İçeriğe atla

Kuzey ve Güney (jeopolitik)

Geleneksel Kuzey ve Güney ayrımını tanımlayan dünya haritası

Kuzey ve Güney, jeopolitikte ülkelerin sosyo-ekonomik ve politik özelliklerine göre gruplandırılmasını tanımlamak için kullanılan bir terimdir.

Güney ülkeleri, genellikle Latin Amerika, Asya, Afrika ve Okyanusya'daki bölgeleri tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Avrupa ve Kuzey Amerika dışındaki bölgeleri ifade eden üçüncü dünya da dahil olmak üzere bir terim ailesinden biridir. Hepsi olmasa da bu ülkelerin çoğu düşük gelirlidir ve genellikle siyasi veya kültürel olarak uçurumun bir tarafında marjinalleştirilirken diğer tarafında Kuzey ülkeleri yer alır. Bu nedenle, terim doğası gereği coğrafi bir güneye atıfta bulunmaz; örneğin, Güney ülkeleri çoğu coğrafi olarak Kuzey yarımküre içerisinde yer almaktadır.[1]

Kuzey ülkeleri, İsrail, Japonya ve Güney Kore istisna olmak üzere çoğunlukla Batı dünyasıyla ilişkilidir ve Güney, daha önce üçüncü dünya ülkesi olarak adlandırılan gelişmekte olan ülkeler ile Doğu dünyası ile büyük ölçüde karşılık gelmektedir. Coğrafi olarak, Güney ülkeleri çoğunlukla Latin Batı ve çoğu Afrika ülkesi gibi ne Batılı ne de Doğulu olan bölgelerden oluşur. İki grup genellikle, özgürlük endeksleriyle tanımlandığı şekliyle, farklı refah seviyeleri, ekonomik gelişme, gelir eşitsizliği, demokrasi ve siyasi ve ekonomik özgürlük açısından tanımlanır. Genel olarak Kuzey ülkelerinin bir parçası olarak görülen devletler, ileri teknoloji, imalat ve enerji endüstrilerinin yanı sıra büyük, iyi gelişmiş altyapı ile daha zengin ve daha az eşitsiz olma eğilimindedir. Güney ülkeleri genellikle daha genç kurumlara sahip gelişmekte olan ülkelerdir. Birincil sektör ihracatına büyük ölçüde bağımlı olma eğilimindedirler. Kuzey ve Güney arasındaki ayrım sıklıkla sorgulanan bir terimdir.[2]

Kaynakça

  1. ^ "Introduction: Concepts of the Global South". gssc.uni-koeln.de. 4 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2023. 
  2. ^ Therien, Jean-Philippe (2010). "Beyond the North-South divide: The two tales of world poverty". Third World Quarterly. 20 (4). ss. 723-742. doi:10.1080/01436599913523. JSTOR 3993585. 

Dış bağlantılar

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Belize</span> Orta Amerika ülkesi

Belize, Orta Amerika'nın kuzeydoğu kıyısında bir Karayip ülkesidir. Kuzeyinde Meksika, batı ve güneyinde Guatemala, doğusunda ise Karayip Denizi yer almaktadır. Yüzölçümü 22.970 km² ve nüfusu 2020 verilerine göre 419.199'dur. Ülke toprakları doğu-batı ekseninde 110 km, kuzey-güney ekseninde ise 290 km uzunluğundadır. Orta Amerika'nın en düşük nüfusa ve nüfus yoğunluğuna sahip ülkesidir. Buna karşın yıllık %1,87'lik nüfus büyüme hızı Belize'yi Batı Yarımküre'nin en hızlı kalabalıklaşan ülkelerinden biri yapmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Afrika</span> kıta

Afrika, yüzölçümü ve nüfus yoğunluğu açısından dünyanın en büyük ikinci kıtasıdır. Kendisine bitişik kabul edilen adalar ile birlikte 30,8 milyon km²'lik alanı ile dünya yüzölçümünün %6'sını ve dünya üzerindeki toprakların %24,4'ünü kapsar. 1 milyar kişilik nüfusuyla dünya nüfusunun %15'ini barındırır. Afrika, kuzeyde Akdeniz, güneyde Hint Okyanusu, batıda Atlas Okyanusu, doğuda Sina Yarımadası, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı ile çevrelenmiştir. Madagaskar'ı ve çeşitli takımadaları bünyesinde barındırır. Kıtada 54 adet diplomatik olarak tanınmış bağımsız devlet, dokuz bölge ve 3 adet de sınırlı tanınmış devlet bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Avrupa</span> kıta

Avrupa, kuzeyde Arktik Okyanusu, batıda Atlantik Okyanusu, güneyde Akdeniz ve doğuda Asya ile çevrili bir kıtadır. Avrupa'nın Asya'dan Ural Dağları, Ural Nehri, Hazar Denizi, Büyük Kafkaslar, Karadeniz ve Türk Boğazlarının su yolları ile ayrıldığı kabul edilir.

<span class="mw-page-title-main">Meksika</span> Kuzey Amerika yer alan bir ülke

Meksika, resmî adıyla Birleşik Meksika Devletleri (İspanyolca: Estados Unidos Mexicanos,

<span class="mw-page-title-main">Etiyopya</span> Afrikanın doğusunda, Afrika Boynuzunda, bir devlet

Etiyopya veya Etyopya, resmî adıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti Afrika Boynuzu'nda yer alan büyük bir Doğu Afrika ülkesi. Ülkenin başkenti yerel dilde "yeni çiçek" anlamına gelen Addis Ababa'dır. Sudan, Güney Sudan, Eritre, Cibuti, Somali ve Kenya, Etiyopya'nın komşularıdır. Afrika kıtasının en kalabalık ikinci ülkesidir.

<span class="mw-page-title-main">Emperyalizm</span> nüfuz yoluyla devletler arasında eşitsiz bir ilişki yaratılması

Emperyalizm, yayılmacılık veya ekspansiyonizm, bir devletin veya ulusun başka devlet veya uluslar üzerinde kendi çıkarları doğrultusunda etkide bulunmaya çalışmasıdır. Etkileyen devlet, etkilenen devletin kaynaklarından "yararlanma" hakkına sahiptir.

<span class="mw-page-title-main">Orta Doğu</span> Batı Asya, Kuzey Afrika ve Doğu Akdenizin kesiştiği yerde kalan jeografik bölge

Orta Doğu, Afrika-Avrasya'da genellikle Batı Asya'yı, tüm Mısır'ı ve Türkiye'yi kapsayan kıtalararası bir bölgedir. Terim, 20. yüzyılın başlarında başlayan Yakın Doğu teriminin yerini almak üzere daha geniş bir kullanıma girmiştir. Daha geniş "Büyük Orta Doğu" kavramı aynı zamanda Mağrip, Sudan, Cibuti, Somali, Komorlar, Afganistan, Pakistan ve bazen Transkafkasya ve Orta Asya'yı da bölgeye dahil etmektedir. "Orta Doğu" terimi, değişen tanımları konusunda bazı karışıklıklara yol açtı.

<span class="mw-page-title-main">Güneydoğu Avrupa</span> Avrupadaki coğrafi bölge

Güneydoğu Avrupa, büyük bir kısmını Balkan Yarımadası'nın oluşturduğu Avrupa'da yer alan bir coğrafi bölgedir. Güneydoğu Avrupa'nın tam olarak nerede başladığı veya bittiği ya da kıtanın diğer bölgeleriyle nasıl ilişkili olduğu konusunda birbiriyle örtüşen ve çelişen tanımlar bulunmaktadır. Bölgedeki egemen devlet ve bölgeler alfabetik sıraya göre şunlardır: Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Doğu Trakya, Hırvatistan, Karadağ, Kosova, Kuzey Makedonya, Romanya, Sırbistan ve Yunanistan. Bazen Moldova ve Slovenya da dahil edilebilmektedir. Bölgenin en büyük şehri Güneydoğu Avrupa ile Batı Asya arasındaki boğazda yer alan İstanbul, ardından Bükreş, Sofya, Belgrad ve Atina'dır.

<span class="mw-page-title-main">Saint Vincent ve Grenadinler</span> Karayiplerde bir ada ülkesi

Saint Vincent ve Grenadinler, Karayipler'de bir ada ülkesidir. Karayip Denizi'nin doğusundaki Atlas Okyanusu'yla olan sınırının güney ucunda, Küçük Antiller'in güneyini oluşturan Rüzgârüstü Adaları'nın güneydoğusunda yer alır. Kuzeyinde Saint Lucia, doğusunda Barbados ve güneyinde Grenada bulunur. Ülkenin Kralı III. Charles’tır.

<span class="mw-page-title-main">Güney Sudan</span> Orta Afrikada bulunan bir ülke

Güney Sudan, resmî adıyla Güney Sudan Cumhuriyeti, Yukarı Nil havzasında denize kıyısı olmayan bir Doğu Afrika ülkesidir. Doğuda Etiyopya, kuzeyde Sudan, batıda Orta Afrika Cumhuriyeti, güneybatıda Kongo Demokratik Cumhuriyeti, güneyde Uganda ve güneydoğuda Kenya ile komşudur.

<span class="mw-page-title-main">Orta Afrika</span> Afrika kıtasının Burundi, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Ruandayı barındıran orta kısmı

Merkezi Afrika Afrika kıtasının ana çekirdeği olarak kabul edilip, Burundi, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Ruanda'yı içerir.

<span class="mw-page-title-main">Batı Asya</span> Orta Doğu ve Kafkasların bir bölümünü kapsayan bölge

Batı Asya, Asya'nın en batıdaki bölgesidir. Anadolu, Arap Yarımadası, İran, Mezopotamya, Levant bölgesi, Kıbrıs adası, Sina Yarımadası ve Transkafkasya'yı (kısmen) kapsamaktadır. Bölgenin Mısır'da bulunan Süveyş Kanalı ile Afrika'dan, Türk Boğazları'nın su yolları ve Büyük Kafkas Dağları ile Avrupa'dan ayrıldığı düşünülmektedir. Doğusunda Güney Asya, kuzeydoğusunda Orta Asya bulunmaktadır. Bölgeyi sekiz deniz çevrelemekte : Ege Denizi, Karadeniz, Hazar Denizi, Basra Körfezi, Umman Denizi, Aden Körfezi, Kızıldeniz ve Akdeniz.

<span class="mw-page-title-main">Doğu Avrupa</span> Avrupanın doğu yönü

Doğu Avrupa, Avrupa kıtasının Batı Avrupa ile Asya kıtası arasında kalan kesimi. Bölge; jeopolitik, coğrafi, kültürel ve sosyo-ekonomik bakımdan farklı anlamları çağrıştırdığı için tam olarak kapladığı alana dair fikir birliği yoktur.

<span class="mw-page-title-main">Gelişmiş ülke</span> gelişmiş bir endüstri ve altyapıya sahip ülke

Gelişmiş ülke, bazı kriterlere göre yüksek düzeyde gelişme göstermiş ülkeler için kullanılan bir terimdir. Hangi kriterlerin kullanılacağı ve hangi ülkelerin gelişmiş olarak tanımlanması gerektiği büyük bir tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Ekonomik kriterler genel olarak değerlenirmelerde baskın olmaktadır. Bu kriterlerin en çok kullanılanlarınan biri kişi başına düşen millî gelirdir; yüksek millî gelire sahip ülkeler gelişmiş ülke olarak tanımlanmaktadır. Diğer bir ekonomik kriter sanayileşme düzeyidir; sanayi sektörünün egemen olduğu ekonomiler gelişmiş sayılmaktadır. Günümüzde başka bir kriter, ekonomik ölçümü, millî geliri, eğitim ve sağlık düzeyini kombine eden İnsani Gelişme Endeksi daha egemen olmuştur. Bu kritere göre yüksek insani gelişmişlik endeksine sahip ülkeler daha gelişmiştir. Ama her kriterde olduğu gibi bu kriterde de anomaliler bulunmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Yeni sanayileşen ülkeler</span>

Yeni sanayileşen ülkeler (YSÜ) terimi, siyaset bilimciler ve ekonomistler tarafından dünyadaki birçok ülkeyi tanımlamada kullanılan bir sosyoekonomik sınıflandırmadır.

<span class="mw-page-title-main">Brezilya'nın bölgeleri</span>

Brezilya'nın bölgeleri, Brezilya'nın jeopolitik amaçlarla kullanılan bölgeleridir. Bölgeler, Brezilya Coğrafya ve İstatistik Enstitüsü (IBGE) tarafından tanımlanmış olup coğrafi, sosyal ve ekonomik faktörleri göz önünde bulundurarak yalnızca akademik olarak faaliyet göstermektedirler ve federal düzeydeki hükûmet programlarının yönlendirilmesinden başka siyasi etkileri bulunmamaktadır.

<span class="mw-page-title-main">BRICS-Türkiye ilişkileri</span>

BRICS-Türkiye ilişkileri, Türkiye'nin, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'nın oluşturduğu BRICS ülkeleri ile arasındaki uluslararası ilişkilerdir. BRICS ülkeleri hızlı bir gelişim içinde olmaları nedeniyle dünyanın yakından takip ettiği ülkelerden oluşmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Bölgesel kuruluş</span> belirli bir bölgede faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlar

Bölgesel kuruluşlar (BK'ler), bölgesel örgütler (BÖ'ler) veya bölgesel organizasyonlar (BO'lar) uluslararası üyeliğe sahip oldukları ve operasyonel olarak tek bir ulus devleti aşan jeopolitik varlıkları kapsadıkları için bir anlamda uluslararası kuruluşlardır (UK'ler). Bununla birlikte, üyelikleri, kıtalar gibi tanımlanmış ve benzersiz bir coğrafyaya veya ekonomik bloklar gibi jeopolitiğe özgü sınırlar ve sınırlamalarla karakterize edilir. Kısıtlayıcı bir coğrafi veya jeopolitik sınır dahilindeki devletler veya oluşumlar arasında işbirliğini ve siyasi ve ekonomik entegrasyonu veya diyaloğu teşvik etmek için kurulmuşlardır. Her ikisi de İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana teşvik edilen ortak kalkınma ve tarih modellerini ve küreselleşmenin doğasında var olan parçalanmayı yansıtmaktadır, bu nedenle kurumsal özellikleri gevşek işbirliğinden resmi bölgesel entegrasyona kadar çeşitlilik göstermektedir. BK'lerin çoğu Birleşmiş Milletler gibi köklü çok taraflı kuruluşlarla birlikte çalışma eğilimindedir. Birçok durumda bölgesel bir kuruluş basitçe uluslararası bir kuruluş olarak anılırken diğer birçok durumda belirli bir üyeliğin daha sınırlı kapsamını vurgulamak için bölgesel kuruluş terimini kullanmak mantıklıdır.

<span class="mw-page-title-main">Yeni Zelanda coğrafyası</span>

Yeni Zelanda coğrafyası, Yeni Zelanda'nın coğrafi özelliklerini tanımlar. Yeni Zelanda, Büyük Okyanus'un güneybatısında, su yarımküresinin merkezine yakın bir yerde bulunan bir ada ülkesidir. 700 civarında olduğu tahmin edilen çok sayıda adadan oluşur ve esas olarak günümüzde denizin altında kalan daha büyük bir kara kütlesinin kalıntılarıdır. Büyüklüklerine göre kara kütleleri, Cook Boğazı ile ayrılan Kuzey Adası ve Güney Adası'dır. Üçüncü en büyüğü, Foveaux Boğazı'nın karşısındaki Güney Adası'nın ucundan 30 kilometre uzakta bulunan Stewart Adası'dır. Diğer adalar bölgede önemli ölçüde daha küçüktür. En büyük üç ada, 35° ila 47° güney enlemlerinde 1.600 km boyunca uzanmaktadır. Yeni Zelanda, 268.710 km² yüzölçümü ile dünyanın en büyük altıncı ada ülkesidir.