometre uzunluğunda olan yan kolu. Nehir Almanya Federal Cumhuriyeti'nin doğusunda bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Mungo Park</span> İskoç doktor ve kâşif

Mungo Park İskoç doktor ve kâşif. Afrika kıtası ve Nijer Nehri ile ilgi önemli keşiflerde bulunmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Richard Francis Burton</span> Britanyalı misyoner ve kâşif

Richard Burton, Britanyalı kâşif ve misyoner.

<span class="mw-page-title-main">Nil Deltası</span>

Nil Deltası, Nil Nehri'nin yayılarak Akdeniz'e döküldüğü Aşağı Mısır'da oluşan deltadır. Batıda İskenderiye'den, doğuda Port Said'e kadar yayılan delta, dünyanın en geniş deltalarındandır. Akdeniz kıyı şeridinin 240 kilometre (150 mi)'sini kaplar ve zengin bir tarım bölgesidir. Kuzeyden güneye delta yaklaşık 160 km uzunluğundadır. Delta Kahire'den nehrin biraz aşağısında başlar.

<span class="mw-page-title-main">Benue</span>

Benue Nijer Nehri'nin ana kollarından biridir. Nehir, aşağı yukarı 1,400 kilometre uzunluğunda ve yaz aylarında su taşıtlarının neredeyse serbestçe yol alabileceği şekildedir. Sonuç olarak, aktığı bölgede önemli bir taşıt yolunu oluşturur.

<span class="mw-page-title-main">Mavi Nil</span>

Mavi Nil Etiyopya'da bulunan Tana Gölü kaynaklı nehir. Beyaz Nil ile birlikte Nil nehrini oluşturan en büyük iki koldan birisidir. Nehrin üst kesimleri Etiyopya'da pek çok kişi tarafından kutsal olarak kabul edilir ve bu nedenle bu nehre Abbay denilir. İncil Yaratılış 2'de belirtilen ve Cennet Bahçesinden dışarıya akan Gihon Nehri olduğuna inanılır.

<span class="mw-page-title-main">Benin Körfezi</span>

Benin Körfezi, Afrika kıtasının batısında bulunan bir körfezdir.

<span class="mw-page-title-main">Nijerya arması</span> Ulusal arma

Nijerya arması, Afrika ülkesi Nijerya tarafından kullanılan resmî devlet armasıdır. Arma 20 Mayıs 1960 tarihinde Birleşik Krallık kraliçesi II. Elizabeth tarafından kullanıma verilmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Açık havza</span> Akarsular aracılığıyla açık sulara ulaşabilen havza türü

Açık havza, sularını akarsular aracığıyla deniz ve okyanus gibi açık sulara ulaştıran havzalardır. Önünde yüksek dağlar olmayan, aşırı kurak olmayan ve karstik olmayan alanlar genellikle açık sulara ulaşabilirler. Deniz kıyına yakın yerler ve nemli alanlar da genellikle açık havzalıdır.

<span class="mw-page-title-main">Nyabarongo Nehri</span> Ruandada yer alan ve Nilin üst kollarının bir parçasını oluşturan büyük bir nehir

Nyabarongo, Ruanda'da yer alan ve Nil'in üst kollarının bir parçasını oluşturan büyük bir nehirdir. 297 km uzunluğundadır ve bütünüyle Ruanda içinde yer alan en uzun nehirdir. Nehir, ülkenin güney batısındaki Mbirurume ve Mwogo'nun çatında yolculuğuna başlar. Bu iki nehir Nyungwe Ormanı'ndan kaynağını alır ve kimilerince Nil'in en uzak kaynağı olarak kabul edilir. Nyabarongo, başlangıç noktasından itibaren, 85 km boyunca kuzeye doğru akar ve Batı ve Güney İlleri arasındaki sınırı oluşturur. Nehir, Mukungwa Nehri ile birleştikten sonra, 12 km doğuya doğru akar ve bu noktadan sonra 200 km boyunca Güneydoğu'ya doğru akar. Bu uzun yolculuğu boyunca nehir, önce Kuzey ve Güney İlleri arasında, daha sonra Kigali ve Güney İli arasında ve son olarak Kigali ve Doğu İli arasında sınır işlevi görür. Nehir daha sonra Doğu İli içine girer ve Burundi sınırına yakın bir noktada rotasını tamamlar. Nyabarongo Nehri, hem Rweru Gölü'ne hem de Akagera Nehri'ne hem küçük hem de karmaşık bir delta ile boşalır. Akagera Nehri, Nyabarongo deltasından sadece 1 km uzaklıktaki Rweru Gölü'nden dışarı taşmaktadır. Nyabarongo deltasının hemen hemen tüm kolları göle akar, ancak deltanın sadece bir kolu, doğrudan Akagera Nehri'ne boşalır. Akagera Nehri sonunda Victoria Gölü'ne akar ve Nil'i oluşturur.