İçeriğe atla

Kıbrıs'ta konuşulan diller

Kıbrıs'ta konuşulan diller
Resmi Kıbrıs Cumhuriyeti'nde Türkçe ve Yunanca
 Kuzey Kıbrıs'ta Türkçe
LehçeKıbrıs Rumcası, Kıbrıs Türkçesi
AzınlıkErmenice (tanınmış); Kıbrıs Arapçası (tanınmış); Gurbetçe (tanınmamış)
Yabancı
İşaretKıbrıs İşaret Dili [en]
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin de facto kontrolü altındaki topraklarda konuşulan diller (2011)[2]
Dil
Yunanca/Rumca (resmî)
  
%80.9
İngilizce
  
%4.1
Rumence
  
%2.9
Rusça
  
%2.5
Bulgarca
  
%2.2
Arapça
  
%1.2
Filipince
  
%1.1
Türkçe (resmî)
  
%0.2
Diğer
  
%4.3
Belirtilmemiş
  
%0.6

Kıbrıs Cumhuriyeti'nin resmî dilleri Türkçe ve Yunanca.[3]:madde 3, § 1 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası doğrultusunda ise Kuzey Kıbrıs'ın tek resmî dili Türkçe olarak belirlenmiştir.[4]:4.5 Resmî bağlamlarda Yunancayla Türkçenin standart formları (ör. Standart Modern Yunanca) kullanılır, lâkin günlük hayatta Kıbrıs Rumları Kıbrıs Rumcasını konuşurken, Kıbrıs Türkleri Kıbrıs Türkçesini konuşur.

Avrupa Konseyi Bölgesel Diller ve Azınlık Dillerini Koruma Antlaşması doğrultusunda Ermenice, 1 Aralık 2002 tarihinden beri Kıbrıs Cumhuriyeti'nde bir azınlık dili olarak tanınmaktadır. Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası [en] ise üç farklı "dinî grup" tanımaktadır; bunların ikisi kendi konuştukları dillere sahip: Kıbrıs Ermenileri tarafından konuşulan Ermeni dili ve Kıbrıs Marunileri tarafından konuşulan Kıbrıs Arapçası. İlgili literatürde bu iki dille aynı bağlamda Gurbet halkı tarafından konuşulan Gurbetçeden de bahsedilir, lâkin Gurbetçenin hiç kurumsal tanınması yoktur.[5]

Kıbrıs Cumhuriyeti 2011 yılı nüfus sayımına göre, 840.407 kişiden oluşan toplam bir nüfus arasında anadili Yunanca olan 679.883 kişi, İngilizce olan 34.814 kişi, Rumence olan 24.270 kişi, Rusça olan 20.984 kişi ve Bulgarca olan 18.388 kişi var. 1974 yılı Kıbrıs Harekâtı'nın ardından Kıbrıs adası, konuşulan diller açısından neredeyse homojen iki farklı bölgeye bölündü: Türkçenin konuşulduğu Kuzey Kıbrıs ile Rumcanın konuşulduğu Güney Kıbrıs.[4]:2.2 Kıbrıs Cumhuriyeti devletinin kontrolü altındaki topraklarda Türkçe konuşan yalnızca 1.405 kişi kaldı.[6]

Kıbrıs'ta konuşulan diller tarihî olarak birbirini etkilemiştir: örneğin, Kıbrıs Rumcası ile Kıbrıs Türkçesi birbirinden çok sayıda kelime almıştır; Kıbrıs Arapçasının fonolojisi ise Kıbrıs Rumcası tarafından şekillendirilmiştir.[7]:84[8]:223

Ayrıca bakınız

Wikimedia Commons'ta Languages of Cyprus ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

Kaynakça

  1. ^ "SPECIAL EUROBAROMETER 386 Europeans and their Languages" (PDF). ec.europa.eu. 6 Ocak 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  2. ^ "Middle East :: CYPRUS". CIA The World Factbook. 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ The Constitution of the Republic of Cyprus (PDF). 1960. 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2013. 
  4. ^ a b "Cyprus" (PDF). Euromosaic III. 18 Kasım 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2013. 
  5. ^ Hadjioannou, Xenia; Tsiplakou, Stavroula; Kappler, Matthias (2011). "Language policy and language planning in Cyprus". Current Issues in Language Planning. 12 (4). Routledge. ss. 503-569. doi:10.1080/14664208.2011.629113. hdl:10278/29371. 
  6. ^ "Population enumerated by age, sex, language spoken and district (1.10.2011) (sheet D1A)". Population – Country of Birth, Citizenship Category, Country of Citizenship, Language, 2011. CYstat. June 2013. []
  7. ^ Gökçeoğlu, Mustafa; Pehlivan, Ahmet (2006). "Greek in Turkish Cypriot Literature". Kappler, Matthias (Ed.). Intercultural Aspects in and Around Turkic Literatures; Proceedings of the international conference held on October 11–12th, 2003 in Nicosia. Harrassowitz Verlag. ss. 83-92. ISBN 9783447052856. 
  8. ^ Borg, Alexander (1997). "Cypriot Arabic Phonology". Kaye, Alan S. (Ed.). Phonologies of Asia and Africa (including the Caucasus). 1. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns. ss. 219-244. ISBN 1-57506-017-5. 11 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2022. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Türkçe</span> Türk halkının Oğuz Türkçesi dili

Türkçe ya da Türk dili, Güneydoğu Avrupa ve Batı Asya'da konuşulan, Türk dilleri dil ailesine ait sondan eklemeli bir dildir. Türk dilleri ailesinin Oğuz dilleri grubundan bir Batı Oğuz dili olan Osmanlı Türkçesinin devamını oluşturur. Dil, başta Türkiye olmak üzere Balkanlar, Ege Adaları, Kıbrıs ve Orta Doğu'yu kapsayan eski Osmanlı İmparatorluğu coğrafyasında konuşulur. Ethnologue'a göre Türkçe, yaklaşık 90 milyon konuşanı ile dünyada en çok konuşulan 18. dildir. Türkçe, Türkiye, Kuzey Kıbrıs ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nde ulusal resmî dil statüsüne sahiptir.

<span class="mw-page-title-main">Yunanca</span> Hint-Avrupa dili

Yunanca (Yunanca: Ελληνικά Elliniká veya Eλληνική γλώσσα Ellinikí Glóssa

<span class="mw-page-title-main">Pontus Rumcası</span> Helencenin bir lehçesi

Pontus Rumcası, 1923 Türkiye-Yunanistan nüfus mübâdelesine değin Kandıra ile Batum arasında yaşayan Rumlar tarafından konuşulmuş, günümüzde Anadolu'da sadece Trabzon'a ve Rize'nin İkizdere ilçesine bağlı bazı köylerin yanı sıra, Yunanistan'a gönderilen Ortodoks Hristiyan mübâdillerin yaşadığı kentlerde konuşulmaya devam edilen Rumcanın bir lehçesidir. Pontus Rumcası, Pontiaka ve Karadeniz Rumcası adlarıyla da bilinmektedir. Osmanlı dönemi ve sonrasında Karadenizli Rumların göç ettiği Gürcistan, Kırım ve Stalin döneminde sürüldükleri Rusya ile Kazakistan'da Hristiyan Pontuslular tarafından hâlen konuşulmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Arnavutça</span>

Arnavutça, başta Balkanlar'daki Arnavutlar olmak üzere Avrupa, Türkiye, Amerika ve Okyanusya'daki Arnavut diasporası tarafından konuşulan bir Hint-Avrupa dilidir. Dünyada yaklaşık 7.5 milyon insan tarafından konuşulan Arnavutça, Hint-Avrupa dil ailesinin özgün bir koludur ve hemen hemen hiçbir dille yakından akraba değildir.

<span class="mw-page-title-main">Kıbrıs Türkleri</span> Kıbrısta yaşayan Türkler

Kıbrıs Türkleri veya Kıbrıslı Türkler, Kıbrıs Adası'nda yaşayan Türklerin, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1571 yılındaki Kıbrıs Adası'nı ele geçirmesinden sonra Anadolu'dan Kıbrıs Adası'na göç etmiş ve 1974 yılında Türk Silahlı Kuvvetlerinin adaya müdahale etmesinden sonra adanın ikiye bölünmesiyle birlikte çoğunluğu KKTC'de yaşamını sürdüren kesimine verilen isimdir.

<span class="mw-page-title-main">Kıbrıs Cumhuriyeti</span> Akdenizde bir ada ülkesi

Kıbrıs Cumhuriyeti, Doğu Akdeniz'de yer alan Kıbrıs'ta, fiilî olarak adanın güneyini, hukuki olarak adanın tamamını yöneten devlettir.

<span class="mw-page-title-main">Peştuca</span> dil

Peştuca ya da Afganca, Afganistan’da ve Pakistan’ın batı kesiminde yaşayan Peştunların konuştuğu dil. Hint-Avrupa dillerinin Hint-İran dilleri öbeğine bağlıdır. Kırk beş harfli bir alfabesi vardır. Bazı sesler Sanskritçede de bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Türkiye'de konuşulan diller</span>

Türkiye'de konuşulan diller, Türkiye Cumhuriyeti'nde devletin anayasanın üçüncü maddesi uyarınca tek resmî eğitim ve konuşma dili Türkçedir. Ülkede azınlık (bölgesel) ve ülkeye göçler sonrası göçmenler tarafından konuşulan diller de bulunmaktadır.

Kıbrıs Türkçesi, Kıbrıs Türkleri tarafından konuşulan Türkçe ağzıdır. Güney Anadolu ve İç Anadolu ağızlarının bir uzantısı olarak vurgulanır; ancak bununla birlikte Anadolu'nun farklı bölgelerindeki ağızlara özgü benzerlikler de taşıması nedeniyle bu iki bölgeyle birebir ilgi kurmak mümkün değildir.

<span class="mw-page-title-main">Demokratik Seferberlik</span> Güney Kıbrısta bir siyasi parti

DİSİ, açık adıyla Demokratik Seferberlik, Kıbrıs Cumhuriyeti'nde muhafazakâr ve Hristiyan demokrat bir siyasi partidir. 1976 tarihinde Glafkos Klerides tarafından kuruldu.

Kıbrıs Marunileri veya Kıbrıs Maronitleri, Orta Çağ'da Levant'tan dinsel ve siyasi çatışmalar sebebiyle kaçarak, Kıbrıs'a yerleşen ve Maruni Kilisesi üyesi olan, günümüzde de varlıklarını devam ettiren topluluk. Ana dilleri Arapça olmak üzere Yunanca ile Türkçe de konuşmaktadırlar. İbadet ve ayinlerini Arapça olarak gerçekleştirirler. Doğu Katolik Kilisesi ve Batı Suriye Ayini'ne bağlı olmakla birlikte topluluk olarak Roma Katolik Kilisesi'ne mensupturlar.

<span class="mw-page-title-main">Kıbrıs Cumhuriyeti'nde turizm</span>

Kıbrıs Cumhuriyeti 'nde turizm ekonomide baskın bir konuma sahiptir. Ayrıca, Kıbrıs kültürünü ve on yıllar boyunca çok uluslu / çok kültürlü gelişimini önemli ölçüde etkilemektedir. 2006 yılında turizm sektörü GSYİH'nın % 10,7'sine katkıda bulunmuş, bu da reel olarak toplam 5,445,0 milyon ABD doları olmuştur. Aynı yıl, toplam istihdamın 113.000 iş olduğu tahmin ediliyordu. Yılda yaklaşık 4 milyon turistin gelmesiyle dünyanın en popüler 40. varış noktasıdır. Ancak, yerel nüfusun kişi başına 6. sırada yer almaktadır. Kıbrıs Cumhuriyeti, 1975'ten beri Dünya Turizm Örgütü'nün tam üyesidir.

<span class="mw-page-title-main">Ermenistan'da konuşulan diller</span>

Ermenistan'daki resmî dil Ermenicedir; ülkenin etnik açıdan homojen olmasından dolayı, burada yaşayan insanların çoğu Ermeniceyi anadil olarak konuşur.

Çoğu Avrupa dili Hint-Avrupa dil ailesine üyedir. 2018'le birlikte 744 milyonluk toplam Avrupa nüfusunun %94'ü bir Hint-Avrupa dilini ana dili olarak konuşmaktadır. Her biri 200 milyon konuşanla Latin, Cermen ve Slav dilleri Avrupalıların %90'ını oluşturarak en büyük grubu oluşturmaktadır. Daha küçük Hint-Avrupa dillerine Helenik, Baltık, Arnavutça, Hint-Aryan ve Kelt dilleri örnek verilebilir.

<span class="mw-page-title-main">Kıbrıs Cumhuriyeti demografisi</span> ülke demografisi

Kıbrıs nüfusu genel olarak Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler olarak iki büyük etnik topluma bölünmüştür; Bu toplumlar pek çok kültürel özellikleri paylaşır fakat etnik, din, dil ve anavatanlarına yakın bağlarla ayrılırlar. 1964'te toplumlararası çatışmalar başlamadan önce Kıbrıs nüfusu ada genelinde yayılmışlardı.

Gurbetçe, Kıbrıs adasında, ağırlıklı olarak Güzelyurt, Mağusa ve Limasol bölgelerinde yaşayan bir Çingene topluluğu olan Gurbetler tarafından konuşulan bir gizli karma dil. Gurbetler dış topluluklar ile iletişimde Kıbrıs Türkçesi veya Rumcası kullanmakla birlikte, kendi aralarında iletişimi sağlamak için Gurbetçe konuşabilirler. Kıbrıs Türkçesini baz alan dil, Çingenece, Hintçe, eski Rumca, Arapça, Ermenice ve Farsça gibi dillerden ödünçlemeler içermektedir. Gramer açısından Türkçe ile benzerdir.

Gurbetler, Kıbrıs'ta yaşayan, ağırlıklı olarak Müslüman bir Çingene halkı. Gurbetler bulunduğu bölgelere göre ada halkıyla iletişim kurmak için Kıbrıs Türkçesi veya Kıbrıs Rumcası kullanır, ancak kendi aralarında iletişim kurarken Gurbetçe adlı gizli karma dili de kullanabilirler. Gurbet nüfusunun 4 ile 5 bin kişi arasında olduğu tahmin edilmektedir. Halk, ole, gori, fellah, fello, gullufi-çilinciri ve cingane olarak da adlandırılır. Kuzey Kıbrıs kontrolü altındaki bölgelerde yaşayan Gurbetler kendilerini etnik köken bakımından Türk olarak nitelendirmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Kıbrıs Arapçası</span>

Kıbrıs Arapçası, Kıbrıs Maronit Arapçası veya Sanna Kıbrıs'taki Maronit topluluğu tarafından konuşulan yok olma riski altındaki bir Arapça lehçesidir. Dili konuşan halk eskiden çoğunlukla Kormacit'te bulunuyordu, ancak 1974'te Türklerin Kıbrıs'a düzenlediği harekat sonrasında çoğunluk güneye taşınarak dağıldı, bu da konuşmacı sayısının azalmasına neden oldu.

<span class="mw-page-title-main">Kıbrıs Türk milliyetçiliği</span>

Kıbrıs Türk milliyetçiliği, Kıbrıs'ta Rumlar'ın domine ettiği Kıbrıs Cumhuriyeti'nden ayrı bir ülke kurmayı hedefleyen bir tür etnik milliyetçiliktir. Adanın iki entite arasında bölüşülmesi fikrine taksim denmektedir. Kıbrıs Türk milliyetçilerinin bir özelliği de Türkiye Cumhuriyeti'ne bağlı olmayan bir ülkede yaşamayı istemeleridir.

<span class="mw-page-title-main">İstanbul Rumcası</span>

İstanbul Rumcası, nüfus sayısı birkaç bin kişiye düşmüş İstanbul Rumları tarafından konuşulan, yok olma tehlikesi altında olan Yunanca lehçesi. Kendine has gelişmeler geçirmiş olması, Antik Yunancadan kaynaklanan lâkin Çağdaş Standart Yunancada rastlanmayan özellikler muhafaza etmiş olması, ve başta Türkçe, Fransızca, İtalyanca ve Ermenice olmak üzere farklı dillerle dil teması sürecini geçirmiş olması, İstanbul Rumcasını Standart Yunancadan farklı kılan özelliklerdir. İstanbul Rumcasının Eski Atina Yunancası ve Çakonca ile ortak özellikleri mevcuttur.