İçeriğe atla

Kış altıgeni

Kış altıgeni 2 boyutlu düzlem üzerinde görünümü(şekil 1)

Kış altıgeni veya Kış çemberi, bir yıldız desenidir. Rigel, Aldebaran, Capella, Pollux, Procyon ve Sirius yıldızlarının kesişmesi ile görünür hale gelen hayali bir altıgen şeklindedir.[1] Dünya üzerindeki çoğu yerde (Yeni Zelanda'nın Güney Adası ve Şili ile Arjantin'in güneyi ve daha güneyi hariç), bu asterizm(yıldız deseni) yaklaşık olarak Aralık'tan Mart'a kadar gökyüzünde belirgin bir şekilde görülür. Kuzey yarımkürede kış mevsiminde etkili olduğu için bu ismi almıştır. Güney yarım kürede yaz altıgeni olarak adlandırılır.[]

Adlar ve konumları

Birçok farklı takımyıldızdan yıldız içeren bu yıldız desenini bulmak için kış üçgeninden faydalanılabilir. Procyon ve Sirius hem kış üçgeninde hem de kış altıgeninde olan yıldızlardır. Üçgenin diğer ucunda ise altıgenin iç kısmında yer alan ama altıgene dahil olmayan betelgeuse yer alır. Gece gökyüzünün en parlak yıldızı olan Sirius,[1] hem altıgende hem de üçgende yer almasından dolayı bu yıldızın tespit edilmesi yıldız desenlerini bulmak için önem teşkil etmektedir. Sirius bulunduğunda önce daha küçük boyutlarda olduğu için üçgen şekli aranmaya çalışılmalıdır. üçgenin 2 düzlemsel kısmı aynı zamanda altıgenin 2 parçasını oluşturmaktadır. Sirius'un üçgen olmayan düzlemi tarafında ise rigel bulunur. Rigel, avcı takımyıldızının en parlak yıldızıdır ve avcı takımyıldızının ayak bileğini oluşturur. Sırasıyla altıgenin biraz daha yukarısında Boğa takımyıldızının en parlak yıldızı olan aldebaran ve altıgenin en üstünde ise arabacı takımyıldızının en parlak yıldızı olan capella bulunur. altıgenin son yıldızı ise ikizler takımyıldızından pollux'dur ve pollux, kış üçgeni ile kış altıgeninin bir parçası olan Procyon yıldızına bağlanarak altıgenin sirkülasyonunu tamamlar.

Altıgendeki yıldızlar altı farklı takımyıldızın parçalarıdır. Bu takımyıldızlar, altıgenin etrafında saat yönünün tersine doğru Rigel'den başlayarak: Avcı, Boğa, Arabacı, İkizler, Küçük Köpek ve Büyük Köpek'tir.

Altıgenin çizgileri üzerinde olan diğer yıldızlar

Bazı yıldızlar kış altıgeni asterizminin doğrultusunda veya yakınında bulunmasına rağmen bu asterizmin bir parçası olmayabilir. İkizlerden pollux yıldızının hemen yanında bulunan ve yine ikizlere ait olan castor yıldızı buna örnektir. Şekil 2'de bu ayrım net bir şekilde görülmektedir.

Yıldızlar

Kış altıgeni kış üçgeni detaylı gösterim(şekil 2)

Kış altıgeninde 6 ana yıldız bulunur, detaylı özellikleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

İsim Bulunduğu takımyıldız KadirYıldız sınıflandırmaMesafe (IY)
RigelOrion0.13 B8 Ia 860
AldebaranTaurus0.86 K5+ III 65
CapellaAuriga0.08 G3III 42
PolluxGemini1.59 K0 III 33.78
ProcyonCanis Minor0.38 F5 IV-V 11.5
SiriusCanis Major−1.46 A1 V 8.6
Dahil olmayan bazı yıldızlar
BetelgeuseOrion0.50 M2 Iab 640

Kaynakça

^1: Jüpiter ve Venüs birer yıldız olmadığı için listeye dahil değildir.

  1. ^ Tadić, Milutin (2004). Spherical geometry of Winter hexagon (PDF). Zbornik radova - Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2004, 52, 13-18 (Rusça). Univerzitet u Beogradu - Geografski fakultet, Beograd. ss. 13-14-15. ISSN 1450-7552. 4 Ocak 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ocak 2023. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Takımyıldız</span> Gökyüzünün bölündüğü 88 alandan her birine verilen isim

Takımyıldız, gökyüzünün bölündüğü 88 alandan her birine verilen isimdir. Terim genellikle, yanlış bir biçimde, görünüşte birbiriyle ilgili gözüken yıldız gruplarını tanımlamak için kullanılır.

<span class="mw-page-title-main">Orion (takımyıldız)</span>

Avcı takımyıldızı, kuzey göksel yarımkürede kış aylarında görülebilen belirgin bir takımyıldızdır. Modern 88 takımyıldızdan biridir ve MS 2. yüzyılda astronom Batlamyus tarafından listelenen 48 takımyıldız arasındadır. Adını Yunan mitolojisindeki avcıdan almıştır.

<span class="mw-page-title-main">Sirius</span> Büyük Köpek takımyıldızında yer alan ve gece gökyüzündeki en parlak yıldız

Sirius ya da Akyıldız, Büyük Köpek Takımyıldızı’nda yer alan bahar ayında kuzey yarı küreden görülebilen gece gökyüzünün en parlak yıldızıdır. Türkçe’de Akyıldız ismiyle bilinen Sirius, -1,47 olan görünür kadiri bakımından, görünür kadiri olarak kendine en yakın olan Canopus’a oranla iki kat daha parlaktır. Çıplak gözle tek yıldızmış gibi görünen Sirius, aslında tayf türlerine göre yapılan yıldız sınıflandırma sisteminde A1V sınıfında bulunan Sirius-A ile DA2 sınıfına giren ve Sirius-B olarak adlandırılan bir beyaz cüceden oluşan bir çift yıldızdır. Sirius bu parlak görünümünü aydınlatma gücünün yanı sıra Güneş Sistemi'ne yakınlığına borçludur. Güneş'e 2,6 parsek uzaklıkta oluşundan dolayı, Sirius sistemi uzaydaki yakın komşularımızdan biridir. Sirius kütlesi bakımından Güneş'in iki katıdır ve 1,42’lik bir mutlak kadir değerine sahiptir. Aydınlatma gücü Güneş'in 25 katı olmakla birlikte, Canopus veya Rigel gibi diğer parlak yıldızlarınkine oranla düşük kalır. Sirius sisteminin yaşı 200-300 milyon yıldır. Sistem başlangıçta iki mavimsi yıldızdan oluşuyordu. Bu iki yıldızdan da kütlesi bakımından daha büyük olan Sirius-B zamanla yakıtını tüketerek, dış katmanlarını kaybetmeden önce kırmızı dev haline gelmiş ve yaklaşık 120 milyon yıl önce dış katmanlarını uzaya atarak bugünkü hali olan bir beyaz cüceyi oluşturmuştur.

<span class="mw-page-title-main">Burçlar</span> Zodyak üzerinde yer alan on iki takımyıldıza verilen ortak ad

Astrolojide burçlar, ekliptiğin iki yanında, aşağı yukarı 10 derece genişliğinde, içinde Güneş'in ve gezegenlerin döndüğü zodyak kuşağı ile belirlenir. Ekliptik, dünyadan bakan birinin gözüktüğü şekliyle Yeryüzünün Güneş çevresinde bir yılda çizdiği görünür yörüngesinden başka bir şey değildir; diğer bir deyişle yer-merkezli sistemin bir verisidir

<span class="mw-page-title-main">Taurus (takımyıldız)</span>

Taurus ya da Boğa takımyıldızı, zodyak kuşağı takımyıldızlarından biridir. "Taurus" adı Latincede "boğa" anlamına gelir. Boğa, kuzey yarımkürede çıplak gözle dahi seçilebilecek kadar göze çarpan bir takımyıldızdır. Batısında "Koç", doğusunda "İkizler", kuzeyinde "Kahraman" ve "Arabacı", güneydoğusunda "Avcı", güneyinde "Irmak" ve güneybatısında "Balina" takımyıldızlarıyla çevrilidir.

<span class="mw-page-title-main">Auriga (takımyıldız)</span>

Auriga veya Arabacı takımyıldızı, 88 modern takımyıldız'dan birisidir; 2. yüzyıl astronomu Ptolemy tarafından listelenen 48 takımyıldızı arasındaydı. Göksel ekvator'un kuzeyindedir. Adı Latince "savaş arabacısı" anlamına gelir ve onu Erihthonios ve Myrtilus dahil olmak üzere çeşitli mitolojik varlıklarla ilişkilendirir. Auriga, Kış Altıgeni asterizmindeki yıldızlara sahip diğer beş takımyıldız gibi kuzey yarımküredeki kış akşamlarında en belirgindir. Kuzeydeki açısal uzaklığı nedeniyle, yalnızca 34° güneye kadar bütünüyle görülebilir; daha güneydeki gözlemciler için ufkun kısmen veya tamamen altında yer alır. En geniş takımyıldız olan Suyılanı takımyıldızının yarısı boyutunda, 657 derecelik bir alana sahip büyük bir takımyıldızdır.

<span class="mw-page-title-main">Canis Major</span>

Canis Major ya da Büyük Köpek takımyıldızı, modern 88 takımyıldızdan biridir. Ayrıca, Batlamyus'un 48 takımyıldızından oluşan listesinde de geçer. Avcı Orion'u takip eden köpeklerden birini temsil ettiği söylenir Büyük Köpek takımyıldızı, gece gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius'u içerir. Sirius, aynı zamanda Kış üçgeni'nin bir parçasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Canis Minor</span>

Canis Minor ya da Küçük Köpek Takımyıldızı, modern 88 takımyıldızdan biridir. Küçük bir takımyıldızı olup adı, Büyük Köpek Takımyıldızıyla karşılaştırma olarak Latince "küçük köpek" anlamına gelir. Koordinatları 08h 00m, +05° 00′ civarındadır.

<span class="mw-page-title-main">Ursa Major (takımyıldız)</span>

Büyük Ayı takımyıldızı, kuzey gökyüzünde bulunan ve mitolojisi muhtemelen tarih öncesi dönemlere kadar uzanan bir takımyıldızdır. Latince adı "büyük ayı" anlamına gelir ve yakınındaki Küçük Ayı ile tezat oluşturur. Antik çağda, MS 2. yüzyılda Batlamyus tarafından Yunan, Mısır, Babil ve Asur astronomlarının önceki çalışmalarına dayanarak listelenen orijinal 48 takımyıldızdan biriydi. Bugün 88 modern takımyıldız arasında üçüncü en büyük takımyıldızdır.

<span class="mw-page-title-main">Çift yıldız</span>

Çift yıldız, ortak kütle merkezinde yörünge yapan iki yıldızdan oluşan bir yıldız sistemidir. İki, üç, dört ya da daha çok yıldızlı sistemler çoklu yıldız sistemleri olarak adlandırılır. Bu sistemler, özellikle daha uzakken, çıplak göze tek bir ışık noktası olarak görünürler ve diğer yollarla çift olarak ortaya çıkarlar. Son iki yüzyıl boyunca yapılan araştırmalar sonucunda, evrende gözlemlediğimiz yıldızların yarısı ya da daha fazlasının, çoklu yıldız sistemlerinin parçası olduğunun farkına varıldı.

<span class="mw-page-title-main">Yıldız sınıflandırma (astronomi)</span>

Yıldız sınıflandırma, gökbilimde, yıldızların öncelikle sıcaklıklarına göre sınıflandırılıp, diğer nitelikleri ile bu sınıfların arıtılmasıdır. Yıldız sıcaklıkları Wien'in yer değiştirme yasasına göre sınıflandırılabilseler de, uzak yıldızlar ile sorunlar ortaya çıkmaktadır. Yıldız tayfölçümü ise soğurma çizgilerine dayalı bir sınıflandırma yöntemi sunmaktadır. 19. yüzyıla dayanan ve bugünkü yöntemlerin de temelini oluşturan bir sınıflandırma, yıldızları tayfölçüm sayesinde A'dan Q'ya kadar sıralamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Procyon</span>

Procyon, Küçük Köpek takımyıldızı'nın en parlak yıldızıdır. 0,34 kadir görünen parlaklığıyla gece gökyüzünün en parlak sekizinci yıldızıdır. Çıplak gözle bakıldığında tek bir yıldız gibi görünür fakat aslında ikili yıldız sistemidir. Procyon A olarak adlandırılan birincil bileşen, sarı-beyaz bir F-tipi ana kol yıldızıdır. Procyon B olarak adlandırılan ikincil bileşen ise, tayf sınıfı DQZ olan soluk bir beyaz cücedir. Parlaklığının nedeni Güneş'e olan göreceli yakınlığından değil, kendi içsel aydınlatma gücünden kaynaklanmaktadır. ESA'nın Hipparcos uydusuyla yapılan ölçümlerde, yıldızın uzaklığı 11,4 ışık yılı olarak hesaplanmıştır ve bu da Procyon'u en yakın komşu yıldızlardan birisi yapmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Büyük Kepçe</span>

Büyük Kepçe, Büyük Ayı takımyıldızı içerisinde bulunan en parlak 7 yıldızın oluşturduğu kepçe veya cezve görünümde bir yıldız desenidir. Göksel navigasyon için önemli bir desendir. Kepçenin Dubhe ve Merak adlı iki yıldızı kullanılarak ve bu yıldızlardan hayali bir çizgi çizilerek kutup yıldızı (polaris) bulunur. Kepçenin 6 yıldızı ikinci kadir seviyesinde iken Megrez, üçüncü kadir seviyesinde yani daha az parlak görünür.

<span class="mw-page-title-main">Aldebaran</span>

Aldebaran, Boğa takımyıldızı yönünde yaklaşık olarak 65 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir turuncu dev yıldızdır. 0,87 kadir ortalama büyüklüğüyle takımyıldızının en parlak yıldızı olan Aldebaran, gece gökyüzünün de en parlak yıldızlarından birisidir. Aldebaran, Arapça (الدبران) 'takip eden' veya 'izleyen' demektir. Bu konumda 'izlenen' V harfi şeklinde bir araya gelmiş bir yıldız kümesi olan Hyades'dir.

<span class="mw-page-title-main">X ışını astronomisi</span>

X-ışını astronomisi, astronomik nesnelerin X-ışınının gözlem ve algılama çalışmalarıyla uğraşan astronominin bir dalıdır. X-ışınları Dünya’nın atmosferi tarafından emildiği için x-ışınlarını tespit eden balon, sondaj roketleri ve uydular belirli bir yükseklikte bulunmalıdır. X-ışını astronomisi, Mauna Kea Gözlemevlerindeki gibi standart ışık emilimi olan teleskoplardan daha ilerisini gören uzay teleskopları ile ilgili bir uzay bilimidir.

<span class="mw-page-title-main">Orion'un Kemeri</span> Uzayda Parlayan 3lü

Orion Kuşağı, Orion (Avcı) takımyıldızının merkezinde yer alan çarpıcı bir yıldız desenidir. Üç parlak kuşak yıldızı olan; Alnitak, Alnilam ve Mintaka'dan oluşur.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey haçı</span>

Kuzey Haçı, gökkürenin kuzey yarım küresinde, Kuğu takımyıldızına yakından karşılık gelen astronomik bir yıldız desenidir. Güneyhaçı'ndan çok daha büyüktür ve Kuğu takımyıldızındaki en parlak yıldızlardan oluşur. Bunlar, Deneb, Sadr, Gienah, Delta Cygni ve Albireo'dur. Haçın "başındaki" yıldız Deneb aynı zamanda Yaz Üçgeni'nin bir parçasıdır.

<span class="mw-page-title-main">Kış üçgeni</span>

Kış üçgeni, kuzey kutup dairesinde kış mevsimi görünür olan ve üç parlak yıldızdan oluşan astronomik hayali yıldız desenidir. Bu yıldızlar, sırasıyla büyük köpek(canis major), avcı(orion) ve küçük köpek(canis minor) takım yıldızlarının başlıca yıldızları olan Sirius, Betelgeuse ve Procyon yıldızlarından çizilen hayali bir eşkenar üçgen olarak tanımlanır.

<span class="mw-page-title-main">Büyük elmas</span>

Virgo'nun elmas'ı ya da Başağın elmas'ı olarak da bilinen Büyük elmas, kuzey yarım kürede bahar aylarında gökkürede kendisi gösteren bir yıldız desenidir. Büyük elmas asterizmi, Bahar üçgeni yıldız desenindeki Arcturus Spica ve Denebola yıldızlarını ve buna ek olarak Cor caroli yıldızını da içererek hayalı bir dörtgen veya elmas formunu alır.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Göksel Yarımküre</span>

Kuzey Göksel Yarımküre veya Kuzey Gökyüzü, dünyanın yüzeyini çevreleyen Göksel Küre'nin kuzeyde kalan yarısına verilen isimdir ve kuzey yarımküre gökyüzünde görülmüş olan gök cisimlerini ve gök olaylarını kapsar. Güney Yarımküre'deki karşılığına Güney Göksel Yarımküre adı verilir.