İçeriğe atla

Miguel Primo de Rivera

Diktatör
Miguel Primo de Rivera
Miguel Primo de Rivera, y. 1920
İspanya başbakanı
Görev süresi
15 Eylül 1923 - 28 Ocak 1930
Hükümdar XIII. Alfonso
Yerine geldiğiManuel García Prieto
Yerine gelenDámaso Berenguer
Kişisel bilgiler
Doğum Miguel Primo de Rivera y Orbaneja
8 Ocak 1870(1870-01-08)
Jerez, İspanya
Ölüm 16 Mart 1930 (60 yaşında)
Paris, Fransa

Miguel Primo de Rivera y Orbaneja (8 Ocak 1870 – 16 Mart 1930), Bourbon Restorasyonu'nun son yıllarında 1923'ten 1930'a kadar İspanya başbakanı olarak hüküm süren bir İspanyol diktatör ve askeri subaydı.

Endülüs aristokratlarından toprak sahibi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ekim 1893'te Margallo Savaşı sırasında Cabrerizas Altas'ta ateşle vaftiz edildi.[1] Askeri basamakları tırmanarak; 1911'de tuğgeneralliğe, 1914'te tümgeneralliğe ve 1919'da korgeneralliğe terfi etti.[2] Valensiya, Madrid ve Barselona askeri bölgelerinin yöneticisi olarak görev yapmaya devam etti ve ordunun Afrika'dan çekilmesini savunan bir ses olarak öne çıktı.

Restorasyon rejiminin krizi sırasında, özellikle Rif Savaşı'ndaki gerilemeler ve Picasso dosyasının soruşturulmasının ardından ortaya çıkan siyasi çalkantılar üzerine Primo de Rivera, Kral XIII. Alfonso'ya yakın Afrikacı generallerden oluşan bir kliğin yardımıyla 13 Eylül 1923'te askeri bir darbe düzenledi. Darbe, hükümdarın onayıyla gerçekleşti ve Primo de Rivera bunun üzerine bir hükûmet kurmakla görevlendirildi. Böylece 1876 anayasasını askıya almaya ve sıkıyönetim ilan etmeye başladı.

Diktatörlük yönetimine otoriter milliyetçilik ve popülizm damgasını vurdu. Primo de Rivera, başlangıçta sadece 90 gün iktidarda kalacağını söyledi; ancak askeri bir müdürlüğün başına geçerek iktidarda kalmayı tercih etti. Aralık 1925'te Alhucemas çıkarmasının Rifian sömürge karşıtı direnişi sona erdirmesinin ardından sivil bir yönetim kurdu. 1927'den itibaren altyapı için kamu harcamaları politikası izlendi ve petrol şirketi Campsa gibi devlet tekelleri oluşturuldu. Ekonomik rüzgarlar azaldığında, generallerinin çoğunun desteğini kaybetti ve artan enflasyon ve sivil huzursuzluk nedeniyle Ocak 1930'da istifa etmek zorunda kaldı ve iki ay sonra yurtdışında öldü.

Kaynakça

  1. ^ Quiroga, Alejandro (2022). Miguel Primo de Rivera: Dictadura, populismo y nación. Editorial Crítica. ISBN 978-8491994671. 
  2. ^ Casals, Xavier (2004). "Miguel Primo de Rivera, el espejo de Franco". Miguel Primo de Rivera y Orbaneja. Madrid: Ediciones B. ss. 152, 154, 162. ISBN 84-666-1447-8. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">İspanya İç Savaşı</span> Cumhuriyetçiler ve Milliyetçiler arasında yaşanan ve 1936-1939 arası İspanyada olan savaş

İspanya İç Savaşı, 17 Temmuz 1936–1 Nisan 1939 tarihleri arasında, demokratik seçimle başa gelmiş İkinci İspanyol Cumhuriyeti’ne sadık Cumhuriyetçiler ile General Francisco Franco liderliğinde isyancı bir grup olan Milliyetçiler arasında yaşanmıştır. Savaşı Milliyetçiler kazanmıştır ve Franco, 1939’dan öldüğü yıl olan 1975’e kadar İspanya’yı yönetmiştir.

<span class="mw-page-title-main">Juan Perón</span> Arjantinli asker ve siyasetçi

Juan Domingo Perón, Arjantinli asker ve siyasetçi. Peronist hareketin kurucusu ve önderi olan Peron, 1946-55 ve 1973-74 arasında başkanlık yapmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Manuel Azaña</span>

Manuel Azaña Díaz, İspanyol siyaset ve devlet adamı. İkinci Cumhuriyet döneminde devlet başkanlığı yapmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Niceto Alcalá-Zamora</span>

Niceto Alcalá-Zamora, İspanyol devlet adamı, başbakan ve İkinci Cumhuriyet'in devlet başkanı (1931-1936). Değişik kesimleri uzlaştırma çabaları, sonunda görevden alınmasına ve ülkesinden sürülmesine yol açmıştır.

<span class="mw-page-title-main">XIII. Alfonso</span>

XIII. Alfonso, 1886-1931 yılları arasında İspanya kralı.

<span class="mw-page-title-main">Karanfil Devrimi</span>

Karanfil Devrimi, Portekiz'de 25 Nisan 1974 günü şiddet kullanılmadan gerçekleştirilen askerî darbedir. Portekiz'in otoriter bir diktatörlükten demokrasiye geçişini sağlayacak iki yıllık bir değişim döneminin başlangıcı olmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Hafız Esad</span> 5. Suriye devlet başkanı

Hafız Esad veya Hafız Esed, Suriyeli asker ve devlet görevlisidir. 1971'den 2000 yılına kadar Suriye devlet başkanı olarak görev yaptı.

Francisco Ciutat de Miguel, İspanyol sosyalist komutan, asker ve siyasetçidir. İspanya İç Savaşı'nda Cumhuriyetçilerin safında savaştı. 1961 yılında CIA tarafından desteklenen sürgün Kübalı askerlerden oluşan 2506. Tugay'ın Domuzlar Körfezi Çıkarması ile Küba'yı işgal etmesi üzerine Fidel Castro'nun yanında savaştı.

<span class="mw-page-title-main">Francisco Franco</span> İspanya diktatörü (1939–1975)

Francisco Franco Bahamonde,, 1936'da İkinci Cumhuriyet'in demokratik hükûmetine karşı gerçekleştirilen askerî darbenin liderlerinden biri olan İspanyol asker ve diktatördü. 1 Ekim 1936'da isyancı tarafın başkomutanı olarak atandı, taraftarları tarafından el caudillo (önder) ilan edildi ve çatışmanın sona ermesinden ölümüne kadar 1975'e kadar devlet başkanı olarak görev yaptı. Ayrıca 1938'den 1973'e kadar hükûmet başkanı olarak görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Miguel Hernández</span>

Miguel Hernández Gilabert, 20. yüzyıl İspanyol edebiyatında özel bir öneme sahip şair ve drama yazarıdır. Geleneksel olarak adı 1936 Nesli'yle anılmış olsa da, Miguel Hernández, Alonso Damaso tarafından 1927 Nesli'ne olan yakınlığı sebebiyle "1927 Nesli'nin ışığı" olarak adlandırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Falanjizm</span> ideoloji

Falanjizm, 1933 yılında José Antonio Primo de Rivera tarafından İspanya'yı ele geçirmeye çalışan İspanyol komünistlere karşı geliştirilen, en çok Francisco Franco tarafından uygulanmış otoriter-kralcı faşist ideolojidir.

<span class="mw-page-title-main">Otto von Lossow</span>

Otto Hermann von Lossow, bir Alman ordusu subayıydı, en son Reichswehr'in korgeneraliydi. Balkan Savaşları sırasında Osmanlı Ordusu'nda askerî eğitmenlik yaptı ve Birinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye'de Alman İmparatorluğu'nu temsilen askerî ataşe olarak bulunuyordu. 1921'den sonra askeri bölge VII'nin (Münih) komutanı ve Bavyera'daki Reichswehr'in devlet komutanıydı. Bavyera ordusu ve daha sonra Kasım 1923'te Adolf Hitler ve Nasyonal Sosyalist Parti tarafından teşebbüs edilen Birahane Darbesi'ni çevreleyen olaylarda önemli bir rolü olan Alman ordusu subayı.

<span class="mw-page-title-main">Birinci İspanya Cumhuriyeti</span>

Birinci İspanya Cumhuriyeti, kısa ömürlü cumhuriyet olmuştur. Cumhuriyet, İsabella'nın iktidardan düşmesinden ardından devam eden kaos ortamı I. Amadeo'nun kral olmasının ardından da devam etmesi üzerine ilan edildi. Martínez-Campos y Antón cumhuriyete darbe yaparak eski sistemi tekrar tesis ederek restorasyon hükûmeti kuruldu.

<span class="mw-page-title-main">Restorasyon (İspanya)</span> 1874 yılında darbe ile lağvedilen Birinci İspanya Cumhuriyetinin yerine kurulan yapı

Restorasyon ya da Bourbon Restorasyonu, Martínez-Campos'un 29 Aralık 1874 yılında yaptığı darbe ile lağvettiği Birinci İspanya Cumhuriyeti'nin yerine kurulan yapı. Kurulan bu yapı XIII. Alfonso döneminde 14 Nisan 1931 yılında İkinci İspanya Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla yıkıldı.

<span class="mw-page-title-main">Nikolaos Plastiras</span> Yunanistan başbakanı (1883-1953, hd. 1945 & 1950 & 1951-1952)

Nikolaos Plastiras, üç kez Yunanistan başbakanlığı da yapmış bir Yunan general ve politikacı.

<span class="mw-page-title-main">Aleksandros Otoneos</span> Yunan general

Aleksandros Otoneos, kısa sürede Yunanistan'ın Başbakan Yardımcılığına getirilen seçkin bir Yunan generali idi ve 1933'te gerçekleştirilen darbe darbesi sırasında acil durum hükûmetinde başbakanlık yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Muhammed Ümran</span> Suriyeli asker ve siyasetçi (1922-1972)

Tümgeneral Muhammed Ümran, üniter Baas Partisinin Askeri Komitesinin kurucu üyesi ve 8 Mart Devrimi'nden 1966 Suriye Darbesi'ne kadar Suriye siyasetinin önde gelen isimlerinden biriydi.

<span class="mw-page-title-main">José Antonio Primo de Rivera</span>

José Antonio Primo de Rivera y Sáenz de Heredia, 1. Primo de Rivera Dükü, 3. Estella Markisi, genellikle basitçe José Antonio olarak anılır. İspanyol politikacı Jose Antonio İspanyol Falanj hareketinin kurucusudur. İspanyayı 1923'ten 1930' kadar diktatör olarak yöneten general Miguel Primo de Rivera'nın en büyük oğludur. Siyasete atılmadan önce Jose Antonio avukattı, siyasete atılmasının sebebi ölmüş babasının ülkedeki mirasını korumaktır. İspanyol Falanj partisi olan Falange Española'yı İspanya 1933 genel seçimlerinden kısa bir zaman öncesinde 1933 Ekim'de kurdu. Seçimde İspanya Senatosundan 1 koltuk kazandı.

Franco İspanyası'nda devlet terörü İspanya İç Savaşı sonrasında iktidara gelmiş olan Francisco Franco önderliğindeki milliyetçilerin toplumsal hayata dair giriştiği katliam, yargısız infaz, tasfiye, tecavüz, sürgün gibi yasadışı uygulamaları anlatır. Rejim, iç savaştan mağlup çıkan İkinci Cumhuriyetçiler, aydınlar, komünistler, Protestanlar, eşcinseller, azınlıklar, Bask-Katalan milliyetçilerini hedef almıştır. Uygulamalar Katolik Kilisesi tarafından onaylanmış, Guardia Civil adlı yasal kolluk kuvvetleri ve Falanjist milisler tarafından uygulanmıştır.

<i>Dictablanda</i> sivil özgürlüklerin korunduğu iddia edilen diktatörlük türü

Dictablanda, iddia edilene göre sivil özgürlüklerin yok edilmediği, korunduğu bir diktatörlüktür. Dictablanda kelimesi, İspanyolca "dictadura" (diktatörlük) kelimesinin yerine geçerek, "dura" kelimesi tek başına "sert" anlamına gelen bir kelimeyle "blanda" kelimesi yani "yumuşak" anlamına gelen bir kelimenin türüdür.