İçeriğe atla

Mendy Chitrik

Rabbi Menachem Mendel Chitrik (d. 31 Mart 1977), bilinen adıyla Rabbi Mendy Chitrik, 2003 yılından beri Türkiye Aşkenaz Yahudi cemaatinin hahamlığını üstlenmiş olan Amerikalı, İsrailli ve Türk din adamıdır. Kendisi, ayrıca 2019 yılından beri İslam Devletlerindeki Hahamlar Birliğinin yönetim kurulu başkanıdır.[1][2]

Biyografi

Rabbi Chitrik, Hasidik bir Yahudi ailede olarak Safed, İsrail'de doğdu ve büyüdü. Büyük-büyükbabası Rabbi Yehuda Chitrik'ti. Chabad Yeshiva sisteminde eğitim aldı, Rabbinical College of America'dan Dini Çalışmalar lisans derecesi elde etti ve daha sonra eğitimini Kudüs'teki Colel Tzemach Tzedek'te sürdürdü. Kudüslü Rabbi Zalman Nechemia Goldberg, İsrail Hahambaşısı Rabbi Eliyahu Bakshi-Doron ve anne tarafından dedesi olan Antwerp Hahambaşısı Rabbi David Moshe Lieberman'ın onay ve kutsamalarıyla haham ünvanını aldı.

Toplumsal yaşamı

Rabbi Chitrik, 2003 yılından beri, daha ünlü ve büyük olan ve üyeleri İspanya'daki Engizisyon'dan sonra Istanbul'a yerleşmiş olan Sefarad toplumundan daha eski olan küçük ve kadim Türkiye Aşkenaz Yahudi Toplumunun hahamlığını yürütmektedir.

2019 yılında, Rabbi Chitrik, Müslüman aleminde yaşayan hahamların oluşturduğu ARIS'in (İslam Devletlerindeki Hahamlar Birliği)[3] yönetim kurulu başkanlığına seçilmiştir. Bu göreve seçilmeden önce Avrupalı Hahamlar Konferansı (CER) Daimi Komitesinin sürekli üyesi olarak 2014-2020 yılları arasında görev yaptı. Ayrıca RCA ve diğer hahamlık kurumlarında üyeliğini sürdürmektedir. Rabbi Chitrik, Chabad hareketinin[4] bir üyesi ve Chabad Mesihçiliğinin sözünü sakınmayan[5] karşıtlarından biridir.

Rabbi Chitrik dinler arası[6][7] etkinliklerde,[8][9] özellikle Yahudi-Müslüman ilişkileri[10][11] konusunda etkin bir rol üstlenmiştir. Yoğun olarak seyahat etmekte ve Anadolu Yahudilerinin.[12][13] tarihi ile ilgili yazılar yazmaktadır. 2021 yılının Yaz aylarında gerçekleştirdiği Anadolu gezisi ile ilgili çeşitli haberler[14] çıkmıştır; bu haberler arasında iftira niteliğinde antisemitik suçlamalar içerenler de bulunmaktadır.[15]

Türkiye Yahudi Toplumundaki sorumluluklarının bir parçası olarak Türkiye Hahambaşılığının Kaşrut bölümünün (Denet Gıda)[16][17] ihracat bölümü KTR'yi yönetmektedir. Ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri Koşer Belgeleme Ajansının (EAKC)[18] Koşer standartlarından sorumludur. Bunun dışında, OU ve benzeri önde gelen koşer kurumlarının saha temsilciliğini yürütmektedir. Kendisi aynı zamanda, Şohet, Sofer ve Mohel olarak da görev yapmaktadır

Rabbi Chitrik ve eşi Chaya[19] (doğuşu Schochet, 2000 yılında[20] evlendiler) Istanbul'daki Yahudi yaşamı ve Yahudi eğitimini güçlendirmek için dersler verdiler, Yahudi bayramlarından geniş çaplı etkinlikler[21] düzenlediler, birebir danışmanlıkta bulundular ve günlük dua ve ibadet programlarını hayata geçirdiler. Chitrik'ler bu şekilde Istanbul'da var olan Yahudi yaşamına yeni bir coşku kattılar. Sekiz çocukları ile hem Istanbullu Yahudilere hem de dünyanın dört bucağından gelen Yahudi turistlere Şabat ve bayram günleri evlerini ve sofralarını açtılar.[21]

Gerçekleştirdikleri etkinliklerin bazıları yerel Yahudi toplumunun daha laik unsurları tarafından kimi zaman eleştirildi.[22][23]

Yayınlar

Rabbi Chitrik Yahudi yaşamı ile ilgili Türkçe birkaç kitap yayınladı;[24][25] halihazırda Türk Sefarad gelenekleri ile ilgili bir kitap üzerine çalışmaktadır. Altı dil bilen Rabbi Chitrik, Ladino dilinde haftalık Tora dersi[26] veren tahminen son haham olma özelliğini taşımaktadır. Kendisi, Türk Yahudilerinin tarihi ve gelenekleri konusunda rağbet gören bir konuşmacıdır.

Kaynakça

  1. ^ "Chief Rabbi Yitzhak Yosef endorses Alliance of Rabbis in Islamic States". 16 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ "מקווה בדובאי, מצות בסוריה: הכירו את איגוד הרבנים במדינות האסלאם". July 2021. 22 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2021. 
  3. ^ "On the establishment of the alliance, see in Hebrew". www.makorrishon.co.il. 19 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  4. ^ "Chabad Family in Istanbul". 5 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "מפעל השליחות של חב"ד - ראיון כן ונדיר עם הרב מנדי חיטריק". עלי ספר (İbranice). 23 Kasım 2017. 28 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  6. ^ "Bir papaz ve bir haham sohbete başlar". Şalom Gazetesi. 23 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  7. ^ "Türkiye ABD'de 3 dinin temsilcisini iftarda bir araya getirdi". www.trthaber.com. 6 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  8. ^ "Personal relationships are the future of Jewish-Muslim coexistence". blogs.timesofisrael.com (İngilizce). 6 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  9. ^ Agency, Anadolu (5 Mayıs 2021). "Turkish ambassador in US hosts religious leaders at iftar dinner". Daily Sabah (İngilizce). 6 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  10. ^ "What is happening at the Muslim world (Hebrew)". www.makorrishon.co.il. 18 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  11. ^ December 18; 2020 (18 Aralık 2020). "Rabbis as Peacemakers". eJewish Philanthropy. 18 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  12. ^ "Jewish Traces in Anatolia". www.salom.com.tr. 3 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  13. ^ Avlaremoz (21 Eylül 2020). "ADİP Rav Mendy Chitrik'i Ağırlıyor -Avlaremoz". -Avlaremoz. 5 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  14. ^ "This rabbi is tweeting his unusual 3-week Jewish heritage road trip through Turkey". 9 Ağustos 2021. 9 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  15. ^ ibid
  16. ^ Chitrik, Rabbi Mendy. "A rabbi's 3000-mile Turkish odyssey, in the name of kashrut". The Forward (İngilizce). 22 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  17. ^ "Glatt Kaşer Menü - Denet Gıda". www.denetgida.com.tr. 28 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  18. ^ "הרב מהאמירויות מבקש מהיהודים: "תלכו עם כיפה ברחובות. שיתרגלו" – חרדים10" (İbranice). 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  19. ^ "Chaya Chitrik". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ "תשורה משמחת נישואין של ... הרב מנחם מענדל והכלה ... חיה גרוניא חיטריק : יום רביעי, ט"ו מנחם אב ה'תש"ס, מיאמי | קרסיק, חיים אליעזר, 1898-1960 | הספרייה הלאומית". www.nli.org.il (İbranice). 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. 
  21. ^ a b "İstanbul´da Purim böyle geçti..." Şalom Gazetesi. 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2021. .
  22. ^ "Dışarıdan Etkiler - Nesi Altaras -Avlaremoz". 3 Aralık 2017. 11 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  23. ^ Issue has been discussed here in various places https://www.amazon.com/dp/0253223504/ref=cm_sw_r_cp_apa_glt_fabc_F0Z8N1ECF9WPSNR744Z8
  24. ^ Chitrik, Mendy (2012). On yıldır Türkçe konuşuyorum. İstanbul: Gözlem. ISBN 978-9944-994-56-9. OCLC 794271796. 
  25. ^ Chitrik, Mendy (2014). Bar mı? Mitsva mı?. Gila Erbeş. İstanbul. ISBN 978-9944-994-71-2. OCLC 902838972. 
  26. ^ "10 words to know in Ladino". 16 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Sinagog</span> Musevi ibadethanesi

Sinagog veya havra, Yahudilik inancına inanan Yahudi ve Samirilerin ibadet etmek için gittikleri ibadethane.

<span class="mw-page-title-main">Mordecai Kaplan</span> Litvan-Amerikalı haham (1881 – 1983)

Mordecai Menahem Kaplan, Yahudilikte etkili olan Yeniden İnşa hareketinin önderi Litvanya doğumlu Amerikalı haham, eğitimci ve ilahiyatçı.

Kazakistan'da uzun geçmişi olan Kazak Yahudileri'nin nüfusu 12,000 ila 30,000 olup toplam nüfusun %1'inden azını oluşturur.

Kore'de hatırı sayılır büyüklükteki Yahudi cemaati Kore Savaşı dönemine denk gelir; bu dönemde, bölgedeki komünizmle baş eden ABD önderliğindeki savaşta Kore ordusunda yüzlerce Yahudi asker bulunmaktaydı. Yahudi din görevlisi olarak orduda yer alan Chaim Potok Kore'deki deniyimlerini The Book of Lights and I am the Clay isimli kitabında aktardı.

Moğolistan'daki Yahudilerin tarihi, 19.yy'ın sonlarına doğru Sibirya Yahudilerinin Moğollarla ticaret yapmasına kadar dayanır. Bunun sonucunda bazı Yahudi aileler Moğolistan'a yerleşti.

<span class="mw-page-title-main">İstanbul Aşkenaz Sinagogu</span>

İstanbul Aşkenaz Sinagogu, Galata Kulesi'nin yakınlarında bulunan bir Ortodoks Yahudilik Aşkenaz sinagogudur. Avusturya-Macaristan'dan Osmanlı'ya yerleşen Aşkenaz Yahudileri tarafından 1900'de kurulmuştur. Modern Türkiye'deki toplam Yahudi popülasyonunun %4'ünü oluşturan Aşkenazların kurduğu üç sinagogtan ayakta kalan tek sinagogdur.

Nepal'deki Yahudilerin tarihinde kalıcı Yahudi cemaatinin sayısı çok az olup çoğunluğunu diplomatik yetkililer ve Chabad kadrosu oluşturmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Kim bir Yahudi'dir?</span> Yahudi kimliği ile ilgili temel soru

"Kim bir Yahudi'dir?", Yahudi kimliğinin temel sorusudur. Yahudi şahsın kültürel, dini, soyağacı ve kişisel boyutlarını irdeler. Bu soru, Almanya'da Nazi Partisi tarafından hazırlanan Nürnberg Yasaları'nda da ele alınmıştır.

Yahudiliğe geçiş, Yahudi cemaatinin üyesi olmayı arzulayan Yahudi olmayan birinin yaptığı dini işlemdir. Yahudiliği tercih etmek, Yahudilik ilkelerine uymayı istemektir. Yahudi milletinin bir parçası olunamaz, çünkü Yahudiler bir etnisitedir. Bu dini geçiş bazen Yahudilikleri şaibeli olanların Yahudiliğini tasdiklemek için de yapılmaktadır.

Haham veya rabbi, Yahudilikte din adamıdır. Haham sözcüğü, Sami bir dil olan İbranicede bilge adam anlamına gelir ve Yahudi yasalarını bilen, Tanah'ı iyice öğrenmiş kişileri tanımlamak için kullanılır.

<span class="mw-page-title-main">Yahudilik ve cinsel yönelim</span> Yahudilikte eşcinsel olmak

Yahudilikte eşcinsellik, Tevrat zamanına kadar dayanır ve Tekvin ile Levililer kitaplarında bahsedilir. Tekvin, Sodom ve Gomora'nın Tanrı tarafından yıkıldığını anlatır. Levililer kitabında ise erkeklerin birbirleriyle cinsel ilişkiye girmesi yasaklanmış ve bu eylem tiksinç bir hareket olarak sınıflandırılmıştır. Erkeklerin eşcinsel hareketinin cezası Yahudi kurallarınca idamdır fakat Halaha mahkemeleri Kudüs Tapınağı'nın yokluğunda bu kararı uygulayamamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Yahudilikte eşcinsel evlilik</span>

Yahudilikte eşcinsel evlilik ve eşcinsellik, modern Yahudi mezhepleri içinde tartışma konusu ve bölünmelere sebep olmuştur. Yahudilerin yaygın görüşüne göre eşcinsel ilişki günahtır ve Tevrat'ta kesin olarak yasaklanmıştır. Bu görüş Ortodoks Yahudilik tarafından hâlen benimsenmiş olmasına rağmen aynı durum Yeniden yapılanmacı ve Reformist Yahudilik için geçerli değildir. Muhafazakâr Yahudilik, Aralık 2006'ya kadar Ortodokslar ile yanı görüşü benimsemesine rağmen bu zamandan sonra Yahudi Kanunları ve Standartları Komitesi çoğulculuk felsefesi altında çeşitli fikirler sunmuştur. Örneğin bir görüş Ortodoksların duruşunu benimserken bir başka görüş, bazı cinsel eylemlerde bulunulmadığı sürece daha liberaldir.

<span class="mw-page-title-main">Bet Hamidraş Hagadol</span>

Bet Hamidraş Hagadol, Lower East Side, Manhattan, New York'ta bulunan 120 yıllık tarihi Ortodoks Yahudiliğin bulunduğu 60-64 Norfolk Street adresinde bulunan sinagogdur. Bu cemiyet, Doğu Avrupalı Yahudilerin New York'taki ve Rus Yahudilerinin ABD'deki ilk cemiyetidir.

<span class="mw-page-title-main">Üçüncü Tapınak</span>

Üçüncü Tapınak veya Hezekiel Tapınağı, Hezekiel kitabında mimari olarak tasvir edilen tapınaktır. Hezekiel burası için, ebedi mabet ve Kudüs'te bulunan Tapınak Tepesi'ndeki İsrail'in Tanrısı'nın kalıcı mekanı demektedir.

<span class="mw-page-title-main">Gavriel Holtzberg</span>

Gavriel Noach Holtzberg, Yahudi kökenli Amerikalı–İsrailli Ortodoks haham. İslamî militan grubu Leşker-i Tayyibe tarafından düzenlenen 2008 Mumbai saldırılarında Knesset Eliyahoo Sinagogu cemaatinin kaldığı Neriman Evi'nde eşi ve diğer insanlar ile birlikte öldürüldü. Mumbai'de Yahudi cemaatinin kurucusu ve önde gelen isimlerindendi.

Tumtum Yahudi Haham edebiyatında geçen bir terimdir. Genellikle cinsel organları kapalı veya "gizli" olduğu veya başka şekilde tanınamayacağı için cinsiyeti bilinemeyen kişilere söylenir. Sıklıkla bir arada gruplandırılsalar da, tumtumun hem erkek hem de kadın cinsel organına sahip olan androginos'lardan (אנדרוגינוס) farklı bazı halaha grupları vardır. Tumtum Kutsal Yazılarda görünmese de, diğer literatürde görünmektedir. Kabalist Elliot Kukla, "Tumtum Mishna'da 17 kez, Tosefta'da 23 kez; Babil Talmudunda 119 kez; Kudüs Talmudunda 22 kez ve midrash, yorum ve halahada yüzlerce kez ortaya çıkıyor."

<span class="mw-page-title-main">Menahem Mendel Schneerson</span> Rus-Amerikalı Ortodoks haham (1902 – 1994)

Menahem Mendel Schneerson, birçok takipçisi tarafından Lubavither Rebbe veya kısaca Rabbe olarak anılır, Rusya İmparatorluğu doğumlu bir Amerikalı Ortodoks Yahudi hahamıydı ve Lubavither Hasidik hanedanının en son rebbesiydi. 20. yüzyılın en etkili Yahudi liderlerinden biri olarak kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">İslam Devletlerindeki Hahamlar Birliği</span>

İslam Devletlerindeki Hahamlar Birliği (ARIS) Müslüman ülkelerdeki Yahudi yaşamını desteklemek amacıyla bu ülkelerde yaşamakta olan hahamlar tarafından 2019 yılının Aralık ayında kurulmuş bir birliktir.

<span class="mw-page-title-main">Abraham Joshua Heschel</span>

Abraham Joshua Heschel,, Polonya kökenli Amerikalı bir haham ve 20. yüzyılın önde gelen Yahudi teologlarından ve Yahudi filozoflarından biridir. Amerika Yahudi İlahiyat Fakültesi'nde Yahudi mistisizmi profesörü olan Heschel, Yahudi felsefesi üzerine geniş çapta okunan bir dizi kitap yazdı ve sivil haklar hareketine liderlik yapanlar arasındaydı.

<span class="mw-page-title-main">Herem (Kınama)</span>

Herem, Yahudi toplumundaki en yüksek dini kınamadır. Bir kişinin Yahudi cemaatinden tamamen dışlanmasıdır. Bir tür uzak durmadır ve Katolik Kilisesi'ndeki vitandus "aforoz" ile benzerlik gösterir. Diğer Sami dillerindeki akraba terimler arasında Arapça ḥarām "yasak, tabu, yasak veya ahlaksız" ve haram "ayrılmış, kutsal" terimleri ve Ge'ez kelimesi ʿirm "lanetli" yer alır. Bununla birlikte İslamda buna benzer uygulamada "tekfir" yer alsa da, bu kurum yaygın bir kurum olmayıp bireysel bazda kaldığından genel kabul görmediğinden Hristiyanlıktaki aforoz ve Yahudilikteki Herem kurumu gibi bir dinden çıkarma yani aforoz uygulamasına pek rastlanmadığını söylemek mümkündür.