İçeriğe atla

Merkezî Nahuatl dili

Merkezî Nahuatl dili
Tlaşkala-Puebla Nahuatl dili
Ana dili olanlarTlaxcala, Puebla
Bölgebatı-orta Meksika
Konuşan sayısı(40.000 kişi; atıf 1980)[1]
Dil ailesi
Uto-Aztek dilleri
  • Nahua dilleri
    • Nahuatl dil grubu
      • Merkezi Nahuatl dilleri
        • Merkezi Nahuatl dili
Yazı sistemiLatin
Dil kodları
ISO 639-3nhn

Merkezî Nahuatl dili veya Tlaşkala-Puebla Nahuatl dili; Orta Meksika'da 40.000 kişi tarafından konuşulan bir Nahua dilidir.

Merkezî Aztek dili, Merkezî Nahuatl dili (Náhuatl del Centro) ve Puebla-Tlaşkala Nahuatl dili (Puebla-Tlaxcala Nahuatl) olarak bilinir. 1990'da tek dilli 1.000 Tlaşkala-Puebla Nahuatl dili konuşucusu bulunmaktaydı.[1]

Kaynakça

  1. ^ a b Tlaxcala-Puebla Nahuatl; Ethnologue (18. baskı, 2015).

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Uto-Aztek dilleri</span>

Uto-Aztek dilleri, Kuzey Amerika'da konuşulan Amerind Kızılderili dil ailesidir. Kimilerine göre Aztek-Tano dilleri üst grubuna dahildir.

<span class="mw-page-title-main">Toltekler</span> Kolomb öncesi Amerika uygarlıklarından biri

Toltekler, Kolomb öncesi Amerika uygarlıklarından birini oluşturan halk olup, Meksika'daki Aztek-öncesi üç kültürden biri olarak kabul edilirler. Meksika topraklarında ilk insan topluluklarına ait izler, tarihçilere göre, yaklaşık 20.000 yıl öncesine dayanır.

<span class="mw-page-title-main">Popocatépetl</span> Meksikadaki volkanlardan biri

Popocatépetl, ayrıca El Popo veya Don Goyo olarak da adlandırılır. Orta Meksika'nın ikiz volkanlar olarak adlandırılan volkanlarından biridir. Küçük kardeşi 5.286 m. yüksekliğindeki Iztaccíhuatl'dir.

<span class="mw-page-title-main">Nahuatl</span>

Nahuatl, Meksika ve El Salvador'da Nahualar tarafından konuşulan bir sözlü dildir. Bu dilin adı muhtemelen, « iyi bir ses kılan ahenkli ve açık söz » anlamına gelen nahuatlahtolli sözcüğünden türetilmiştir.

Tlaşkala Kolomb öncesi Amerika’da Orta Meksika bölgesinde yer alan uygarlıktır. Tlaxcala esas olarak dört ayrı şehir devletinin konfederasyonudur. Bu şehirler; Ocotelolco, Quiahuiztlan, Tepeticpac ve Tizatlan şehirleridir. Şehirler sırayla tüm Tlaşkala yönetimini alırlar.

<span class="mw-page-title-main">Morelos</span>

Morelos ya da resmî adı ile Özgür ve Egemen Morelos Eyaleti, Meksika'nın güneyinde bulunan bir eyalettir. Kuzeybatısı ve kuzeydoğusundan Meksika eyaleti; kuzeyinden Federal Bölge; doğusundan Puebla ve güneybatısından Guerrero tarafından çevrelenir. Başkenti ve en büyük şehri Cuernavaca.

<span class="mw-page-title-main">Meksika (eyalet)</span>

Meksika Eyaleti ya da resmî adı ile Özgür ve Egemen Meksika Eyaleti, Meksika'nın göbeğinde bulunan bir eyalettir. Kuzeyinden Querétaro ve Hidalgo; doğusundan Tlaxcala ve Puebla; güneyinden Federal Bölge, Morelos ve Guerrero; ve batısından Michoacán tarafından çevrelenir. Eyaletin başkenti Toluca, en büyük şehri ise Ecatepec de Morelos.

<span class="mw-page-title-main">Tlaxcala</span>

Tlaxcala ya da resmî adı ile Özgür ve Egemen Tlaxcala Eyaleti, Meksika göbeğinin doğusunda bulunan bir eyalettir. Kuzeydoğusu, doğusu ve güneyinden Puebla; batısından Meksika eyaleti; ve kuzeyinden Hidalgo tarafından çevrelenir. Eyaletin başkenti Tlaxcala, en büyük şehri ise Vicente Guerrero.

<span class="mw-page-title-main">Hidalgo (eyalet)</span>

Hidalgo ya da resmî adı ile Özgür ve Egemen Hidalgo Eyaleti, Meksika'nın göbeğinde bulunan bir eyalettir. Kuzeyinden San Luis Potosí; kuzeydoğusundan Veracruz; doğusundan Puebla; güneydoğusundan Tlaxcala; güneyinden Meksika eyaleti ve batısından Querétaro tarafından çevrelenir. Başkenti ve en büyük şehri Pachuca.

<span class="mw-page-title-main">Puebla</span> Meksikanın doğusundaki bir eyalet

Puebla Eyaleti, ya da resmî adı ile Özgür ve Egemen Puebla Eyaleti, Meksika'nın Meksika Körfezi'nin doğusunda bulunan bir eyaletidir. Kuzeyi ve doğusundan Veracruz; güneydoğusundan Oaxaca; güneybatısından Guerrero; batısından Morelos ve Meksika eyaleti; ve kuzeybatısından Tlaxcala ve Hidalgo tarafından çevrelenir. Başkenti ve en büyük şehri Puebla şehridir.

<span class="mw-page-title-main">Taco</span> Meksikaya özgü geleneksel bir yemek

Taco, geleneksel Meksika yemeği. Birçok şekilde yapılabilmektedir. Yapımında tortilla, et, peynir ve çeşitli sebzeler kullanılır. Ayrıca, yanında bazı garnitürler de tüketilebilir. Genellikle elle yenilmektedir.

Instituto Nacional de Lenguas Indígenas, Meksika'da konuşulan ve 11 dil ailesinde ve 68 dil grubunda toplanan 364 yerli Kızılderili dil ve lehçesinin yok olmasını önlemek üzere devlet başkanı Vicente Fox Quesada tarafından 13 Mart 2003 tarihinde yürürlüğe konan Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas gereği kurulan federal kamu kurumudur.

<span class="mw-page-title-main">Meksika Vadisi</span> Meksikada vadi

Meksika Vadisi, Meksika'nın orta kısımlarında, kabaca Meksiko ile Meksika eyaleti arasında yer alan vadi. "Sular arasındaki arazi" anlamına gelen antik Aztek terimi Anahuac ile Meksika Havzası ifadesi de Meksika Vadisi'ni tanımlamak için kullanılmaktadır. Meksiko metropoliten bölgesinin çoğunun yer aldığı vadide Meksika, Hidalgo, Tlaxcala ve Puebla eyaleti toprakları da yer alır. Çeşitli dağlar ve yanardağlarla çevrelenmiş olup, Trans Meksika Yanardağ Kuşağı üzerinde yer alır. En düşük rakımı deniz seviyesinden 2.200 metre (7.200 ft) yüksekte olup, çevreleyen dağlardaki en yüksek rakım 5.000 metre (16.000 ft)'yi aşmaktadır. Meksika Vadisi, Kolomb öncesi Amerika'da hüküm süren Teotihuacan, Toltek ve Aztek medeniyetlerinin yerleştiği yerlerdendi.

<span class="mw-page-title-main">Xochicalco</span>

Xochicalco, Meksika'nın Morelos Eyaleti'nin batısındaki Miacatlán şehrinde yer alan Kolomb öncesi bir arkeolojik alanıdır. Xochicalco ismi Nahuatl dilinde "çiçeklerin evi" anlamına gelmektedir. Sit alanı, Cuernavaca'nın 38 km güneybatısında, Meksiko'dan yaklaşık 76 km uzaklıkta yer almaktadır. Sit alanı, her gün 10: 00-17: 00 saatleri arasında ziyaretçilere açık olmasına rağmen, gözlemevine girişe sadece öğleden sonraları izin verilmektedir. Xochicalco, Teotihuacan'ın düşüşünden sonra ortaya çıkmıştır ve Xochicalco'nun Teotihuacan İmparatorluğu'nun düşüşünde rol oynadığı düşünülmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Merkezî Zaman Dilimi</span> zaman dilimi

Merkezî Zaman Dilimi ya da Orta Amerika Zaman Dilimi ; Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika ve Orta Amerika'nın bir bölümünü içine alan zaman dilimi. Eşgüdümlü Evrensel Zaman'ı (UTC) 6 saat geriden izlemektedir. Bu zaman dilimini kullanan ülkelerin büyük bölümünde Yaz saati uygulaması mevcuttur.

Klasik Nahuatl dili, 16. yüzyılda İspanyolların Aztek İmparatorluğunu ele geçirdiği sırada Meksika Vadisinde ve orta Meksika'da geçer dil olarak konuşulan Nahuatl dilinin bir türevidir. Sonraki yüzyıllarda, yerini büyük ölçüde İspanyolcaya bırakmıştır ve bugün kullanılan çağdaş Nahua dillerinden bazılarına evrilmiştir. Soyu tükenmiş bir dil olarak sınıflandırılmasına karşın, Klasik Nahuatl dili, Latin alfabesinde Nahua halkları ve İspanyolları tarafından kopyalanan çok sayıda yazılı kaynakla yaşamını sürdürebilmiştir.

Morelos Nahuatl dili, Meksika'nın Morelos eyaletinde konuşulan Nahuatl dilinin türevlerini kapsamaktadır. Morelos'ta Nahuatl dili; Cuentepec, Hueyapan, Santa Catarina, Xoxocotla, Atlacholoayan ve Tetelcingo topluluklarında konuşulmaktadır. Ancak Tetelsingo Nahuatl dili, son derece yenilikçi fonolojisi nedeniyle genellikle ayrı bir türev olarak kabul edilmektedir ve diğer Morelos türevleriyle çok düşük bir karşılıklı anlaşılırlığa sahiptir. Ethnologue, San Felipe Tocla ve Alpanocan türevlerinin Puebla eyaletinde bulunmasına karşın Morelos Nahuatl dili lehçelerine ait olarak değerlendirmektedir. Lehçeler, Klasik Nahuatl dili ile yakından ilgili olan Merkezi lehçelere aittir.

<span class="mw-page-title-main">Juan N. Méndez</span> 34. Meksika devlet başkanı

Juan Nepomuceno Méndez Meksikalı general ve siyasetçidir. Porfirio Díaz yanlısı olup Porfiriato döneminde birkaç ay boyunca geçici olarak Meksika başkanıydı. 6 Aralık 1876'dan 17 Şubat 1877'ye kadar görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Chipotle</span>

Chipotle ya da chilpotle, çeşnileme için kullanılan tütsülenerek kurutulmuş olgun jalapeño biberidir. En yaygın olarak Meksika ve Meksika'dan esinlenen Güneybatı ABD mutfağı ve Tex-Mex gibi mutfaklarda kullanılır. Chipotles en adobo gibi farklı formları da mevcuttur.

<span class="mw-page-title-main">Tlaxco</span> Meksika Tlaxcala Eyaletinde bir belediye

Tlaxco Meksika Tlaxcala'da bir belediyedir.