İçeriğe atla

Navaho sincabı

Navaho sincabı
Korunma durumu

Asgari endişe altında (IUCN 3.1)[1]
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem:Animalia
Şube:Chordata
Sınıf:Mammalia
Takım:Rodentia
Familya:Sciuridae
Oymak:Sciurini
Cins:Sciurus
Nelson, 1899
Tür: S. aberti
İkili adlandırma
Sciurus aberti
Woodhouse, 1853
Alt türler
  • S. a. aberti
  • S. a. barberi
  • S. a. chuscensis
  • S. a. durangi
  • S. a. ferreus
  • S. a. kaibabensis
  • S. a. mimus
  • S. a. navajo
  • S. a. phaeurus
Navaho sincabı dağılımı
Sinonimler
  • Abert sincabı[2]
  • kulakları püsküllü sincap
Batı sarı çamının kozalağını kemirirken
Yuva sergisi için malzeme toplarken

Navaho sincabı (Sciurus aberti), sincapgiller (Sciuridae) familyasının monotipik Otosciurus alt cinsinden bir kemirici türü.

Morfoloji

Boyu ve kuyruğu uzun ağaç sincabıdır. Boyu 46–58 cm, kuyruğu 19–25 cm, ağırlığı da 620 g dır. Erginlerin kış aylarındaki uzun kulak tüyleri Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında yaz kürküne büründüğü için kısalır. Kuzey Amerika sincapları içinde en güzel görünenidir. Rengi alt türüne bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Habitat

Tek başına kurak Batı sarı çamı (Pinus ponderosa var. scopulorum) ormanları ile bununla karışık orman oluşturan Douglas köknarı (Pseudotsuga menziesii) ana yaşam alanlarıdır. Yiyecek ve barınak olarak bu ormanlara bağımlıdırlar.

Yayılımı

Orta Güney ABD ve Kuzey Meksika'da yayılım gösteren endemik türdür.

Alt türleri

  • Sciurus aberti aberti : Merkezi Arizona dağları ve güneybatı New Mexico
  • Sciurus aberti barberi : Batı merkezî Chihuahua'daki Sierra Madre Occidental
  • Sciurus aberti chuscensis : Kuzeybatı New Mexico'daki Chuska Dağları ve kuzeydoğu Arizona
  • Sciurus aberti durangi : Güneybatı Durango'daki Sierra Madre Occidental
  • Sciurus aberti ferreus : Kolorado'da Kayalık Dağları'ın doğu yamaçları ve New Mexico'nun kuzey uçları
  • Sciurus aberti kaibabensis : Kuzey Arizona'daki Kaibab Yaylasında
  • Sciurus aberti mimus : Kolorado'daki San Juan Dağları ve kuzey-merkezî New Mexico
  • Sciurus aberti navajo : Güneydoğu Utah'taki Abajo Dağları
  • Sciurus aberti phaeurus : Güneybatı Chihuahua'daki Sierra Madre Occidental ve kuzeybatı Durangolength

Adlandırma

Kızılderili Navaho coğrafyasında yaygın ve alt türlerinden (Sciurus aberti navajo) birinin de adı olduğu için Navaho sincabı denmiştir. Navaholar "dlozishzhiin" ('kara sincap'[3]) adını verirler. Latince bilim adı, ABD askeri albay John James Abert'in adına ithaf edilmiştir. İngilizce adı da (Abert's squirrel) buna paraleldir.

Kaynakça

  1. ^ Linzey, A. V. (2008). "Sciurus aberti". IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi. 2008. Erişim tarihi: 6 Ocak 2009. 
  2. ^ Thorington, R.W., Jr.; Hoffmann, R.S. (2005). "Sciurus (Otosciurus) aberti". Wilson, D.E.; Reeder, D.M (Ed.). Mammal Species of the World: a taxonomic and geographic reference (3.3yayıncı=The Johns Hopkins University Press bas.). ss. 754-818. ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 26158608. 20 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2021. 
  3. ^ Young & Morgan. The Navajo Language. A Grammar and Colloquial Dictionary. University of New Mexico Press. Albuquerque:1987.

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">New Mexico</span> Amerika Birleşik Devletlerinde eyalet

New Mexico, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatı kesiminde bulunan bir eyalettir. Başkenti Sante Fe, en büyük şehri Albuquerque'dir. 1 Temmuz 2019 itibarıyla nüfusu 2.096.829'dur. New Mexico 4 ana bölgeye ayrılabilir: Great Plains, Rocky Dağları, Colorado Platosu ile Basin-Range Bölgesi. İngilizce ve İspanyolca eyaletin resmi dilleridir.

<span class="mw-page-title-main">Apaçiler</span> Amerika Birleşik Devletlerinin yerli halklarından oluşan birkaç grup

Apaçiler ya da Apaşlar, Amerika Birleşik Devletleri'nin Arizona, New Mexico ve Oklahoma eyaletlerinde yaşayan, Güneybatı Kızılderilileri kültür grubundan, Atabaskların Güney Atabaskları bölümünden ve Güney Atabask dillerine giren Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca ile Batı Apaçicesi adlı dilleri konuşan Kızılderilileri topluca niteleyen ortak addır. Kendilerini Apaçi olarak nitelendiren kişi sayısı 2000 yılı rakamlarına göre 56.060 olup en yakın akrabaları Navaholardır.

<span class="mw-page-title-main">Rocky Dağları</span> Kuzey Amerikanın batısındaki sıradağlar

Rocky Dağları, Kuzey Amerika'nın batısında uzanan büyük sıradağ. Rocky Dağları, batı Kanada'daki Britanya Kolumbiyası'nın en kuzeyinden Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısındaki New Mexico'ya kadar yaklaşık 4,830 km boyunca uzanırlar.

<span class="mw-page-title-main">Atabask dilleri</span>

Atabask dilleri, Athabaska dilleri ya da Dene dilleri olarak da bilinen bu grup, Sibirya kökenli Na-Dene dilleri ailesinin en büyük grubudur ve Eyakça ile birlikte bir üst grupta toplanırlar. Atabasklar tarafından konuşulurlar. Kanada ve Alaska'da yoğundurlar. ABD'nin Kuzey Pasifik kıyılarında ve orta güney bölgelerinden Meksika'nın kuzey sınır bölgelerine kadar adacıklar olarak yer alırlar. Coğrafi konumları baz alınarak Kuzey Atabask dilleri, Pasifik Atabask dilleri ve Güney Atabask dilleri biçiminde üç alt grupta toplanırlar. Apaçi ve Navahoların dilleri son grupta yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Anadolu sincabı</span> Anadolu, Kafkasya ve Ortadoğuda yaşayan ağaç sincabı

Anadolu Sincabı, Kafkas Sincabı veya İran Sincabı, Sincapgiller familyasından güneybatı Asya'da Ilıman geniş yapraklı ve karma ormanlar'ın ağaçlarında ve eski yırtıcı yuvalarında yaşayan Sciurus cinsinde ağaç sincabıdır.

<span class="mw-page-title-main">Boz sincap</span> Ağaç sincabı

Özellikle Kuzey Amerika'nın doğu gri sincabı adlandırması dışında sadece gri sincap olarak da bilinen boz sincap, Sciurus cinsinden bir ağaç sincabıdır. Anavatanı Kuzey Amerika'nın doğusu olup, buradaki en muhteşem ve ekolojik açıdan en önemli doğal orman yenileyicisidir. Dünyanın belirli yerlerine yaygın olarak getirilen boz sincap, özellikle Avrupa'da istilacı bir tür olarak kabul edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Navahoca</span>

Navahoca ya da Navaho dili, ABD'de New Mexico, Arizona, Kolorado ve Utah eyaletlerinde Navaholar tarafından konuşulan Atabask dillerinden bir Kızılderili dilidir. Güney Atabask dilleri alt grubunda sınıflandırılan Navahocanın en yakın akrabası Apaçi dilleridir. ABD'de konuşanı en fazla olan Kızılderili dilidir. 2007 yılı rakamlarına göre konuşanı 170,717 kişidir.

Chihuahua resmî olarak Estado Libre y Soberano de Chihuahua Meksika'nın 31 eyaletinden biridir. Kuzeybatı Meksika'da 247455 km² yüzölçümü ile yer almaktadır, Birleşik Krallık'tan biraz büyüktür. Sınırları batıda Sonora, güneybatıda Sinaloa, güneyde Durango ve doğuda Coahuila eyaletleri ile çevriliyken, kuzey doğuda Teksas ve kuzeyde New Mexico adlı ABD eyaletleri ile çevrilidir. Chihuahua Meksika'nın en geniş arazisine sahip eyaletidir, dolayısıyla El Estado Grande lakabıyla da anılır. Although Chihuahua esasen adaş olduğu Chihuahuan Çölü ile tanınmasına karşın, Meksika'nın diğer eyaletlerinden daha fazla ormanlık alana sahiptir. Farklı iklimi sayesinde bu eyalet geniş türde fauna ve floraya sahiptir. Bu eyalet genellikle geniş ırmak vadili ve engebeli dağlık arazili olarak nitendirilmektedir. Kayalık Dağları'nın bir uzantısı olan Sierra Madre Occidental dağ zinciri, eyaletin arazisine egemen olmakta ve Büyük Kanyon'dan daha geniş ve derin çok büyük bir kanyon sistemi olarak eyaletin en büyük cazibe yeri olan La Barranca del Cobre 'na ev sahipliği yapmaktadır. Sierra Madre Occidental dağlarının yokuşunda eyaletin tarımsal üretiminin yapıldığı kaynaklar olan kısa sarı çimenli engin ovalar bulunmaktadır. 3,2 milyon kişi (2005) Rio Grande Vadisi ve Conchos Nehri Vadisi boyunca yaşamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Sıradağlar Zaman Dilimi</span>

Sıradağlar Zaman Dilimi, Kuzey Amerika'da kullanılan, Eşgüdümlü Evrensel Zaman'dan sonbahar ve kış aylarında 7, yaz saati uygulamasının etkin olduğu ilkbahar ve yaz aylarında ise 6 saat geride olan zaman dilimi. 105. batı boylamındaki saati temel almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">UTC-06.00</span>

UTC−06:00, UTC'den 6 saat geri zaman dilimi.

<span class="mw-page-title-main">UTC-07.00</span>

UTC−07:00, UTC'den 7 saat geri zaman dilimidir.

<span class="mw-page-title-main">Dinétah</span>

Dinétah, Navahoların geleneksel toprakları ve yurtluğu. New Mexico, güneybatı Colorado, güneydoğu Utah ve kuzeydoğu Arizona gibi geniş bir alanı kapsar.

<span class="mw-page-title-main">Güney Atabask dilleri</span> Atabask dillerinin alt ailesi

Güney Atabask dilleri ya da Apaçi dilleri, Kuzey Amerika'nın güneybatısında, çoğu Amerika Birleşik Devletleri'nde Arizona, New Mexico, Kolorado, Utah, Teksas ve Oklahoma eyaletlerinde, birazı da Meksika'nın Sonora ve Chihuahua eyaletlerinde yaşayan Güney Atabaskları tarafından konuşulan ve 6 dilden oluşan Atabask dillerinin bir alt grubudur.

<span class="mw-page-title-main">Na-Dene Kızılderilileri</span>

Na-Dene Kızılderilileri ya da Na-Dene halkları, Na-Dene dilli halklar, Kuzey Amerika'da ABD, Kanada ve ufak bir kısmı da Meksika’da yaşayan, Na-Dene dilleri ailesinden dilleri konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ve şamanist Kızılderili halkları. Toplam nüfusları yaklaşık 200.000 kişidir ve çoğunluğu Atabasklar oluşturur. Asya kökenli olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzmanlarınca kabul edilen tek Kızılderili grubudur. Bunların dışındaki diğer bütün Kızılderililer İngilizcede Amerindians olarak da adlandırılır ve dilleri Amerind dilleri olarak tek grupta da toplanır.

Güneybatı Kızılderilileri, Kuzey Amerika'nın güneybatısında Amerika Birleşik Devletleri'nde Arizona, Colorado, New Mexico ve Utah eyaletlerin ile Meksika'da Chihuahua ile Sonora bölgelerinde Kuzey Amerika yerlileri kültür bölgesinden yerli kültürü oluşturan Kızılderililer. Bazen Oasisamerica olarak da adlandırılır. Kuzeyde Büyük Havza Kızılderilileri ile Kaliforniya Kızılderilileri, kuzeydoğuda Ova Kızılderilileri, batıda çok az Güneydoğu Kızılderilileri, güneyde ise Meksika'daki Aridoamerika kültür gruplarıyla komşudur.

<span class="mw-page-title-main">Güney Atabaskları</span>

Güney Atabaskları ya da Apaçiler ve Navaholar, Amerika Birleşik Devletleri'nin Güneybatı bölgesinde, Utah, Kolorado, Arizona, New Mexico, Teksas ve Oklahoma eyaletleri ile Meksika'nın Sonora ve Chihuahua eyaletlerinde yaşayan, Na-Dene dillerinin Atabask dilleri grubunun 6 dilden oluşan Güney Atabask dilleri alt grubundan dilleri konuşan Atabasklardan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Güneybatı Kızılderilileri ile Ova Kızılderilileri kültür gruplarından Kızılderili halkları.

<span class="mw-page-title-main">Colorado Platosu</span>

Kolorado Platosu, ABD'nin güney-doğusunda coğrafik ve jeolojik niteliklere göre belirlenmiş çok büyük bir bölgedir. Tüm yüzölçümü 337.000 km² olup Utah, Arizona, New Mexico ve Kolorado eyaletlerine yayılmıştır.

Carne seca, Meksika mutfağında kullanılan bir tür kurutulmuş sığır etidir.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Amerika musonu</span> Arizona musonu

Güneybatı musonu, Meksika musonu, Yeni Meksika musonu veya Arizona musonu olarak bilinen Kuzey Amerika musonu, tipik olarak Haziran ve Eylül ortaları arasında meydana gelen, güneybatı Amerika Birleşik Devletleri ve kuzeybatı Meksika'nın geniş alanlarında gök gürültülü fırtına ve yağışlarda belirgin bir artış modelidir. Muson sırasında, gök gürültülü fırtınalar gündüz ısınmasıyla beslenir ve öğleden sonra geç saatlerde ve akşamın erken saatlerinde oluşur. Tipik olarak, bu fırtınalar gece geç saatlerde dağılır ve ertesi gün ılıman başlar ve döngü her gün tekrarlanır. Muson tipik olarak Eylül ayının ortalarında enerjisini kaybeder ve bölge üzerinde çok daha kuru koşullar yeniden oluşur. Coğrafi olarak Kuzey Amerika muson yağış bölgesi, Meksika'nın Sinaloa, Durango, Sonora ve Chihuahua eyaletlerindeki Sierra Madre Occidental üzerinde merkezlenir.

<span class="mw-page-title-main">Batı gri sincabı</span>

Batı gri sincabı, Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika'nın batı kıyısı boyunca bulunan bir ağaç sincabıdır. Bu tür bazı yerlerde gümüş-gri sincap, Kaliforniya gri sincabı, Oregon gri sincabı, Kolombiya gri sincabı ve sancak kuyruğu olarak da bilinir. Üç coğrafi alt türü vardır: Sciurus griseus griseus ; S. g. nigripes ; ve S. g. anthonyi.