İçeriğe atla

Nakodalar

Nakodalar
(Nakhóda)
Kral George VI ile Kraliçe Elizabeth Nakodaları ziyaret ederken, 1939
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Din
Hristiyanlık, geleneksel kabile dini

Nakodalar ya da eskiden Stoneyler (Nakodaca Nakhóda, Îyârhe Nakoda ; İngilizce Stoney [önceleri], Nakoda [şimdi]), esas vatanları Amerika Birleşik Devletlerinde Büyük Düzlüklerin kuzeyi (Montana) ile Kanada (Britanya Kolombiyası, Alberta, Saskatchewan) olan, günümüzde daha çok Alberta ile Saskatchewan'da yaşayan ve dilleri Batı Siyu dillerinin Dakota dilleri bölümüne giren Kızılderili halkı. Çok yakın akraba oldukları Nakotalar (Assiniboine) ile birlikte Siyulara oldukça yakındırlar. Ova Kızılderilileri kültür grubuna dahildirler. Anadillerini konuşabilen Nakodalar 2001 yılındaki rakamlara göre 2.300[1] kişidir.

1890 ile 1920 yılları arasında Banff National Park'tan dışlanan[2] ve buraya sokulmayan Nakodaların ancak 2010 yılında geri dönüşleri ("welcomed back") resmen yapılmıştır.[3]

Adlandırma

Stoney adı İngilizce stony «taşlı» kelimesinin varyasyonlu yazımından gelir ve aslen komşu Algonkin halkları tarafından Nakotalar (Assiniboine) için kullanılan ve «Stone Sioux» anlamına gelen Krice Asinîpwâta ᐊᓯᓃᐹᐧᑕ, Çipevaca Asinii-bwaan adlarının çevirisine dayanır. Nakodalar için İngilizcede «Alberta Nakotaları» anlamına gelen Alberta Assiniboine adı da kullanılır.

Kabileleri

İki ana gruba ayrılan Nakodalar, diğer Kızılderili gruplarıyla karışık birkaç band olarak adlandırılan idari birlikte toplanırlar:

  1. Orman Nakodaları (Nakodaca Chan Tonga Nakoda «Big Woods People» ; İngilizce Wood Stoney, Swampy Ground Assiniboine, northern tribal group)
    • Alexis First Nation (Nakodalar, Métis, Woodland Cree)
    • Paul Band (Danezaa, Nakodalar, Orman Krileri, Iroquois)
  2. Dağ Nakodaları (Nakodaca Ye Xa Yabine Nakoda «Rock Mountain People» ya da Hebina ; İngilizce Mountain Stoney, Strong Wood Assiniboine, Thickwood Assiniboine, southern tribal group)
    • Wesley's (Goodstoney's) band (Nakodalar, Ova Krileri, Métis, Kutenai)
    • Chiniki's band (Métis, Nakodalar, Ova Krileri, Secwepemc, Kutenai)
    • Bearspaw First Nation (Nakodalar, Kriler)
    • Sharphead's band (İngilizce Chipos Ostikwan's Nakoda, Wolf Creek Stoney, Pigeon Lake Stoney, Plains Assiniboine) (Nakodalar, Métis)

Kaynakça

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 7 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2012. 
  2. ^ http://www.jstor.org/discover/10.2307/3985800?uid=3739472&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=3737720&uid=4&sid=56196168613 []
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Temmuz 2012. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Saskatchewan</span> Kanadanın Batı Kanada bölgesindeki bir eyâleti

Saskatchewan, Kanada'nın Batı Kanada bölgesindeki bir eyâletidir. Kuzey Amerika'nın merkezinde yer alır. Komşu eyaletleri Manitoba ve Alberta'dır. Güneyinde ABD'nin Montana ve Kuzey Dakota eyâletleri, kuzeyinde ise Kanada eyâletlerinden Kuzeybatı Toprakları ve Nunavut yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Siyular</span> Kızılderili kabilesi

Siyular ya da Siular, Kuzey Amerika'da önceleri Superior Gölü çevresinde yaşayan, Kızılderili kabilesi. Ova Kızılderilileri kültür grubuna dahildirler. Avrupalı sömürgecilerle yaptıkları savaşlar sonucunda yenildiler ve Minnesota ile Dakota'ya sürüldüler. 19. yüzyıl ortalarında toplama kamplarına yerleştirildiler. 1876 yılında ayaklanarak bağımsızlık ve özgürlük savaşını yeniden başlattılar. Liderleri Oturan Boğa öldürüldü. 1890 yılında da ABD güçlerinin düzenlediği büyük bir katliamla direnişleri kırıldı.

<span class="mw-page-title-main">Na-Dene dilleri</span>

Na-Dene dilleri, Kuzey Amerika'da Na-Dene Kızılderilileri tarafından, ABD, Kanada ve ufak bir kısmı da Meksika’da konuşulan diller ailesidir.

<span class="mw-page-title-main">Batı Siyu dilleri</span>

Batı Siyu dilleri, Kuzey Amerika'da ABD ile Kanada'da konuşulan, Doğu Siyu dilleri de denilen Katavba dilleri ile birlikte Siyu dilleri ailesini oluşturan Kızılderili dilleri alt ailesidir.

<span class="mw-page-title-main">Kriler</span>

Kriler, daha çok Kanada'da Superior Gölünün kuzey ve batısında Ontario, Manitoba, Saskatchewan, Alberta ve Kuzeybatı Topraklarında, çok az bir kısmı da Amerika Birleşik Devletlerinde Montana eyaletinin kuzey orta sınır bölgesinde yaşayan Algonkin halklarından bir Kızılderili halkı. 200.000 kişilik nüfuslarıyla Kuzey Amerika'nın en büyük yerli halklarından biridir ve 2006 sayımına göre anadilini konuşan 117.400 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Nakotalar</span>

Nakotalar ya da Hoheler, esas vatanları Amerika Birleşik Devletlerinde Büyük Düzlüklerin kuzeyi ile Kanada olan, günümüzde daha çok Saskatchewan'da, bir kısmı da Alberta, güneybatı Manitoba, kuzey Montana ve batı Kuzey Dakota'da yaşayan ve dilleri Batı Siyu dillerinin Dakota dilleri bölümüne giren Kızılderili halkı. Çok yakın akraba oldukları Nakodalar (Stoney) ile birlikte Siyulara oldukça yakındırlar. Ova Kızılderilileri kültür grubuna dahildirler. Kanada'da 5.000 kişilik etnik Nakota arasında anadilini konuşabilen ancak 250 kişidir.

<span class="mw-page-title-main">Nakodaca</span>

Nakodaca, Kanada'da güney Saskatchewan'da ve ABD'de kuzey Montana'da Nakodalar tarafından konuşulan Siyu dillerinden bir Kızılderili dilidir. Konuşanı 2001 yılındaki rakamlara göre 2.300 kişidir. Yakın olduğu Nakotaca ile anlaşılabilirlik yüzdesi fazladır.

Nakotaca ya da Hohece, Kanada'da güney Saskatchewan'da ve ABD'de kuzey Montana'da Nakotalar tarafından konuşulan Siyu dillerinden bir Kızılderili dilidir. Konuşanı 1997 yılındaki rakamlara göre 250 kişidir. Yakın olduğu Nakodaca ile anlaşılabilirlik yüzdesi fazladır.

<span class="mw-page-title-main">Karaayaklar</span>

Karaayaklar, daha çok Kanada'da Alberta eyaletinde, çok az bir kısmı da Amerika Birleşik Devletleri'nde Montana eyaletinin kuzeybatısında yaşayan Algonkinlerden Kızılderili halkı. En yakın akrabaları Arapaholar, Atsinalar ve Şayenlerdir. Ova Kızılderilileri kültür grubuna dahildirler. Atabasklardan farklı bir dil konuşan Tsutinalar geçmişte Karaayak konfederasyonu'na katılmışlardı.

<span class="mw-page-title-main">Mandanlar</span>

Mandanlar, ABD'de Kuzey Dakota'da yaşayan ve dilleri Batı Siyu dillerinin tek başına Mandan Siyu dilleri bölümünü oluşturan Kızılderili halkı. Anadillerini konuşabilen Mandanların sayısı 1990'lardaki rakama göre 6.000'den daha azdır. Ova Kızılderilileri kültür grubuna dahildirler. Dilce en yakın akrabaları Hidatsalar, Apsalokeler ve Siyulardır.

<span class="mw-page-title-main">Apsalokeler</span> ABDde Montanada yaşayan ve dilleri Batı Siyu dillerinin Missouri Nehri Siyu dilleri bölümüne giren Kızılderili halkı

Apsalokeler ya da Apsarokalar veya Krovlar, ABD'de Montana'da yaşayan ve dilleri Batı Siyu dillerinin Missouri Nehri Siyu dilleri bölümüne giren Kızılderili halkı. 12.000 etnik nüfustan anadillerini konuşabilen Apsalokelerin sayısı 2000 sayımına göre 4.300 kişidir. Ova Kızılderilileri kültür grubuna dahildirler. Dilce en yakın akrabaları Hidatsalardır.

Ova Kızılderilileri ya da Ovalar Bölgesi Yerlileri veya Buffalo Yerlileri, Kuzey Amerika'nın ortasında Büyük Ovalar bölgesinde Kuzey Amerika yerlileri kültür bölgesinden yerli kültürü oluşturan Kızılderililer. Kuzeyde Subarktik Kızılderilileri, batıda Plato Kızılderilileri, Büyük Havza Kızılderilileri, güneybatıda Güneybatı Kızılderilileri, güneydoğuda Güneydoğu Kızılderilileri, doğuda ise Kuzeydoğu Kızılderilileri kültür gruplarıyla çevrilidir. Algonkin dilleri, Siyu dilleri, Atabask dilleri gibi birbirinden oldukça farklı dilleri konuşsalar da aynı kültürde buluşurlar.

<span class="mw-page-title-main">Denesulineler</span>

Denesulineler ya da Çipevyanlar veya Çipevyalar, Kanada'nın Alberta, Saskatchewan, Manitoba, Kuzeybatı Toprakları ve Nunavut bölgelerinde yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik yerlisi Kızılderili halkları. En yakın akrabaları birlikte Kuzey Atabaskları içinde Doğu Atabaskları grubunu oluşturan Denetalar, Sahtular ve Tlınçonlardır. İki kabilesi Tlınçonların bir kabilesiyle birlikte Sarıbıçaklar adıyla birlik oluşturur. Bağımsız boylar olarak örgütlenen Denesulineler, diğer Atabasklar gibi bu bağımsız boyların üstünde geleneksel olarak idari ve siyasi birlik oluşturmasalar da, günümüzde ortak hareket etme adına kabile konseyleri olarak da yapılanma göstermektedirler. 1700'lerin sonunda ve 1800'lerin başında Denesulinelerin onda dokuzu çiçek hastalığı salgını ve kabile savaşları sonucunda yok olmuştur. 2006 nüfus sayımına göre 11.130 kişilik etnik nüfustan 9.750 kadarı anadilini konuşabiliyor ve 7.490 kişi bu dili evde de konuşmaktadır. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Denesulineler de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.

<span class="mw-page-title-main">Danezalar</span>

Danezalar ya da eski adlarıyla Biverler, Kanada'nın Alberta ile Britanya Kolumbiyası eyaletlerinde Peace Nehri yöresinde yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı. Kuzey Atabaskları içindeki Yukon Atabaskları alt grubunda yer alırlar. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Danezalar da yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.

<i>Federation of Saskatchewan Indian Nations</i>

Federation of Saskatchewan Indian Nations, Kanada'nın Saskatchewan eyaletindeki Saskatchewan Kızılderilileri denen bütün Kanada Kızılderililerinin toplandığı en üst birlikte hareket etme yapılanması olan federasyondur. Federasyon önceki farklı örgütlenmelerinin ulaştığı en sonki safhadır. Kızılderililer ve onların numaralı antlaşmalarla ortaya çıkan haklarını korumak amacıyla kurulan Protective Association ile resmî olarak 1945 yılında Joe Dreaver'in başkanlığında kurulan Association of Saskatchewan Indians birleşerek 14 Şubat 1946 günü Union of Saskatchewan Indians oluşturulmuş, sonra da bu birlik 1959 yılında John Tootoosis başkanlığında Federation of Saskatchewan Indians (FSI) olarak yeniden yapılandırılmıştır. 16 Nisan 1982 günü FSI gerçek bir federasyon olarak yapılanıp bugünkü adını almıştır.

Ova Kricesi ya da Ova Kri dili, çoğu Kanada'nın batısındaki Manitoba, Saskatchewan ve Alberta eyaletlerinde, ufacık bir kısmı da Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Montana eyaletinde yaşayan Ova Krileri tarafından konuşulan Algonkin dilleri ailesinin Merkezî Algonkin dilleri grubundan Kricenin lehçesi olan Kızılderili dilidir. En yakın akrabası "th" () sesini kullanan Orman Kricesidir ve ondan "y" () sesini kullanmasıyla ayrılır. Kri dilleri konuşma sahasının en batısında yer alır.

<span class="mw-page-title-main">Ova Krileri</span> Bir Kızılderili halkı

Ova Krileri, çoğu Kanada'nın batısındaki Manitoba, Saskatchewan ve Alberta eyaletlerinde, ufacık bir kısmı da Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı Montana eyaletinde yaşayan Algonkin halklarının Kuzey Algonkinleri grubundan ova yerlisi Krilerden bir Kızılderili halkı. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Ova Krileri de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.

Orman Kricesi ya da Orman Kri dili, Kanada'nın kuzey Manitoba ve Saskatchewan eyaletlerinde yaşayan Orman Krileri tarafından konuşulan Algonkin dilleri ailesinin Merkezî Algonkin dilleri grubundan Kricenin lehçesi olan Kızılderili dilidir. En yakın akrabası "y" () sesini kullanan Ova Kricesidir ve ondan "th" () sesini kullanmasıyla ayrılır. Kri dilleri konuşma sahasının en batısında yer alır.

Ova Krileri, Kanada'nın kuzey Manitoba ve Saskatchewan eyaletlerinde yaşayan Algonkin halklarının Kuzey Algonkinleri grubundan Subarktik yerlisi Krilerden bir Kızılderili halkı. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Orman Krileri de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar. Batı ve güneybatıda Ova Krileri, doğu ve güneydoğuda Bataklık Krileri ile çevrilen Orman Krilerinin kuzey komşuları Atabasklardan olan Denelerdir.

Bataklık Krileri, Kanada'nın Manitoba, Ontario ve Saskatchewan eyaletlerinde yaşayan Algonkin halklarının Kuzey Algonkinleri grubundan Subarktik yerlisi Krilerden bir Kızılderili halkı. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Bataklık Krileri de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar. Batı ve kuzeybatıda Orman Krileri, güneybatıda dar bir alanda Ova Krileriyle ve güneydoğuda Moose Krileri ile çevrilen Bataklık Krilerinin kuzey komşuları Atabasklardan olan Sayisi Deneleri, güney komşuları ise Merkezî Algonkin halklarıdır.