İçeriğe atla

Meksika ve Orta Amerika'daki yerli isyanların listesi

Meksika Kızılderili savaşları

Bilinmeyen bir ressam tarafından 17. yüzyılın ikinci yarısında yapılan ve Tenochtitlan Kuşatması'nı gösteren bir yağlı boya tablo.
Tarih1519–1933 (aralıklı)
Bölge
Sonuç Meksika'nın zaferi: Mestizo ve Yerlilerin hükûmette görev alması
Taraflar
Kastilya Crown
(1519 - 1716)
İspanya Ispanya
(1716 - 1821)
Meksika Meksika
(1821 - 1933)
Taraskalar (1519-1821)
Tlaşkala Aztekleri (1519-1821)
Maya halkları (1517-1847)[1]
Meksika Kızılderilileri
Komutanlar ve liderler
Benito Juárez
Hernan Cortes
Güçler
1.000.000 1.000.000
Kayıplar
on binlerce (İspanyol)
yüz binlerce (Yardımcı Kızılderililer)
yüz binlerce (Aztek/Çiçimeka/Apaçi)

Meksika Kızılderili savaşları (İspanyolca Guerras anticoloniales indígenas en México), Yeni Dünya'da Kuzey Amerika'nın yerlisi Meksika Kızılderilileri ile Eski Dünya'dan gelen İspanyol (Kastilyalı, Galiçyalı, Katalonyalı) göçmen yerleşimciler ve Meksikalılar arasında patlak veren ve 1519–1933 yıllarında aralıklı olarak asırlara yayılan Meksika Bağımsızlık Savaşı öncesi ve sonrası bir dizi çatışmalar silsilesidir. Savaşın ana sebebi, keşfedildiği andan itibaren Amerika kıtasını doğudan işgal etmeye başlayan güneybatı Avrupalı sömürgecilerin sürekli artması ve bu artış sonunda yerlilerin topraklarına yerleşmeleridir. Meksika'nın kuzeyinde oluşan savaşlar kısmen Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında Meksika sınırındaki ABD Kızılderili savaşlarıyla da ilintilidir.

Ayrıca bakınız

  • ABD Kızılderili savaşları
  • Teksas-Kızılderili savaşları
  • Apaçi-Meksika savaşları
  • Caste War of Yucatán
  • Çiçimeka Savaşı
  • Komançi-Meksika savaşları
  • Mixtón Savaşı
  • Tepehuán Revolt
  • Yaki savaşları

Kaynakça

  1. ^ Clendinnen, Inga; Ambivalent Conquests: Maya and Spaniard in Yucatán, 1517-1570. (pg 1-207) ISBN 0-521-37981-4

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Meksika</span> Kuzey Amerika yer alan bir ülke

Meksika, resmî adıyla Birleşik Meksika Devletleri (İspanyolca: Estados Unidos Mexicanos,

<span class="mw-page-title-main">Arizona</span> Amerika Birleşik Devletlerinde eyalet

Arizona, Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında bulunan bir eyalettir. 50 eyaletin 6. büyük ve 14. kalabalık eyaletidir. Başkenti ve en büyük şehri Phoenix'tir. Arizona, Dört Köşe bölgesini kuzeyde Utah, kuzeydoğuda Colorado ve doğuda New Mexico ile paylaşıyor; diğer komşu eyaletleri batıda Nevada ve Kaliforniya, güneyde ve güneybatıda Meksika eyaletleri Sonora ve Baja California'dır.

<span class="mw-page-title-main">Florida</span> Amerika Birleşik Devletlerinde eyalet

Florida, Amerika Birleşik Devletleri'nin Güneydoğu bölgesinde yer alan bir eyalettir. Batıda Meksika Körfezi, kuzeybatıda Alabama, kuzeyde Georgia, doğuda Bahamalar ve Atlantik Okyanusu; güneyde ise Küba ve Florida Boğazı ile komşudur. Hem Meksika Körfezi'ne hem de Atlantik Okyanusu'na sınırı olan tek eyalettir. Nüfusu 21 milyonu aşan eyalet, Amerika Birleşik Devletleri'nin en kalabalık üçüncü eyaleti, doğudaki eyaletler arasında en kalabalık olanı ve 2020 itibarıyla nüfus yoğunluğu bakımından sekizinci sırada yer almaktadır. Yüzölçümü 65.758 milkare (170.310 km2) olup, 50 eyalet arasında 22. sırada yer almaktadır. Miami, Fort Lauderdale ve West Palm Beach şehirlerinin yer aldığı Miami metropolitan alanı 6,138 milyonluk nüfusuyla eyaletin en büyük metropolitan alanıdır ve eyaletin en kalabalık şehri 949.611 kişilik nüfusuyla Jacksonville'dir. Florida'nın diğer büyük nüfus merkezleri arasında Tampa Körfezi, Orlando, Cape Coral ve eyalet başkenti Tallahassee yer almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Amerika Birleşik Devletleri Kızılderilileri</span>

Kızılderililer ya da Amerika Yerlileri veya kısaca Yerliler, Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşayan Kızılderililer için kullanılan ortak birleştirici ad. Dilce birbiriyle akraba olmayan en az iki ayrı grupta toplanırlar: Sibirya kökenli olan Na-Dene dilleri ile Na-Dene dilleri dışındaki bütün Kızılderili dillerini içeren Amerind dilleri.

<span class="mw-page-title-main">Navaholar</span>

Navaho, Amerika Birleşik Devletleri'nin Arizona, New Mexico ve Utah eyaletlerinde yaşayan ve Navahoca konuşan Atabaskların Güney Atabaskları grubundan olan bir Kızılderili halkıdır. Üç yüz binlik nüfuslarıyla ABD'deki federal olarak tanınan en büyük yerli halktır. En yakın akrabaları Apaçiler ile birlikte Güney Atabaskları adı altında toplanırlar.

<span class="mw-page-title-main">CONCACAF Altın Kupa</span>

CONCACAF Altın Kupa, CONCACAF ülkelerinin ulusal futbol takımlarının kendi aralarında düzenlediği bir turnuvadır. Katılan ülkeler Kuzey Amerika, Orta Amerika ve Karayipler'de bulunan ülkelerdir. Bunlardan başka diğer kıtasal futbol federasyonlarından da en fazla üç ülke final karşılaşmalarına davet edilebilir. Kupa her seferinde ABD'de düzenlenir, iki defa Meksika ile beraber düzenlenmiştir. İlk CONCACAF Şampiyonası 1963'te sadece Orta Amerika ve Karayip ülkelerinin katıldığı bir turnuva olan CCCF Şampiyonasının (1941-1961) yerine düzenlenmiştir. Bu şampiyona da 1971 yılına kadar sürmüş olup 1973 ile 1989 yılları arası hiçbir turnuva yapılmamıştır. Bu dönem içindeki CONCACAF şampiyonları FIFA Dünya Kupası elemelerinde başarılı olarak kabul edilip CONCACAF birincisi olarak FIFA Dünya Kupası'na katılırlardı. 1991'de, şampiyona Gold Kupası adıyla geri dönmüş ve FIFA Dünya Kupası için ayrı eleme maçları oynanmaya başlamıştır. O zamandan bu yana bu kupa, sekiz defa Meksika, altı defa ABD ve bir defa da Kanada tarafından kaldırılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Karayip Denizi</span> Atlas Okyanusunun alt havzası

Karayip Denizi, Antil Denizi olarak da bilinir, Atlas Okyanusu'nun alt havzası. Batı Yarıküre'de, Ekvator çizgisinin kuzeyinde yer alır. Güney Amerika'nın kuzey, Orta Amerika'nın doğu kıyıları ile Meksika kıyılarının bir bölümü boyunca uzanır. Karayip Denizi, kapladığı yaklaşık 2,640,000 km²'lik alan ile dünyanın en geniş tuzlu su denizlerinden biridir.

<span class="mw-page-title-main">Meksika Körfezi</span> Kuzey Amerikada bir körfez

Meksika Körfezi, Atlas Okyanusu'nun batısında, Amerika Birleşik Devletleri'nin Florida eyaletinden başlayıp Meksika'nın Yucatán eyaletinde son bulan bir körfez. Yüzölçümü 1,6 milyon km²dir. Körfezin doğu, kuzey ve kuzeybatı kıyılarında Amerika Birleşik Devletleri; güneybatı ve güney kıyılarında ise Meksika vardır. Meksika Körfezi, Atlas Okyanusu'na Amerika ve Küba arasındaki Florida boğazlarıyla; Karayip Denizi'ne de Meksika ve Küba arasındaki Yucatan Kanalıyla bağlanır. Amerika Birleşik Devletleri'nin Florida, Alabama, Mississippi, Louisiana ve Teksas; Meksika'nın ise Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche ve Yucatán eyaletlerinin kıyılarının bulunduğu Meksika Körfezi, dünyanın en büyük körfezlerinden biridir.

<span class="mw-page-title-main">Yucatán</span> Meksikanın doğusunda yer alan bir eyalet

Yucatán, Meksika'nın doğusunda yer alan bir eyalet. Yucatán Yarımadasının kuzeyinde yer alır. Yucatan yarımadası üç eyalet içerir. Komşuları Quintana Roo ve Campeche'dir. Meksika Körfezi'ne kıyısı vardır. Meksika'nın 31. eyaletidir. Yucatan eyaletinin başkenti Mérida dır.

<span class="mw-page-title-main">Teksas Cumhuriyeti</span> 1836dan 1846ya kadar Kuzey Amerikada egemen devlet

Teksas Cumhuriyeti, Kuzey Amerika'da 2 Mart 1836'dan 19 Şubat 1846'ya kadar var olan egemen bir devlet, ancak Meksika tüm varlığı boyunca onu asi bir eyalet olarak kabul etti. Batı ve güneybatıda Meksika, güneydoğuda Meksika Körfezi, doğu ve kuzeydoğuda ABD'nin iki eyaleti Louisiana ve Arkansas ve ABD'nin şu anki Oklahoma, Kansas, Colorado eyaletlerinin bazı kısımlarını kapsayan Amerika Birleşik Devletleri toprakları ile çevriliydi., Wyoming ve kuzeyde ve batıda New Mexico. Cumhuriyetin Anglo sakinleri Texians olarak biliniyordu.

Güneşi Batmayan İmparatorluk, İngiltere başta olmak üzere tarihteki bazı deniz aşırı imparatorluklar için kullanılan terimdir. Herodot'a göre terimin bir benzeri ilk kez Pers imparatoru I. Serhas tarafından kullanılmıştır.

<span class="mw-page-title-main">Quintana Roo</span>

Quintana Roo ya da resmî adı ile Özgür ve Egemen Quintana Roo Eyaleti, Meksika'nın güneydoğusunda bulunan bir eyalettir. Kuzeyinden ve doğusundan Atlas Okyanusu, güneyinden Belize ve batısından Yucatán ve Campeche tarafından çevrelenir. Başkenti Chetumal, en büyük şehri ise Cancún. Adını Andrés Quintana Roo'dan almaktadır.

<span class="mw-page-title-main">1812 Savaşı</span> ABD ve Britanya İmparatorluğu arasındaki çatışma (1812–15)

1812 Savaşı veya 3 yıl savaşı, Amerika Birleşik Devletleri ile Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı'nın Kuzey Amerika'daki kolonileri ve Amerikan yerlisi (Kızılderili) müttefikleri arasında iki buçuk yıl süren askeri çatışmalar dizisidir. Sonuçta Amerikan Bağımsızlık Savaşı'ndan kalan birçok konu çözüldü, ancak hiçbir sınır değişikliği olmadı. Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ile İngiltere'nin arasında devam eden savaşın getirdiği ticari kısıtlamalar dahil olmak üzere çeşitli nedenlerden dolayı 1812 yılında savaş ilan etti. Kraliyet Donanması'na Amerikan tüccar denizcilerinin zorla asker olarak alınması, Amerikan yayılmacılığına karşı İngilizlerin Amerikan Kızılderili kabileleri desteklemesi, denizlerde aşağılanma ve denizcilerin ulusal onuruna hakaret üzerine hakaret edilmesi, Britanya Kuzey Amerika topraklarına ABD'nin ilgisi savaşın diğer nedenleriydi.

<span class="mw-page-title-main">Yukatek Mayacası</span>

Yukatek Mayacası ya da Yukatekçe veya kısaca Mayaca, Mezoamerika'nın Atlantik tarafında Yukatan Yarımadası'nda daha çok Meksika'da, daha az olarak da Belize ve çok az olarak Guatemala'da (Petén) Yukatek Mayaları tarafından konuşulan Maya dilleri ailesinin Yukatek dilleri grubunun Yukatek-Lakandon dilleri alt grubundan bir Kızılderili dilidir. En yakın akrabası Lakandoncadır (Jach-t’aan). Meksika'da resmi dillerdendir.

<span class="mw-page-title-main">Yuma-Koçimi dilleri</span>

Yuma–Koçimi dilleri, Kuzey Amerika'da Meksika’da Baja California'da ve kuzey Sonora'da, Amerika Birleşik Devletlerinde güney Kaliforniya ve batı Arizona'da konuşulan Kızılderili dilleri grubu.

<span class="mw-page-title-main">Kızılderili savaşları</span> Kuzey Amerika yerlilerinin beyaz yerleşimciler tarafından boyunduruk altına alınması

Kızılderili savaşları ya da ABD Kızılderili savaşları, Yeni Dünya'da Kuzey Amerika'nın yerlisi ABD Kızılderilileri ile Eski Dünya'dan gelen Avrupalı göçmen yerleşimciler arasında patlak veren ve 1622-1924 yıllarında aralıklı olarak asırlara yayılan Amerikan Bağımsızlık Savaşı öncesi ve sonrası bir dizi çatışmalar silsilesidir. Savaşın ana sebebi, keşfedildiği andan itibaren Amerika kıtasını doğudan işgal etmeye başlayan Avrupalı sömürgecilerin sürekli artması ve bu artış sonunda yerlileri batıya sürmeleridir. Bu savaşlar Amerika kıtasının doğu kıyısından batı kıyısına kadar genişlemenin mukadder olduğunu ifade eden Kader Manifestosu gibi ideolojiler tarafından teşvik edildiği gibi, politik kaygıyla zorla ya da antlaşmalarla Kızılderili Tehciri gibi etnik temizlik hareketleri de savaşların tetikleyici unsurlarıdır. Bu savaşlar sırasında ABD Kızılderili katliamları da görülür.

<span class="mw-page-title-main">Meksika Kızılderili katliamları</span>

Meksika Kızılderili katliamı, Amerika'nın Avrupalılarca sömürgeleştirilmesi sürecinde günümüzdeki Meksika topraklarında ve bu topraklardaki Yeni İspanya döneminde Meksika Kızılderililerine karşı Avrupa'dan göç eden Beyaz yerleşimciler ile bunların soyundan gelen Meksikalılar tarafından gerçekleştirilen katliamları nitelendirdiği gibi, Kızılderililer tarafından diğer Amerika yerlilerine ya da Beyaz yerleşimcilere karşı yapılan katliamları da belirtir. Katliamların bir kısmı Meksika Kızılderili savaşlarının parçası olarak gelişmiştir.

Meksika'nın tarihi, Kuzey Amerika'nın güney kısmında bulunan bir ülke olan Meksika'nın, üç bin yıl olarak bilinen sürecini kapsamaktadır. İlk olarak 13,000 yıl önce uygarlıklar tarafından bulunulmuştur. Bölge, 16. yüzyılda İspanyollar tarafından işgal edilmeden önce, Meksika Kızılderilileri ve Aztekler olarak anılan yerli uygarlıklar bulunmaktaydı.

<span class="mw-page-title-main">Asheville</span>

Asheville ABD'nin Kuzey Karolina eyaletine bağlı Buncombe ilçesinde bulunan bir şehirdir. Şehrin nüfusu 2010 sayımına göre 83.393'tür.

<span class="mw-page-title-main">Kaliforniya tarihi</span>

Kaliforniya tarihi şu dönemlere ayrılabilir: Kızılderili dönemi, Avrupalıların keşif dönemi (1542-1769), İspanyol sömürge dönemi (1769-1821), Meksika dönemi (1821-1848) ve Amerika Birleşik Devletleri dönemi. Kaliforniya, Kolomb öncesi Kuzey Amerika'da kültürel ve dilsel olarak en çeşitli alanlardan biriydi. İspanyol kaşiflerin bölgeyle temasından sonra, Yerli Amerikalıların çoğu Avrupa'dan gelen hastalıklardan dolayı öldü.