İçeriğe atla

Kuznetsk uyezdi (Tomsk eyaleti)

Tomsk ili ongunu
Novokuznetsk ongunu

Kuznetsk uyezdi(Rusça : Кузнецкий уезд / Kuznetskiy uyezd) — 1618—1822 ve 1860—1925 yılları arasında Tomsk valiliğine bağlı Rusça uyezd olarak adlandırılan ilçe şeklinde idari birim. Tom akarsuyu ve Mrassu ile Kondom havzası başlangıçta toplum olarak Şor Türkleri ve Abalar (Hakasların Sagay grubu) adlı Türk topluluklarının yerleşim yeri idi. Hakas Türkleri topluluklarından Biltirler (Beltirler), Sagaylar ile Altay Türklerinin yaşam alanı idi. Merkezi: Kuznetsk (şimdiki Novokuznetsk) Kuruluş tarihi: 1618

Etimoloji

Etimolojide Kuznet (Кузница ), demirci, demir ile uğraşan anlamına gelir. Yöre eski Türk kabilelerinden beri demirciliğin merkez üstü olmuştur. Bu yüzden de 19. yüzyıldan beri Ruslar yöreye hakimiyet sağlamaya başlayınca bu yer için demirci anlamında kuznet adını kullanmaya başladılar. Arma olarak da yörede en çok görülmekte olan Eski Türklerin çok önem verdiği atı kullandılar.

İdari ve nüfus durumu

Kuznetsk okrug / uyezd bazı zamanlarda idari birim olarak değişikliklere uğradı . Kuznetsk (şimdiki Novokuznetsk) yöresnin yüzölçümü 33900 km²dir. Başlıca etnik nüfus dağılımı: Şor Türkleri, Altay Türkleri, Teleüt Türkleri, Hakas Türkleri, Kazak Türkleri, Ruslar, Almanlar, Polanyalılar bulunmaktadır.

Önemli yerleşim alanları

  • Yaminskoye -526
  • Togul -501
  • Yeltsovkoye -361
  • İlinka
  • Kuzedeyevo
  • Kuznetsk

Faydalı kitaplar

  • Kitap yazarı: Gаzеnvinkеl, Kоnstаntin Bоrisоviç. Sistеmаtiçеskiy pеrеçеn vоеvоd, dyakоv, pismеnnıh gоlоv i pоdyaçih s pripisyu v sibirskih gоrоdаh i glаvnеyşih оstrоgаh s ih оsnоvаniya dо nаçаlа XVIII vеkа. K istоrii Sibiri XVII v. linki= http://www.prlib.ru/Lib/pagеs/itеm.aspx?itеmid=39463. Tоbоlsk - 1892.
  • Еmеlyanоv V. О. Zаsеlеniе russkimi Srеdnеgо Priоbya v fеоdаlnuyu еpоhu. Tоmsk, 1981.

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Hakaslar</span> Rusyada etnik grup

Hakaslar, Sayan dağlarından kuzey denizine doğru Yenisey Nehri boyunca uzanan bölgede oturan göçebe Türk boylarına denir. Hakaslar, Abakan Türkleri, Yenisey Kırgızları, Minusinsk Tatarları veya Abakan Tatarları gibi değişik adlarla da anılmışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Sibirya</span> Rusyanın, Ural Dağlarından Büyük Okyanusa kadar uzanan toprakları

Sibirya, Rusya'nın, Ural Dağları'ndan Büyük Okyanus'a kadar uzanan topraklarına verilen ad. Sibirya, Kazakistan ve Orta Asya'yı meydana getiren diğer cumhuriyetleri de ihtiva eder. Yaklaşık olarak 13 milyon km²'lik bir yüzölçümüne sahiptir. Sibirya bölgesinde 30 milyon civarında insan yaşar. Kuzeyinde Arktik Okyanusu, doğusunda Pasifik Okyanusu, güneyinde Kazakistan, Moğolistan ve Mançurya ülkeleri bulunur. Batısında ise Ural Dağları bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Hakasya</span> Sibirya bölgesinde Rusyaya bağlı özerk cumhuriyet

Hakas Cumhuriyeti veya Hakasya Rusya Federasyonu'na bağlı Türk soylu Hakas Türklerinden adını alan özerk bir cumhuriyet.

<span class="mw-page-title-main">Şorlar</span>

Şorlar Rusya'nın Kemerovo Oblastı'nda yerli bir Türk etnik grubudur. 1926 yılına kadar Şorların tüm boy gruplarının ortak adı Tadar-Kizhi idi. Güney Kuzbass'ın Türkçe konuşan nüfusunun "Şorlar" adı, Akademisyen V. Radlov'un sözde Mras ve Kondoma Tatarlarının etnokültürel birliği hakkındaki açıklamaları dikkate alınarak, yetkililer tarafından tüm resmi belgelerde yer aldı. Şor ülkesinde Rus egemenliği ve misyonerlik faaliyetleri</ref> sonucu anadilini bilenlerin sayısı azalmıştır. Ak Şor, Kızıl Şor, Kara Şor, Sarı Şor olarak ayrılırlar.

<span class="mw-page-title-main">Çulım Tatarları</span>

Çulım Tatarları Rusya'nın Tomsk Oblastı'nda, Ob nehri ile Çulım nehirlerinin birleştiği yerin güneyinde ve Krasnoyarsk Krayı'nda yaşayan bir Türk halkıdır. Bu bölge, Altay ve Tuva özerk bölgelerinin 400 km. kadar kuzeyindedir. Dilleri Türk dilleri grubuna ait Çulım Tatarcası'dır. Konuştukları dile Ös adını verirler. 2002 nüfus sayımına göre sayıları 1000'den azdır.

Tubalar, Rusya'da Altay Cumhuriyetinde Altay Türkleri arasında bir Türk boyudur. Rusya'da 2002 yılında yapılan nüfus sayımına göre sayıları 2000'e yakın Tuba Türkleri yaşarlar. Tubaların en fazla yoğun nüfusu Artıbash, Iogach, Novotroitsk, Tuloi, Tondoshka, Kebezen, Ust-Pyzha, Biyka, Yailu, Chuyka, Torochak, Paspaul, Salganda, Karakoksha, Tunzha, Krasnoselskoye, Uskuch, Uimen ve Karasuk gibi kasaba ve köylerdir.

<span class="mw-page-title-main">Krasnoyarsk Krayı</span> Rusyanın Sibirya bölgesinde idarî birim

Krasnoyarsk Krayı, Rusya'nın Sibirya Federal Bölgesi'nde bulunan kray. Krayın idarî merkezi Krasnoyarsk'tır. Yüzölçümü 2.366.797 km²'dir. Yakutistan ve Batı Avustralya'dan sonra dünyanın en büyük üçüncü idari-bölgesel birimidir.

<span class="mw-page-title-main">Kemerovo Oblastı</span>

Kemerovo Oblastı, Rusya'nın Sibirya Federal Bölgesi'nde bulunan oblast. Oblastın idarî merkezi Kemerovo şehridir. Oblastın en büyük şehri ise Novokuznetsk'tir.

Hakasça veya Hakas Türkçesi Hakas Türklerinin dili. çağdaş Türk yazı dillerinden Sibirya kesiminde konuşulup yazılan kollarından biridir. Hakas eski Kırgız devletinin ismidir. Hakas Türkleri tarafından konuşulmaktadır. Hakaslar Hakasya adı verilen ülkede yaşamakta olup, Güney Sibirya bölgesindedir. Hakas Cumhuriyeti veya Hakasya, Rusya'da yer alır. Hakasların nüfusu 78,500 olup, bunun 60,168 kadarı Hakasça konuşmayı bilmektedir.

Şorya, Şor Türklerinin geçmişte ülkesi olup günümüzde adı değiştirilerek Kemerovo Oblastı olmuştur.

Novokuznetsk, eskiden Kuznetsk, (1931-1932'de) Novokuznetsk ve Stalinsk, Rusya'nın ortabatı kesimindeki Kemerovo yönetim biriminde yer alan bir kent.

Kaçlar ya da Haaslar, Rusya'nın orta güney bölgesindeki Hakasya'da yaşayan Türk halklarından Hakasların kabilesi.

<span class="mw-page-title-main">Yenisey Kırgızları</span> Eski bir etnik topluluk

Yenisey Kırgızları ya da Eski Kırgızlar, günümüzde Krasnoyarsk Krayı sınırlarında kalan Sayan-Altay bölgesinde, Baykal Gölü'nün batısında Yenisey Nehri'nin aşağısında Minusinsk'in güney kısımlarında MÖ 3 yüzyıldan MS 13. yüzyıla kadar yaşamış eski Türk halkı. Tarihte Kırgız adıyla anılan en eski ilk halk olup günümüzdeki Hakaslar, Fuyü Gırgıs dilini konuşan Fuyü Kırgızları, Kırgızlar, Altaylar ve Sayan dillerini konuşan Tuvalar/Tofalar/Duhalar/Soyotlar gibi Türk halklarının atalarından biridir. Yenisey Kırgızları Antik ve Orta Çağ Orta Asya'sının askeri-siyasi ve etno-kültürel tarihinde önemli bir rol oynamışlardır.

<span class="mw-page-title-main">Ashıs</span>

Ashıs — Hakasya Cumhuriyetinde Ashıs ilçesinin idari merkezi olan yerleşim birimidir. Yöredeki en eski yerleşim yerlerindendir.

<span class="mw-page-title-main">Taştagol ilçesi</span>

Taştagol ilçesi, Taştagol rayonu — Rusya Federasyonu Kemerova Oblastında rayon. Dağlık Şor ülkesi olarak da bilinir. Yönetim merkezi — Taştagol şehri.

Kızıl Şor Kır Yerleşimi — Rusya'da Kеmеr Oblastında Tаştаgоl rayonuna bağlı kırsal belediye, ilçelerden küçük olup beş-on köyü içine alan yönetim birimi.

Tağlığ Şor Ulusal bölgesi —, 1926—1939 yılları arasında var olan bir milli bölge adı. (1926—1930) yılları arası Sibir krayının içinde, (1930—1937) yılları arası Batı Sibir krayının, (1937—1939) yılları arası Novosibirsk Oblastının içinde yer almıştır. İdari merkezi = Tomazak, Kuzedeyevo Tarih= 1926—1939 Dil = Şorca, Rusça Etnik toplumlar: Şorlar, Ruslar

Koş Ağaç kır yerleşimi — Rusya'da Altay Cumhuriyeti güney kesiminde Koşağaç rayonuna bağlı belediyeye sahip kır yerleşimi.

Ulagan kır yerleşimi — Rusya'da Altay Cumhuriyeti doğu kesiminde Ulagan aymağına bağlı belediyeye sahip kır yerleşimi.

<span class="mw-page-title-main">Tomsk Guberniyası</span>

Tomsk Guberniyası, Rus İmparatorluğu'nun guberniyalarından biriydi. Guberniya, günümüz Tomsk Oblastı'nın bir kısmını kapsamaktaydı. Guberniyanın merkezi Tomsk idi.