İçeriğe atla

Lassen Peak

Lassen Zirvesi
Lassen Peak
Lassen Zirvesi
Harita
En yüksek noktası
Yükseklik3189 m
Çıkıntı1.594 m
Koordinatlar40°29′17″ K
121°30′18″ B 
Coğrafya
KonumShasta İlçesi (county)
Kaliforniya,
Amerika Birleşik Devletleri
Jeoloji
Kayaç yaşı27.000 yıldan daha az
Dağ türüStratovolkan, Lav kubbeli

Lassen Peak vaya Lassen Zirvesi veya Lassen Dağı (İngilizce Lassen Peak veya Mount Lassen) ABD'de Kaliforniya eyaleti kuzeyinde Shasta İlçesi (county)'de bulunan bir stratovolkan dağıdır. Lassen Zirvesi Kanada'nın güneybatısında bulunan Britanya Kolombiyası eyaletinin güneybatısından ABD'de Kaliforniya'nın kuzeyine kadar yay gibi uzanan 18 büyük yanardağ zirvesi zincirinden oluşan Cascade Sıradağları'nın üstünde en güneyde olan yanardağdır. Kuzey Kaliforniya'da mensup olduğu sıra dağlara Shasta Cascade Dağları adı da verilmektedir. Lassen Zirvesi'nin denizden rakımı 3.189 m'dir; fakat Lassen Zirvesi etrafında bulunan dağ doruklarının çok daha üstünde bulunmaktadır ve zirveden sonra en yüksek doruklara nisbetle yaptığı "çıkıntı" 1.594 m olmaktadır. Bu çıkıntının karakteri "lav kubbesi" olmasıdır ve bu lav kubbesinin hacminin 2 km³ olduğu tahmin edilmektedir. Böylece Lassen Zirvesi dünyada en büyük lava kubbeli yanardağlar arasında yüksek bir sırada bulunmaktadır.

Lassen Zirvesi yıllarca sönmüş bir yanardağ olarak görüntü vermekteydi. Ama 1914'te tekrar aktif volkanik faaliyet göstermeye başladı ve 22 Mayıs 1915'te gayet büyük bir patlama, püskürtme ve yamaçlarında çamurlu volkan külü ile büyük tüf ve kaya parçaları fırlatmakla gayet aktif bir yanardağ olduğunu gösterdi. Bu patlama ile zirve şeklini de değiştirdi. Dağın zirvesinde çıkan volkaiık infilak dumanı atmoasferin çok yukseklerine erişti. Yanardağdan çıkan volkanik külün doğu yönünde 300 km uzaklığa eriştiği gözümlendi.[1]

20. yüzyılda ABD'de bulunan akrif ve sönmüş görünümlü yanardağlardan sadece ikisi; Lassen Zirvesi ve St. Helena Dağı büyük volkanik patlama ve diğer faaliyet göstermişlerdir.

Lassen Zirvesi aktif yanardağı olarak volkanik faaliyet göstermeye başladıktan hemen sonra 9 Ağustos 1914'te çıkartılan bir ABD Kongresi kanunu ile Kaliforniya eayaletini Shasta ilçesinde bulunan Lassen Zirvesi ve etrafında 430 km²'lik bir alanda Lassen Volkanik Ulusal Parkı kurulmuştur.

İklim

Lassen Zirvesi Kaliforniya eyaleti içinde zirveye ve yamamaçlara yağan kar hacmi bakımından en çok kara yağışı gören arazidir. Dağın bazında 2515 m rakımlı Helen Golü meteroloji istasyonnu gözlemlerine göre ortalama yıllık kar yağışı 1.676 cm olmaktadır ve bazı yıllar 2.550 cm yıllık kar yağışı gözümlenmiştir. Lassen Zirvesi ve etrafı kar, yağmur, dolu. Buz taneleri vb halinde aldığı yıllık yağış itibarıyla, zirve Oregon'da bulunan volanik "Three Sisters Dağı"'nın güneyinde bulunan arazilerde en çok yağış alan mevkiidir. Lassen Dağı'nın rakımı nisbetin düşük olduğu ve daha güneyde bulunduğu için epeyce kar yağışı almasına rağmen zirvede tek bir buzul bile bulunmamaktadır. Fakat zirvede bulunan 14 küçük arazi parçası yıl boyunca devamlı kar örtüsü altında kalmaktadır. Lassen Zirvesinde yaz aylarında gök gürültülü ve şimşekli yaz fırtınaları çok gözümlenmektedir.

Jeolojik tarih

Lassen Zirvesi Britanya Kolombiyası'nın güneybatısından Kaliforniya'nın kuzeyine kadar yay gibi uzanan 18 büyük yanardağ zirvesi zincirindeki yanardağlardan en güneyde olanıdır. Bu yanardağ zinciri 35 milyon yıl önce ortaya çıkmaya başladı. Buna neden büyük "Juan la Fuca tektonik levhası"(en:Juan de Fuca Plate) ile onun güneyinde bulunan daha küçük olan "Corda tektonik levhası"nın ilerleyen "Kuzey Amerika levhası" tarafından alta itilmeleri ve Juan de Fuca levhasını oluşturan okyanus dibi kayalarının bu dibe itilme ile ısınma ve yüksek basınç nedeni ile erimeleridir. Bu eriyen kayalar erimiş lava haline geldikleri için genişleyip Cascade Sıradağları'nı ortaya çıkartmışlar ve bunların üstünde bulunan yanardağların zaman zaman patlayıp pukurmelerine yola açmışlardır.

27.000 yıl kadar önce, günümüzde Lassen Zirvesi olacak volkan, daha önceki patlamalarla tahrip olmuş Tehama Yanardağı'ın kuzey-doğu kenarındaki çatlaklardan lav çıkartarak bir tepe şekilli lava kubbesini yeryüzüne çıkartmıştır. Bu lav kubbesi dolup büyümeye başlayınca üzerinde bulunan kayayı parçalayıp ortaya çıkmakta olan çok dik yan duvarlı volkan etrafında bir yamuk parçalanmış çarşak örtüsü kurdu. Bunun günmümüzde volkanın yakınında bulunan "Chaos Kayalıkları"'na çok benzediği kabul edilmektedir. Fakat Lassen Zirvesi çok daha hızla büyüyüp günümüzdeki yüksekliğne çok kısa bir zamanda (inanılmayacak birkaç yılda) yetişti.

25.000-18.000 yıl önce günümüz buz dönemi olan en son Buzul Dönemi'nde buzul erozyonu dolayısıyla Lassen Zirvesi'nin zirve şekli büyük erazyona maruz kalıp büyük değişmeye uğradı. Örneğin "sirk" adı verilen dağın kuzeydoğu yamacında bulunan bir kase şekilli depresyon volkanın kubbe tepesinden genişleyen ve 7 km ye ulaşan bir buzul tarafından erozyona uğratılıp düzleştirildi.

Lassen Zirvesi 27.000 yıl faaliyet göstermeden sönmüş bir volkan görünüşunde iken 30 Mayıs 1914'te bir istim patlaması göstererek aktif faaliyete geçti. En çok volkanik faaliyet gösterdiği bir dönem böylece başladı ve bu büyük faaliyet 7 yıl kadar sürdü. 1915 Mayıs ortasına kadar tüm sayısı 180'e varan istim infilakı ile Lessen Zirvesi'nde 300 m genişliğinde bir krater açılmış oldu. 22 Mayıs 1916'de meydana gelen büyük volkanik infilak etrafına volkanik kul, istim, erimiş kar suyu ile karışık kül, tüf ve kaya parçacıkları ve akar sıvı halinde lahar yayıp 20. yüzyılda ancak 1980'de St Helena Dağı'nın infilakına kadar ABD'de görülmeyen büyük volkanik faaliyet gösterdi. Sonra bu faaliyet hafifledi ama günümüzde de Lessan Zirvesi etrafında kaynayan çamur kazanları, duman saçan fümeroller, kaynar sular havuzları ve çamur gayzerleri bulunmaktadır. Lassen Zirvesinin tepesinde bulunan lav kubbesi diğer lav kubbesi ile kaplı yanardağlardan daha farklıdır. Lassen Zirvesi lav kubbesinde birkaç krater bulunmaktadır. Bu kraterlerin 2 tanesi 1915 patlamasından sonra kükürt ve soğumuş lav kayaları ile kapanmıştır.

Volkanolojist bilim adamları gelecekte (belki gelecek on yıl içinde belki de gelecek yüzyılda) Kuzeybatı Amerika'da Cascade Sıra Dağları yanardağlarından volkanik infilak gösterecek olanın büyük bir olasıkla Lassen Zirvesi veya yakınında bulunan "Shasta Dağı" olacağını tahmin etmektedirler.[2]

İnsan tarihi

Avrupa asıllıların Kaliforniya'ya daha gelmeden önce Lassen Zirvesi etrafındaki dağ yamaçlarında binlerce yerli Amerikalı Maidu Yerli Amerikalı kavimi olarak 4 kabile halinde organize olarak yaşamaktaydılar. Yaşamlarını toplayıcılık, avcılık ve balıkçılıkla karşılamktaydılar. Bunlardan Yana kabilesinin sözlü efsanesine göre "dünyanın merkezi" olan Wağanüpa, yanardağı yemekte ve ortaya çıkan karlar kanyonları ve mağaraları yaratmakta idi. Bu kabilelerden arda kalanlar hala bu yanardağ eteklerinde yaşamaktadırlar ve bu yanardağın zirvesinde doğaüstü yaratıkların yaşadığına inanmaktadırlar.

1830'lu yıllarda Kaliforniya'ya Sacramento Vadisi'ne göç etmek isteyen Avrupalı arabalı göçmenlere kılavuzluk yapan Danimarkalı bir nalbant olan Peter Lassen kılavuzluk ettiği kafileleri Sacramento'ya götürmek için bu yanardağın kenarından geçen bir göçmen yolunu kullanmaktaydı. Fakat volkanik faaliyet olduğu için bu yol tehlikeli görülüp çok kullanılmadı ve daha emniyetli olan William Nobles adlı bir kılavuzun bulduğu "Nobles Göçmen Patikası" adı verilen diğer bir yol kullanılmaya başlandı. Bununla beraber, yanardağ zirvesi bulunan bu dağa Peter Lassen'in anısına "Lassen Zirvesi" adı verildi,

Resimler

Kings Deresi ve uzakta Lassen Zirvesi
Lassen Zirvesi'nden güneş batısı
Lassen Zirvesi panoraması

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Eruptions of Lassen Peak, California, 1914 to 1917". U.S. Geological Survey Fact Sheet 173-98 (İngilizce). 6 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2012. 
  2. ^ "Lassen Volcanic National Park". Pictüre of the day (İngilizce). Earth Observatory. NASA. 29 Ocak 2006. Erişim tarihi: 18 Eylül 2006. []

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Erciyes</span> Türkiyede, Kayseride bir yanardağ

Erciyes, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan sönmüş bir yanardağ. Kayseri'nin 25 km güneybatısındaki Sultansazlığı ovaların'ın yanından yükselen büyük kütleli bir stratovolkandır.

<span class="mw-page-title-main">Yanardağ</span> Magmanın yer içinden yüzeye çıktığı veya geçmişte çıkmış olduğu, genellikle koni biçiminde, tepesinde bir püskürme ağzı bulunan dağ

Yanardağ ya da volkanik dağ, magmanın yeryüzünden dışarı püskürerek çıktığı coğrafi yer şekilleridir. Güneş Sistemi'nde bulunan kayalık gezegen ve uydularda birçok yanardağ olmasına rağmen, bu olgu, en azından Dünya'da, genellikle tektonik plaka sınırlarında görülür. Ne var ki, sıcak nokta yanardağlarında önemli istisnalar vardır. Yanardağların araştırıldığı bilim dalına volkanoloji denir.

<span class="mw-page-title-main">St. Helens Yanardağı</span>

St. Helens Dağı, ABD'nin Washington Eyaleti'nin güneyinde, 2.549 metre yüksekliğinde bir volkandır. Kuzey Amerika'nın batı kıyısında uzanan Pasifik Ateş Çemberi'nin sisteminin bir parçası olan, bir dizi volkanlar zinciri Cascade Sıradağları'nda yer alır. St. Helens Dağı, Pasifik Volkan Kuşağı'nın tüm yanardağları gibi büyük bir patlama enerjisi gösterir.

<span class="mw-page-title-main">Hasandağı</span> Aksaray-Niğde sınırında eski bir Stratovolkan

Hasandağı ya da Hasan Dağı deniz seviyesinden 3268 metre yüksek olan tepesiyle bir volkanik dağdır. Büyük Hasan ve Küçük Hasan Dağı olmak üzere iki büyük krateri vardır. Melendiz dağının büyük kısmı, bu iki kraterden çıkan lavlardan meydana gelmiştir. Büyük Hasan dağında iyi muhafaza edilmiş bir ana krater ile onun etrafında parazit koniler bulunur. Küçük Hasan dağının zirvesi bir Somma durumundadır. Yani eski kalderanın sınırlarını teşkil eden dikliklerin artıkları vardır. Bunlar sayesinde ilk kraterin şeklini çıkarmak mümkündür. Adı geçen kraterden çıkan andezit ve bazalt lavları kuzeye doğru akarak geniş bir alana yayılmış, tüfler ise Kızılırmak'a kadar ulaşmıştır. Bu dağ Aksaray ve Niğde il sınırları içerisinde yer almaktadır. 1750 metresine kadar meşe ormanlarıyla kaplıdır. Dağın eteklerinde ve çevresinde çeşitli Türk boyları ve özellikle de Yörükler yaşarlar. Özellikle ana volkan konisini oluşturan Büyük Hasan Dağı ; kuzeybatısındaki Aksaray Ovası batısındaki Obruk Platosu ve güneyindeki Bor Ovası düzlüklerinden aniden yükselerek kasvetli bir doğal Abide görüntüsü sunmaktadır. Bu ana volkan konisinin doruğu tipik bir kraterden oluşmakta ve kraterin tabanında bir krater gölü bulunmaktadır. Ana koninin hemen güneydoğusundaki daha küçük boyutlu ve yükseltisi daha az olan ikiz koni ise Küçük Hasan Dağı olarak anılmaktadır. Bu volkan konisinin de doruğu tipik bir krater halindedir. Oldukça taze ve karakteristik volkan şekilleriyle Türkiye'nin en genç volkan dağları arasında bulunan Hasan Dağı volkanik ünitesi tarihi çağlardan bu yana daldığı uykusuna devam etmektedir. Dağın eteklerinde Antik Roma şehri Nora bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Süphan Dağı</span> Doğu Anadolu Bölgesinde Van Gölünün hemen kuzeyinde bulunan sönmüş bir stratovolkan

Süphan Dağı, Doğu Anadolu Bölgesi'nde Van Gölü'nün hemen kuzeyinde bulunan bir stratovolkandır.

<span class="mw-page-title-main">Nemrut Dağı (Bitlis)</span> Uyumakta olan aktif bir yanardağ

Nemrut Dağı ya da Nemrut Stratovolkanı, Bitlis'in Ahlat, Güroymak ve Tatvan ilçeleri sınırları içerisinde, Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan yüksek dağlardan biridir. Dağın büyük bölümü Ahlat ilçesi sınırları içerisinde bulunmaktadır. Van Gölü'nün batısında yer almaktadır. Nemrut, uyuyan aktif bir yanardağdır ve 1441 yılında son kez lav çıkışı olmuştur. Tepesindeki kraterde Nemrut Gölü yer alır. Krater etrafında, en yüksek tepe olan Sivritepe 2935 m, Doğu Nemrut Tepesi 2625 m, güneydeki Tursuktepe 2828 m ve batıda Nemrut Dağı Tepesi 2801 m yüksekliğindedir.

<span class="mw-page-title-main">Tendürek Dağı</span> Türkiyede bir volkanik dağ

Tendürek Dağı (Ermenice:Թոնդրակ) Ağrı ve Van illerinin arasında İran sınırının yakınında bulunan bir stratovolkandır. Nuh'un Gemisi'nin muhtemel konumu yakınlarında olmasıyla bilinen bu yanardağ oldukça büyüktür; kurumuş lav akıntıları düz bir arazi üzerinde yaklaşık 650 km²'lik bir alanı kaplar. Dağın iki ana yapısı, zirve krateri olan Büyük Tendürek ve ana kraterin doğusunda bulunan Küçük Tendürek'tir. Yamaçları çok yumuşak olup, ismini aldığı kalkanı andırır. Tendürek Dağı'nın, Hawaii adasındaki volkanlar gibi akışkan lav püskürttüğü bilinmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Stratovolkan</span> lav, tüf ve kül tabakasından oluşmuş, yüksek, konik biçimli bir volkan

Stratovolkan, pek çok sertleşmiş lav, tüf ve kül tabakasından oluşmuş, yüksek, konik biçimli bir volkandır. Bu volkanlar dik yamaçlarıyla ve periyodik patlamalarıyla tanınırlar. Bunlardan fışkıran lavın akışkanlığı azdır ve çok uzağa yayılmadan önce soğur ve sertleşir. Magmaları asidik ya da yüksek-orta düzeyde silika içeriklidir. Buna karşın bazik içerikli magmanın akışkanlığı yüksektir ve Hawaii'deki kalkan biçimli Mauna Loa dağı gibi yayvan dağları oluşturur. Pek çok stratovolkanın yüksekliği 2500 metreden fazladır. Türkiye'den Ağrı Dağı ve Nemrut Dağı birer stratovolkan tipindeki volkanlardır.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye'deki yanardağlar</span> Vikimedya liste maddesi

Bu, Türkiye'deki uykuda ve sönmüş yanardağların listesidir.

<span class="mw-page-title-main">Mount Rainier Ulusal Parkı</span>

Mount Rainier Ulusal Parkı kuzey-batı Amerika Birleşik Devletleri'nde, Washington eyaletinde, Tacoma şehri yakınlarında bulunan, Mount Rainer Dağı ve etrafında 956,6 km² yüzölçümü kaplayan, ABD Ulusal Park Hizmeti tarafından idare edilen bir millî park'tır.

<span class="mw-page-title-main">Lassen Volkanik Ulusal Parkı</span>

Lessen Volkanik Ulusal Parkı, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletinin kuzey-doğusunda, Redding ile Susanville küçük şehirleri yakınlarında bulunan ve 429 km² yüzölçümü kapsayan, ABD Ulusal Park Hizmeti tarafından idare edilen bir millî parktır.

<span class="mw-page-title-main">Mazama Dağı</span>

Mazama Dağı, ABD'nin Oregon eyaletinde bulunan Krater Gölü Ulusal Parkı'na ismi veren, zirvesi içine çöküp ortaya çıkan kaldera'da bir Krater Gölü adlı bir göl oluşturmuş bir stratovolkanik dağdır. Bu dağ Cascade Sıradağları üzerinde bulunan bir sıra eski yanardağdan birisidir. Günümüzde Mazama Dağı ve üstünde bulunan Krater Gölü tümüyle Krater Gölü Ulusal Parkı arazisi içindedir ve ABD Ulusal Park Hizmeti tarafından idare edilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Katmai Dağı</span> Amerikada bir dağ

Katmai Dağı, ABD'nin Alaska eyaletinin güneyinde Alaska Yarımadası üzerinde tümüyle Katmai Ulusal Parkı ve Koruma Bölgesi içinde bulunan masif bir aktif stratovolkan dağıdır..

<span class="mw-page-title-main">Longs Peak</span>

Longs Zirvesi ABD'de Colorado eyaletinin merkezi bölgesinde "Boulder İlçesi (county)"'de bulunan Rocky Dağları Front Sıra Dağları'nın üçüncü en büyük dağıdır. Longs zirvesinin rakımı 4.345 m'dir. Bu rakım bu İmparatörlük ölçülerine göre 14.255 ayak olup, 14.000 ayaktan büyük olan dağ zirvelerine dağcılar tarafından verilen lakaba göre, bu zirve, 54 dağ zirvesi ihtiva eden "Fourteeners (Ondörtbinliler)" listesinde bulunmaktadır. Ismi 1820'de bu zirve ve civarında araştırma-kesif yapma araştırma heyetine başkanlik yapan Binbasi Stephen Long'dan anisina verilmiştir ve Turkçesi "Long'un zirvesi" olmaktadır. yakınında bulunan Meeker Dağı(en) ile birlikte Longs Zirvesi'ne "Twin Peaks " lakabi da verilmektedir. Ama bunu ayni sıradaglarda bulunan diğer bir dag olan "Twin Sister " ile karistirmamak gerekmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Mauna Loa Dağı</span> Hawaiide bulunan aktif yanardağ

Mauna Loa Dağı, Amerika Birleşik Devletleri'de Büyük Okyanus adalarından oluşan Hawaii eyaleti'nin Big Island 'nın güneyinde yer alan Hawaii Yanardağlar Ulusal Parkı içerisinde yer alan 4.169 metre rakımlı bir aktif kalkan volkan. Hawaii dili ile bu dağın "Mauna Loa" olan ismi "Uzun Dağ" anlamına gelmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Novarupta</span>

Novarupta, ABD'nin Alaska eyaletinin güneybatısında ve Alaska Yarımadası üzerinde bulunan bir aktif yanardağdır.

<span class="mw-page-title-main">Cascade Sıradağları</span>

Cascade Sıradağları veya kısaca "Cascades" batı Kuzey Amerika kıtasında önemli sıradağlardır. Kanada'da güney Britanya Kolumbiyası eyaletinden güney doğru ABD'de Washington, Oregon ve kuzey Kaliforniya eyaletlerine kadar uzanırlar. Bu sıralar ham önemli volkanik olmayan zirveleri hem de "Yüksek Cascadelar" adı verilen bir sıra volkan zirvelerini ihtiva ederler. Batı Kanada'da Britanya Kolumbiyası eyaletinde bulunan kısmını Kanadalılar "Kanada Cascadeları" veya basitçe yerel dağlar olarak "Cascades Dağları" olarak adlandırırlar. ABD'nin kuzey-batı bölgesinde bulunan kısmının Washington eyaleti içinde bulunan kısmı genel olarak yerel ismi ile "Cascadeler"'dir; fakat genel olarak "Kuzey Cascadeler " olarak da anılırlar. Tüm Cascade Sıradağları üstünde bulunan en yüksek zirve rakımı ABD Washington Eyaletinde bulunan 4,392 m olan Rainier Dağı'dir.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Kaliforniya</span>

Kuzey Kaliforniya, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletindenin kuzeyini kapsayan bir bölgedir. Eyaletin kuzeyinde 48 ilçe güneyinde ise Güney Kaliforniya'nın 10 ilçesi bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Keli Platosu</span>

Keli (Qeli) Platosu, Gürcistan'da Jvari Geçidi'nin batı tarafında, Büyük Kafkasya bölgesinin güneyinde bulunan volkanik bir alandır. Çoğunlukla monogenetik volkanik yapıdan oluşan 20x30km 2'lik bu volkanik alanda otuzdan fazla volkanik yapı bulunmaktadır. Lavlar riyolitler, trakiandezitler ve andezitlerdir.

<span class="mw-page-title-main">Guallatiri</span>

Guallatiri, Şili'de 6.060 ila 6.071 m rakımlı bir yanardağdır. Nevados de Quimsachata volkanik grubunun güneybatısında yer alır; bazı kaynaklar Guallatiri'yi üye olarak sınıflandırıyor. Guallatiri, zirvesi çevresinde çok sayıda fumarol bulunan bir stratovolkandır. Zirve bir lav kubbesi veya volkanik tıkaç olabilirken, yanardağın alt yanları lav akıntıları ve lav kubbeleriyle kaplıdır. Volkanın patlamaları çoğunlukla dasit ile birlikte andezit ve riyolit üretmiştir Geçmişteki buzullaşma Guallatiri'de morenler bırakmıştır.