İçeriğe atla

Matilda Koen-Sarano

Matilda Koen-Sarano
Doğum31 Temmuz 1939(1939-07-31)
Milano, İtalya
Ölüm4 Haziran 2024 (84 yaşında)
Kudüs, İsrail
Meslek
  • Şair
  • yazar
Milliyetİsrailli
Alma mater
EvlilikAaron Koen
Çocuklar3

Matilda Koen-Sarano (İbranice: מתילדה כהן-סראנ); d. 31 Temmuz 1939 – 4 Haziran 2024), Sefarad Yahudisi kökenli İtalya doğumlu İsrailli şair ve yazar.

Hayatı

Koen-Sarano, 31 Temmuz 1939'da Milano, İtalya'da Sefarad Yahudisi kökenli bir ailenin kızı olarak doğdu.[1] Latinceyi en iyi kullanan Yahudi yazarlardan birisiydi.[2][2] Milano Yahudi Cemaati Okulu, Bocconi Üniversitesi ve Kudüs İbrani Üniversitesi'nde öğrenim gördü.

1960'ta İsrail'e yerleşti. 1979 yazında Kol Israil radyosunun Latince dili üzerine düzenlediği seminere katıldı. Seminer ondaki çocukluğunda içinde sakladığı Latince yazma arzusunu ateşledi. Yazarlık kariyerine adım atarken Sefarad Yahudisi birçok kişiyle görüşerek yüzlerce halk hikâyesi ve geleneksel öyküyü işlemeye başladı. Ayrıca bu çalışması onun üniversiteye burslu olarak dönüşünü sağladı.[3]

Ardından Sefarad halk masallarından oluşan Kuentos del Folklor de la Famiya Djudeo-Espanyola ("Yahudi-İspanyol Ailesinin Halk Masalları") adlı ilk kitabını 1986'da Kudüs'te yayınladı.[4]

Koen-Sarano 1996'dan itibaren Necef'deki Ben-Gurion Üniversitesi'nde Latince dersleri vermiş ve 1998'den itibarende Kudüs'teki Latince ve Kültürü Ulusal Kurumu tarafından düzenlenen Latince Eğitimcileri kursunda yer aldı. Ayrıca Kol İsrail radyosuna Yahudi-İspanyol Haberleri'ni hazırladı.[2][5] Son olarak kızı Kızı Liora Kelman ile birlikte Gizar kon Gozo adlı yemek kitabını hazırladı.[6]

Özel yaşamı ve ölümü

Aaron Koen ile evliliğinden[7] üç çocuk ve sekiz torun sahibi olan[2] Koen-Sarano, 4 Haziran 2024'te Kudüs, İsrail'de doğal nedenlerden 84 yaşında öldü.[8]

Kaynakça

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Sefarad Yahudileri</span>

Sefarad Yahudileri veya İbranice -im eki kökenli Sefaradim, Yahudi-Roma savaşlarından sonra zorunlu göç ile, Kuzey Afrika üzerinden İberya yarımadasına yerleşen ve 1492'de, Elhamra Kararnamesi ile İspanya'dan çıkartılan Yahudi toplumuna verilen isimdir. Kararname sonrasında Yahudi halkının çoğu Portekiz'e kaçmıştır. 5 yıl sonra Portekiz Kralı I. Manuel'in de Portekiz'deki Yahudileri Hristiyanlığa geçmeye zorlamasıyla sınır dışı edilen birçok Yahudi farklı ülkelere kaçmıştır. Sonuç olarak, göçe zorlanan Yahudilerin torunları dünyanın her yerindeki ülkelere taşınarak yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Bu ülkelerden bazıları İngiltere, Hollanda, Kuzey Afrika'nın bazı bölgeleri, Türkiye ve İsrail'dir.

Yahudi İspanyolcası veya Ladino, Hint-Avrupa dil ailesinin Latin koluna bağlı Eski İspanyolca kökenli bir dildir. Yahudiler tarafından konuşulduğu için "Judeo- (Yahudi)" öntakısını almış olan dil, bazı filologlarca Standart İspanyolcanın tarihi bir varyantı olarak da değerlendirilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Sinagog</span> Musevi ibadethanesi

Sinagog veya havra, Yahudilik inancına inanan Yahudi ve Samirilerin ibadet etmek için gittikleri ibadethane.

<span class="mw-page-title-main">Mizrahi Yahudileri</span> Kuzey Afrika ve Orta Doğudaki yerli Yahudi soyundan gelen kişiler

Mizrahi Yahudileri veya İbranice -im eki kökenli Mizrahim, doğulu anlamına gelip Orta Doğu, Kuzey Afrika, Orta Asya ve Kafkasya'daki Yahudilere verilen genel addır. İsrail'de ise "Mizrahi" terimi daha çok Arap dünyasındaki ve Arap dünyasına komşu ülkelerdeki Yahudilere denir. Irak, Suriye, Lübnan, Yemen, İran, Afganistan, Buhara, Mağrib Yahudileri, Berberi, Kürt, Azerbaycan, Dağıstan, Hindistan, Pakistan Yahudileri ve Çerkes Yahudileri başlıca Mizrahi Yahudileridir.

<span class="mw-page-title-main">Yasmin Levi</span>

Yasmin Levi Yahudi-İspanyol müziğiyle ilgilenen İsrailli şarkıcı ve söz yazarı.

<span class="mw-page-title-main">Yahudi Malayalamı</span>

Yahudi Malayalamı, güneybatı Hindistan'daki Kerala eyaletinden gelen Koçin Yahudileri'nin konuştuğu dildir. Bu dili konuşan 8.000 kişilik nüfusun yaklaşık hepsi İsrail'de yaşamaktadır, Hindistan'daki nüfusu ise 100'den azdır.

Yahudi Fasçası eskiden Fas'ta yaşamış Yahudiler'in konuştuğu bir Arapça şeklidir. Fas'ta bu dili konuşabilenler sadece yaşlılardır.

<span class="mw-page-title-main">İtalya Yahudileri</span>

İtalya Yahudileri genel anlamda İtalya'da yaşayan Yahudilere daha özele inildiğinde ise Roma İmparatorluğu'ndan bu yana bölgede varlığını sürdüren Sefarad ve Aşkenaz olmayan Yahudilere denir.

<span class="mw-page-title-main">Dominik Cumhuriyeti'ndeki Yahudilerin tarihi</span>

Hispanyola'ya yerleştiği bilinen ilk Yahudiler İspanya Yahudileriydi. Kristof Kolomb adayı 1492'de keşfettiği zaman yerleşmişlerdi. Yüzyıllar boyunca Yahudilere ev sahipliği yapan İspanya'da antisemitizm ve engizisyonlar başlayınca Yahudiler ülkeden kaçtı. Elhamra Kararnamesinin yürürlüğe girdiği gün Kolomb ve tayfası İspanya'dan yola çıktı. Mürettebatta en az beş Yahudi vardı; bunlar tercüman Luis de Torres, cerrah Marco, doktor Bernal, Alonzo de la Calle ve Gabriel Sanchez'di. Luis de Torres Hispanyola adasına ayak basan ilk kişiydi. Ardından ada Fransızlar ve İspanyollar arasında ikiye bölündü ve Yahudiler sonra da Dominik Cumhuriyeti olacak olan İspanyol tarafında kaldılar. Diğer ülkelerden de Sefaradlar gelmeye başladı. 19. yüzyılda Kurasao Yahudileri de Hispanyola'ya vardı fakat güçlü bir cemaat oluşturmadı. Çoğu Yahudi kimliklerini saklayıp geleneklerini icra etmedi. Bu Yahudilerin soyundan gelenler arasında Dominik Cumhurbaşkanı Francisco Henriquez y Carvajal ve oğlu Pedro Henriques Ureña da bulunmaktadır.

Endonezya'daki Yahudilerin tarihi ilk Avrupa kaşiflerinin bölgeye yerleşmesiyle başlar. Yahudiler, Endonezya'da 20 kişilik nüfuslarıyla çok küçük bir cemaat oluşturmaktadır, ve bunların çoğu Sefarad'dır.

Kazakistan'da uzun geçmişi olan Kazak Yahudileri'nin nüfusu 12,000 ila 30,000 olup toplam nüfusun %1'inden azını oluşturur.

Meksika Yahudileri ülkede engizisyonlardan beri yaşamaktadır. Çoğu Meksika şehrinde olmak üzere cemaatin 50,000 üyesi vardır. Diğer Yahudiler Jalisco eyaletinin Guadalajara ve çevre şehirlerinde ve Monterrey, Veracruz, Culiacán ve Tijuana'da yaşamaktadır.

Kohen Yahudiler'de baba tarafından Tora'daki Aaron (Harun)'un torunlarıdır.

Latin Amerika'daki Yahudilerin tarihi, bazı bakış açılarına göre Christopher Columbus'un İspanya'dan yola çıkıp Atlantik Okyanusu'nu geçtiği tarih olan 3 Ağustos 1492'de başlar. Onun yola çıktığı tarih, Katolik Monarklar olan I. Isabel ve II. Fernando'nun İspanya'daki Yahudilere ya Katolisizm'e geçmelerini ya da ülkeyi terk etmelerini emreden bildirgeyi yayınladığı tarihe denk gelir.

Musta'arabi Yahudiler, bugün Mizrahi olarak adlandırılan Arapça konuşan Yahudilere denir. Bu Yahudiler, 1492'de İspanya'dan kovulan Ladino konuşan Yahudilerin dindaşları olan Musta'arabilerin yanına varmasından önce, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki geniş Arap Dünyası'nda yaşadılar.

Victoria Hazan, Türkiye Yahudisi asıllı Amerikalı şarkıcı, udi ve bestecidir.

Suriye'deki Yahudileri, ilk çağlardan beri Suriye'de yaşayan Yahudiler ile 1492'de İspanya'dan kovulan Sefaradlar oluşturur. Halep, Şam ve Kamışlı'da asırlar boyunca büyük Yahudi cemaatleri var olmuştur. 20. yüzyılın başlarında Suriye Yahudilerinin büyük bir yüzdesi ABD, Orta ve Güney Amerika ve İsrail'e göç etti. Bugün Suriye'de çok az Yahudi yaşamaktadır. Suriye Yahudilerinin oluşturduğu en büyük cemaat 75.000 kişilik nüfusuyla Brooklyn, New York'tadır.

Filistin Yahudileri, tarihin herhangi bir anında Filistin'de yaşamış Yahudilere denir. İsrail devleti kurulmadan önce Filistin Yahudilerine "Yahudi cemaati" anlamına gelen Yişuv denmekteydi. 1881'de Yahudilerin Filistin'e olan göçleri başlamadan önce bölgede yaşayan Yahudilere "Eski Yişuv", 1881'den sonra göç edenlere "Yeni Yişuv" denmeye başlandı. Modern İsrail devleti 1948'de kurulduktan sonra, Filistinli Yahudiler İsrail vatandaşı olduğundan, "Filistinli Yahudi" terimi kullanılmamaya başlandı.

<span class="mw-page-title-main">Yitzhak Isaac Levy</span> Yahudi şarkıcı, bestekâr

Yitzhak Isaac Levy ; d. 15 Mayıs 1919, Manisa, Osmanlı İmparatorluğu – ö. 21 Temmuz 1977, Kudüs) Türkiye Yahudisi asıllı İsrailli şarkıcı, söz yazarı, müzikolog ve bestekârdır.

<i>Kulüp</i> (dizi) 2021 yapımı Türk internet dizisi

Kulüp, O3 Medya imzalı, Seren Yüce ve Zeynep Günay ikilisinin yönettiği, dram türündeki 2021 yapımı Türk orijinal internet dizisi.